శశిరేఖా పరిణయము 10963

శశిరేఖా పరిణయము - పుస్తక పరిచయం & సమగ్ర సాహిత్య విశ్లేషణ

తెలుగు ప్రబంధ సాహిత్యంలో 'శశిరేఖా పరిణయము' లేదా 'లక్షణాపరిణయము/సుభద్రా పరిణయాది' మహాభారత సంబంధిత గాథలకు, ముఖ్యంగా 'మాయాబజార్' కథగా ప్రసిద్ధి చెందిన శశిరేఖ-అభిమన్యుల కల్యాణ ఘట్టానికి ఎంతో ప్రాముఖ్యత ఉంది.

ప్రస్తుత గ్రంథం అప్పప్ప కవి చేత రచింపబడిన ఒక మనోహరమైన ప్రబంధ కావ్యం. ఇది ప్రాచీన తెలుగు సాహిత్య విభాగంలో 'కావ్యము / పద్య ప్రబంధము' (Poetry/Romance) వర్గానికి చెందుతుంది. ద్వారకా నగరం, యాదవుల వైభవం మరియు బలరాముని కుమార్తెయైన శశిరేఖను అభిమన్యుడు వివాహమాడే సన్నివేశాలను ప్రబంధ శైలిలో వర్ణించే అద్భుతమైన గ్రంథమిది.

రచయిత అంతరంగం & కావ్య నేపథ్యం

ఈ కావ్య రచయిత అప్పప్ప కవి. ఈయన రత్నాకర వంశానికి చెందిన ఆంజనేయుల కుమారుడు. తన వంశంలో పండితులు, కవులు, సంగీత సాహిత్య కోవిదులు ఉన్నారని పీఠికలో గర్వంగా చెప్పుకున్నారు.

శ్రీకృష్ణుని భక్తిభావన, పూర్వకవులైన వాల్మీకి, నన్నయ, తిక్కన, పోతన, కాళిదాసు, అల్లసాని పెద్దన, భట్టుమూర్తి మొదలైన మహాకవుల పట్ల అమితమైన గౌరవాన్ని ప్రదర్శిస్తూ తన కవితా పటవాన్ని శ్రీకృష్ణునికి అంకితం ఇచ్చారు.

పుస్తక సారాంశం / ప్రధానాంశం (Book Summary/Core Theme)

ఈ కావ్యం ఐదు ఆశ్వాసాల ప్రబంధంగా రూపుదిద్దుకుంది. కథా ప్రారంభంలో జనమేజయ మహారాజు వైశంపాయన మహామునిని అభిమన్యుడు శశిరేఖను ఏ విధంగా వివాహమాడాడో విస్తారంగా తెలుపవలసిందిగా కోరడంతో కథ మొదలవుతుంది. వైశంపాయనుడు శౌనకాది మునులకు సూతుడు చెప్పిన కథను వివరించడం ప్రారంభిస్తాడు.

• ద్వారక వైభవం & ప్రణయ బంధం: కథలో భాగంగా ప్రథమాశ్వాసంలో ద్వారకా నగర వర్ణన, ఆ నగర వైభవం, అందలి భవనాలు, రాజప్రాసాదాలు మరియు యాదవుల శౌర్యపరాక్రమాలు అత్యంత సుందరంగా వర్ణించబడ్డాయి. కథా క్రమంలో కౌరవులు మరియు పాండవుల నడుమ ఉన్న రాజకీయ వాతావరణం, సుభద్ర-అర్జునుల కుమారుడైన అభిమన్యునికి, బలరాముని కుమార్తె శశిరేఖకు మధ్య ఉన్న ప్రణయ బంధం వ్యక్తమవుతుంది.

• మాయాజాలం & వివాహం: లక్ష్మణ కుమారునికి శశిరేఖను ఇచ్చి పెళ్లి చేయాలని తలపెట్టినప్పుడు, ఘటోత్కచుని సహాయంతో మాయాజాలం సృష్టించి, అంతిమంగా అభిమన్యుడు శశిరేఖను వివాహం చేసుకునే సన్నివేశాలు ప్రబంధ ధోరణిలో నడుస్తాయి.

• మంగళాంతం: అయిదవ ఆశ్వాసం (పంచమాశ్వాసము) ముగింపు ఘట్టంలో శశిరేఖ-అభిమన్యుల పరిణయాంతరం వారి విరహ వేదనలు తీరి ప్రణయ కేళీ వినోదాలు, నారద మహర్షి శ్రీకృష్ణుని దండకంతో (విష్ణు అవతారాల వర్ణనతో) స్తుతించడం, ఇంద్రుడు మరియు అర్జునుడు అమరావతికి పయనం కావడం, ఘటోత్కచుడు ద్వైతవనంలో ఉన్న ధర్మరాజు, భీమాది పాండవులకు ఈ శుభవార్తను తెలియజేయడం వంటి సన్నివేశాలతో కావ్యం మంగళాంతమవుతుంది.

శైలి మరియు విశ్లేషణ

అప్పప్ప కవి ప్రబంధ శైలిని క్షుణ్ణంగా పట్టుకున్నారు. సీస పద్యాలు, ఉత్పలమాల, చంపకమాల, తేటగీతి మరియు దండక ప్రక్రియలను రమణీయంగా ప్రయోగించారు.

వర్ణనలలో నవరసాలంకార నైపుణ్యంతో పాటు, పద్యంలో నిఘంటు రూపాలు, శబ్దాలంకారాలు సమృద్ధిగా కనిపిస్తాయి. శశిరేఖ రూప వర్ణన, సఖుల పరిహాసాలు (పంచమాశ్వాసంలోని 59, 60 పద్యాలు) శృంగార, హాస్య రసభరితంగా సాగాయి. దండక ప్రయోగం (శ్రీమానినీ మానసాంభోజ...) కవి యొక్క సంస్కృతాంధ్ర భాషా పటుత్వానికి నిదర్శనం.

ముగింపు

తెలుగు ప్రబంధ సాహిత్యాన్ని, ముఖ్యంగా భారతీయ ఇతిహాస ఆధారిత కావ్యాలను అధ్యయనం చేసే పరిశోధకులకు, ప్రాచీన సాహిత్య ప్రేమికులకు మరియు విద్యార్థులకు ఈ పుస్తకం ఒక రసవత్తరమైన నిధి. సులభమైన శైలిలో నడిచే పద్యాలు, వర్ణనాత్మక సౌందర్యం కోసం ప్రతి ఒక్కరూ తప్పక చదవదగిన కావ్యం ఇది.

పుస్తక సమగ్ర సమాచారం (Technical Metadata)

ప్రాథమిక వివరాలు (Basic Info):

• P1476 (Title): శశిరేఖా పరిణయము

• P1680 (Subtitle): NA

• P31 (Instance of): పుస్తకము (Book / Poem Document)

• Wikidata ID: NA

• P18 (Image/Cover): NA

వ్యక్తులు (People):

• P50 (Author): అప్పప్ప కవి

• P110 (Illustrator): NA

• P11105 (Annotator): NA

• P123 (Publisher): వావిళ్ల రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్

• P655 (Translator): NA

• P98 (Editor): NA

• P767 (Contributor): NA

• P872 (Printer): V. Venkateswara Sastrulu at Vavilla Press

• P2679 (Foreword Author): NA

• P2680 (Afterword Author): NA

గుర్తింపు సంఖ్యలు (IDs):

• P212 (ISBN-13): NA

• P957 (ISBN-10): NA

• P243 (OCLC): NA

• P675 (Google Books ID): NA

• P648 (Open Library): NA

• P2034 (Gutenberg): NA

• P724 (Internet Archive): NA

• P8383 (Goodreads): NA

• P6721 (K10plus): NA

సందర్భం & ముద్రణ (Context & Edition):

• P407 (Language): తెలుగు (Telugu)

• P291 (Place of Publication): చెన్నపురి (మద్రాసు)

• P577 (Pub Date): 1954

• P1104 (Pages): NA

• P2635 (Volumes): NA

• P393 (Edition): NA

• P1031 (Legal Citation): NA

• P186 (Material): పేపర్ (Paper)

• P437 (Format): ప్రింటెడ్ బుక్ (Printed Book)

అదనపు వివరాలు (Extended Fields)

• Work_Genre_P136: పద్య ప్రబంధము (Telugu Classical Poetry / Prabandha)

• Work_Subject_P921: శశిరేఖ-అభిమన్యుల వివాహం, మాయాబజార్ కథాంశం, శ్రీకృష్ణ లీలలు

• Work_Country_P495: భారతదేశం (India)

• Work_Movement_P135: ప్రాచీన/మధ్యయుగ తెలుగు ప్రబంధ సాహిత్యం

• Work_Based_On_P144: మహాభారతం / జానపద పౌరాణిక కథలు

• Koha_Cost: 1-50 (రూ. 1.50)

• Total Dewey Decimal Classification – DDC ID: 894.827

English Summary

Sasirekha Parinayamu is a classic Telugu poetic work (Prabandha) authored by the poet Appappa Kavi. Published in 1954 by the renowned publishing house Vavilla Ramaswamy Sastrulu & Sons in Chennai, this book holds a significant place in traditional Telugu mythological literature.

The core narrative revolves around the romantic and mythological tale of Sasirekha (also known as Vatsala), the daughter of Balarama, and Abhimanyu, the son of Arjuna. The story, widely celebrated in Telugu folklore and theatre (popularly known through the epic tale of Mayabazar), depicts the intricate events leading to their marriage despite political opposition and divine intervention.

Structurally, the work is composed in classical verse forms including Seesa, Utpalamala, Champakamala, and Dandaka. It begins with traditional invocations (Prarthana) to deities like Lord Ganesha, Vishnu, and Hanuman, alongside tributes to legendary predecessor poets such as Valmiki, Nannaya, Tikkana, Pothana, Allasani Peddana, and Bhattumurti. The narrative unfolds through conversations between King Janamejaya and Sage Vaishampayana, setting a grand epic tone.

Appappa Kavi showcases rich aesthetic descriptions (Alankaras), vivid character depictions, and poetic rhythm throughout the five cantos (Aswasams). The concluding canto highlights the divine praise (Dandaka) offered by Sage Narada to Lord Krishna, celebrating his avatars, followed by the joyful reunion of the Pandavas.

This literary piece serves as a valuable resource for scholars, researchers of classical South Indian poetry, and enthusiasts of traditional Mahabharata-based romantic lore.