విష్ణుమాయా విలాసము 10954

విష్ణుమాయా విలాసము (యక్షగానము) - పుస్తక పరిచయం & సమగ్ర సాహిత్య విశ్లేషణ

తెలుగు సాంప్రదాయ సాహిత్య రంగంలో యక్షగాన ప్రక్రియకు విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. ప్రసిద్ధ కవి శ్రీ కంకంటి పాపరాజు విరచించిన "విష్ణుమాయా విలాసము" తెలుగు యక్షగాన వాఙ్మయంలో ఒక అద్భుతమైన ఘట్టం.

ఈ గ్రంథం ప్రధానంగా భక్తి, రసపోషణ, మరియు దైవిక లీలల మేళవింపుగా రూపుదిద్దుకుంది. శ్రీ చింతలపూడి ఎల్లనార్యుడు రచించిన విష్ణుమాయా విలాస కావ్యంలోని చతుర్థాశ్వాసమైన 'శివ గర్వభంగము' ఆధారంగా ఈ యక్షగానాన్ని పాపరాజు గారు మలిచారు. క్షేత్ర ప్రాశస్త్యం, వైష్ణవ తత్త్వం, మరియు భక్తి రసాల మిశ్రమంగా వెలువడిన ఈ కృతి ప్రబంధ శైలిని పుణికిపుచ్చుకున్న ఒక ప్రశస్తమైన పద్య/గేయ కావ్య ప్రక్రియకు చెందినది.

రచయిత అంతరంగం & కావ్య నేపథ్యం

కంకంటి పాపరాజు 16వ శతాబ్దానికి చెందిన ప్రసిద్ధ కవి. శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలంలో వైష్ణవ మతానికి లభించిన ప్రాధాన్యతను, భక్తి భావనను వీరు తమ సాహిత్యం ద్వారా ఆవిష్కరించారు.

పులికాట్ (ప్రళయకావేరి), మన్నారు పోలూరు ప్రాంత నేపథ్యం కలిగిన పాపరాజు గారు, ప్రసిద్ధ కవి చింతలపూడి ఎల్లనార్యుల ప్రోత్సాహంతో, శ్రీ మదన గోపాల స్వామిపై ఉన్న అపారమైన భక్తి ప్రపత్తులతో ఈ కృతిని ఆ దేవుడికే అంకితం ఇచ్చారు. శబ్దాలంకారం, మృదు పదబంధాలు మరియు సంగీత లాస్యముపై రచయితకు ఉన్న అసాధారణమైన పట్టు ఈ రచనలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

పుస్తక సారాంశం / ప్రధానాంశం (Book Summary/Core Theme)

"విష్ణుమాయా విలాసము" ప్రధానంగా శ్రీమహావిష్ణువు యొక్క అచింత్యమైన మాయా ప్రదర్శనను, పరమశివుని గర్వభంగ ఘట్టాన్ని వస్తువుగా స్వీకరించిన కావ్యం.

• శివ గర్వభంగము: క్షిప్రకోపి, దైవిక శక్తిసంపన్నుడైన పరమశివుడు విష్ణువు యొక్క జగన్మోహన మాయాశక్తి ముందు ఎలా విస్తుపోయాడనే కథాంశం ఇందులో ప్రధానంగా నడుస్తుంది.

• మోహిని అవతార ప్రాశస్త్యం: నారద తుంబురుల సంవాదంతో కథ ప్రారంభమై, కైలాస పర్వత వర్ణన, దైవిక లీలల విశ్లేషణ వైపు సాగుతుంది. మోహిని అవతార ప్రాశస్త్యం, విష్ణుమాయ యొక్క అతీంద్రియ ప్రభావం దేవతలను, ఈశ్వరుడిని సైతం ఏ విధంగా ముగ్ధులను చేసిందనే విషయాన్ని కవి అత్యంత సమగ్రంగా, ఆకట్టుకునే రీతిలో వివరించారు.

• దివ్య వర్ణనలు: కైలాస వర్ణనలు మరియు దైవిక సంభాషణలు ఈ కావ్యంలో ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి. నాటకీయత కంటే చదివి ఆనందించే కవితా చాతుర్యానికి ఈ గ్రంథం నిదర్శనం.

శైలి మరియు విశ్లేషణ

యక్షగాన ప్రక్రియ అయినప్పటికీ, విష్ణుమాయా విలాసము రంగస్థల ప్రదర్శన కంటే కూడా శ్రవ్య కావ్యంగా చదివి ఆనందించడానికి అత్యంత అనువైనదిగా విమర్శకులు విశ్లేషించారు.

ఇందులో జంపె, త్రిపుట, అత్తతాళం, చూర్ణికలు, దరువులు, కంద, సీస పద్యాలు వంటి ఛందోరీతులు సమృద్ధిగా వాడబడ్డాయి. పాపరాజు గారి భాషా ప్రయోగం 'మకరందాస్వాద మధురిమము' వలె అత్యంత రసవత్తరంగా ఉంటుంది. కైలాస వర్ణన అత్యంత దీర్ఘంగా ఉండటం వల్ల ప్రదర్శనా యోగ్యతకు కొంత పరిమితి ఏర్పడినప్పటికీ, పద్యాల అల్లిక, భావ గాంభీర్యం, పదబంధాల పొందిక సాహితీప్రియులను విశేషంగా ఆకట్టుకుంటాయి.

ముగింపు

ప్రాచీన తెలుగు యక్షగాన సంప్రదాయాన్ని, వైష్ణవ భక్తి సాహిత్యాన్ని అధ్యయనం చేసే పరిశోధకులకు, తెలుగు సాహిత్య విద్యార్థులకు మరియు ప్రాచీన కావ్య రసాస్వాదన చేసే సాధారణ పాఠకులకు ఈ పుస్తకం ఒక రసగుళిక. వి.వి. సుబ్రహ్మణ్యశర్మ గారి భావ వివరణంతో వెలువడిన ఈ ప్రతి, క్లిష్టమైన ప్రాచీన పద్యాలను సులభంగా అర్థం చేసుకోవడానికి ఎంతగానో దోహదపడుతుంది.

పుస్తక సమగ్ర సమాచారం (Technical Metadata)

ప్రాథమిక వివరాలు (Basic Info):

• P1476 (Title): విష్ణుమాయా విలాసము (యక్షగానము)

• P1680 (Subtitle): భావ వివరణము

• P31 (Instance of): book

• Wikidata ID: NA

• P18 (Image/Cover): NA

వ్యక్తులు (People):

• P50 (Author): శ్రీ కంకంటి పాపరాజు

• P110 (Illustrator): NA

• P11105 (Annotator): వజ్ఝల వేంకట సుబ్రహ్మణ్యశర్మ

• P123 (Publisher): V.V.S.Sarma / వజ్ఝల వేంకట సుబ్రహ్మణ్యశర్మ

• P655 (Translator): NA

• P98 (Editor): వజ్ఝల వేంకట సుబ్రహ్మణ్యశర్మ

• P767 (Contributor): పెరంబుదూరు రంగాచార్యులు, డా॥వి.వి.వి.రమణ, మొవ్వ వృషాద్రిపతి

• P872 (Printer): M/s. Anupama Printers / M/s Maitreya Arts & Printers

• P2679 (Foreword Author): మొవ్వ వృషాద్రిపతి

• P2680 (Afterword Author): డా. వి.వి.వి.రమణ

గుర్తింపు సంఖ్యలు (IDs):

• P212 (ISBN-13): NA

• P957 (ISBN-10): NA

• P243 (OCLC): NA

• P675 (Google Books ID): NA

• P648 (Open Library): NA

• P2034 (Gutenberg): NA

• P724 (Internet Archive): NA

• P8383 (Goodreads): NA

• P6721 (K10plus): NA

సందర్భం & ముద్రణ (Context & Edition):

• P407 (Language): తెలుగు (Telugu)

• P291 (Place of Publication): హైదరాబాద్ (Hyderabad)

• P577 (Pub Date): May, 2011

• P1104 (Pages): 119

• P2635 (Volumes): NA

• P393 (Edition): First Edition

• P1031 (Legal Citation): NA

• P186 (Material): Paper

• P437 (Format): Paperback / Printed Book

అదనపు వివరాలు (Extended Fields)

• Work_Genre_P136: యక్షగానము (Yakshagana) / పద్య కావ్యం (Poetry)

• Work_Subject_P921: విష్ణుమాయ, శివ గర్వభంగము, వైష్ణవ భక్తి సాహిత్యం

• Work_Country_P495: భారతదేశం (India)

• Work_Movement_P135: భక్తి ఉద్యమం / విజయనగర సాహిత్య యుగం

• Work_Based_On_P144: చింతలపూడి ఎల్లనార్యుని 'విష్ణుమాయా విలాసము' (చతుర్థాశ్వాసము)

• Koha_Cost: Rs. 60/-

• Total Dewey Decimal Classification – DDC ID: 894.822

English Summary

Vishnu Maya Vilasamu (Yakshaganam) is a classical Telugu literary work authored by the 16th-century poet Sri Kankanti Papa Raju. Grounded in the rich tradition of South Indian musical drama (Yakshagana), this work draws inspiration from the fourth chapter ('Siva Garvabhangamu') of Chintalapudi Ellanarya's poetic composition of the same name. The text centers on the themes of Vaishnavite devotion, exploring the cosmic illusion (Maya) orchestrated by Lord Vishnu and the humbling of Lord Shiva's pride.

This edition features comprehensive commentary and interpretation (Bhava Vivaranam) by renowned scholar Vajjhala Venkata Subrahmanya Sarma. Although framed within the Yakshagana format featuring diverse prosodic meters like Jampe, Triputa, Kandam, and Sisam, literary critics note that the work shines more as a readable poetic text (Sravya Kavya) rather than a stage performance, owing to its elaborate descriptive passages such as the detailed depiction of Mount Kailasa.

Preserved and republished with commentary in May 2011, the book serves as an invaluable resource for researchers, students of Telugu literature, and enthusiasts of medieval devotional poetry. It offers profound insights into 16th-century regional Vaishnavite literature, geographical history of the Pulicat/Mannarpoluru region, and classical Telugu prosody.