శ్రీ పట్టాభి రామాయణము: భక్తిరసభరిత పద్యకావ్య రత్నావళి-2025

 

శ్రీ పట్టాభి రామాయణము: భక్తిరసభరిత పద్యకావ్య రత్నావళి

సాహిత్య / విషయ విశ్లేషణ వ్యాసం

పరిచయం: తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో రామాయణ కావ్యాలకు ప్రత్యేకమైన విశిష్ట స్థానం ఉంది. శ్రీరాముని పవిత్ర గాథను తెలుగు కవులు రకరకాల ఛందోరీతుల్లో, కథానాయకత్వ వైవిధ్యంతో తీర్చిదిద్దారు. ఆ పరంపరలో అత్యంత ఆకర్షణీయమైన పద్యకావ్యంగా వెలసిల్లిన గ్రంథం "శ్రీ పట్టాభి రామాయణము". ఈ గ్రంథం ప్రధానంగా ఉత్తర రామాయణ ఘట్టాలను, శ్రీరామపట్టాభిషేక వైభవాన్ని, అశ్వమేధయాగం, లవకుశుల వృత్తాంతాలను భక్తిప్రపత్తులతో ఆవిష్కరించే ఆధ్యాత్మిక పద్యకావ్య విభాగం (Epic Religious Poetry) కిందకు వస్తుంది. 1937లో మదరాసులోని అమెరికన్ డైమండు ముద్రాక్షరశాలలో ముద్రితమైన ఈ శుద్ధ ప్రతి ప్రాచీన తెలుగు కావ్య సౌందర్యానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.

రచయిత అంతరంగం: ఈ కావ్యకర్త శ్రీరాముని అనన్య భక్తుడిగా, వాల్మీకి రామాయణంలోని పవిత్ర భావాలను కావ్యరూపంలో మలచిన ప్రౌఢ కవిగా కనిపిస్తారు. రచనలో ఆదిలోనే ఇష్టదేవతా ప్రార్థనలు, సీతారామ లక్ష్మణ భరత శత్రుఘ్నాంజనేయుల స్తుతి, వాల్మీక్యాది మునుల నమస్కారాలు చేయడం ద్వారా కవి ఆధ్యాత్మిక నిష్ఠ, సంప్రదాయ బద్ధత వ్యక్తమవుతాయి. సమాజంలో శాంతి, ధర్మం, భక్తి భావనలను పెంపొందించాలనే తపనతో పాటు కవిత్వంలో వ్యాకరణ, ఛందో నియమాలను చక్కగా పాటించిన పండిత హృదయం ఇందులో ఆవిష్కృతమవుతుంది.

పుస్తక సారాంశం / ప్రధానాంశం (Book Summary): 'శ్రీ పట్టాభి రామాయణము' పద్యకావ్యం ప్రథమాశ్వాసం నుండి శ్రీరాముని అశ్వమేధ యాగము మరియు పట్టాభిషేక విశేషాలను రమణీయంగా వర్ణిస్తుంది.

కథాప్రారంభంలో శ్రీరామచంద్రుడు ధర్మసంస్థాపనార్థం అశ్వమేధ యాగాన్ని ప్రారంభించి, యాగ అశ్వాన్ని రక్షణగా వీరుడైన శత్రుఘ్నునితో పాటు పంపుతాడు. ఆ అశ్వం వివిధ ప్రాంతాలు దాటుతూ గంగా నదీ తీరంలోని అరణ్యప్రాంతానికి చేరుకుంటుంది. అక్కడ వాల్మీకి ఆశ్రమంలో పెరుగుతున్న లవుడు సింహం లాంటి పరాక్రమంతో ఆ యాగ అశ్వాన్ని బంధిస్తాడు. అశ్వాన్ని విడిపించడానికి వచ్చిన శత్రుఘ్న, లక్ష్మణ, భరతులు మరియు వానర వీరులతో లవకుశులు అత్యంత పరాక్రమంతో పోరాడతారు. శత్రుఘ్నుడు, లక్ష్మణుడు, భరతుడు లవకుశుల ధనుర్విద్యకు, దివ్యాస్త్ర ప్రయోగానికి ఆశ్చర్యచకితులవుతారు.

తదనంతరం, వాల్మీకి మహర్షి ఆశ్రమ నేపథ్యాన్ని, సీతాదేవి పడుతున్న విరహ వేదనను, రామచంద్రుని దివ్య గుణాలను సీతాదేవి స్మరించుకునే ఘట్టాలు అత్యంత కరుణారసభరితంగా వర్ణించబడ్డాయి. లంకలో హనుమంతుని విక్రమం, రావణాసురుని సభలో హనుమంతుడు పలికిన ధర్మవాక్యాలు, రావణుని గర్వమణచడం, లంకాదహనం, అనంతరం శ్రీరాముడు విభీషణునికి లంకా రాజ్యాభిషేకం చేయడం వంటి రామాయణ పూర్వ కథాంశాలను కూడా కథాసందర్భంలో స్మరించుకుంటారు.

కావ్యంలో ప్రధాన ఘట్టమైన అయోధ్యా నగరంలో శ్రీరామ పట్టాభిషేక వైభవం అద్భుతంగా చిత్రీకరించబడింది. సమస్త పుణ్యతీర్థ జలాలను సుగ్రీవ, అంగద, జాంబవద్, హనుమదాది వానర వీరులు నలుదిక్కుల నుండి తీసికొనిరాగా, వసిష్ఠ, వామదేవాది బ్రహ్మర్షుల వేదమంత్రాల ఘోష మధ్య శ్రీరామచంద్రుడు సీతాదేవితో కలిసి కనకసింహాసనాన్ని అధిరోహిస్తాడు. భరతుడు ఛత్రము పట్టగా, లక్ష్మణ శత్రుఘ్నులు చామరములు వీచగా, ఆంజనేయుడు శ్రీరాముని దివ్య చరణాలను ఆరాధిస్తుండగా జరిగిన పట్టాభిషేక మహోత్సవం కళ్లకట్టినట్లు వర్ణితమైంది. సభలో ఉన్న సమస్త వానర, రాక్షస వీరులకు, రాచరిక బంధువులకు శ్రీరాముడు దివ్యాభరణాలు, వస్త్రాలు బహుకరించడం, సీతాదేవి హనుమంతుని భక్తికి మెచ్చి ముత్యాలహారాన్ని బహుమతిగా ఇవ్వడం వంటి సన్నివేశాలు భక్తిరసాన్ని పరాకాష్ఠకు చేరుస్తాయి.

శైలి మరియు విశ్లేషణ: ఈ కావ్యం సీస పద్యాలు, ఉత్పలమాలలు, చంపకమాలలు, కంద పద్యాలు మరియు వచనాలు కలగలసిన ప్రబంధ శైలిలో సాగింది. • భాషా వైవిధ్యం: గ్రాంథిక భాషా ప్రయోగం, సంస్కృత సమాస భూయిష్ఠమైన పదబంధాలు మరియు తెలుగుదనంతో నిండిన జాతీయాలు కావ్యానికి గాంభీర్యాన్ని తెచ్చిపెట్టాయి. • పాత్రల చిత్రణ: లవకుశుల బాల్య పరాక్రమం, సీతాదేవి పతివ్రతాధర్మం, హనుమంతుని అమితమైన రామానుగ్రహ భక్తి, శ్రీరాముని ప్రశాంత గంభీర దివ్యమూర్తి రూపాలు పద్యాలలో విస్పష్టంగా ఆవిష్కృతమయ్యాయి. • ఛందో వైవిధ్యం: సన్నివేశపు తీవ్రతను బట్టి ఛందస్సును ఎన్నుకోవడంలో కవి నైపుణ్యం కనిపిస్తుంది; యుద్ధ ఘట్టాల్లో దండక శైలి వేగం, పూజా-పట్టాభిషేక ఘట్టాల్లో శ్రద్ధారసంతో కూడిన శార్దూల, ఉత్పలమాలల లయ శ్రోతలను మంత్రముగ్ధులను చేస్తాయి.

ముగింపు: "శ్రీ పట్టాభి రామాయణము" ప్రాచీన తెలుగు పద్య సాహిత్యంలోని సౌందర్యాన్ని, రామాయణగాథలోని భక్తిరసాన్ని ఆస్వాదించాలనుకునే వారికి ఒక అద్భుతమైన గ్రంథం. తెలుగు భాషా పరిశోధకులకు, పద్య ప్రియులకు, ఆధ్యాత్మిక చింతన గల సాధారణ పాఠకులకు ఇది అత్యంత పఠనీయం. రామరాజ్య స్థాపన వెనుక ఉన్న ధర్మసూత్రాలను, శ్రీరాముని సద్గుణాలను వివరించే ఈ కావ్యం ప్రతి ఒక్కరి గ్రంథాలయంలో ఉంచదగిన రత్నం.

3. పుస్తక సమగ్ర సమాచారం (Technical Metadata)

ప్రాథమిక వివరాలు (Basic Info): • P1476 (Title): పట్టాభి రామాయణము • P1680 (Subtitle): పద్యకావ్యము • P31 (Instance of): Written Work / Book • Wikidata ID: NA • P18 (Image/Cover): NA

వ్యక్తులు (People): • P50 (Author): NA • P110 (Illustrator): NA • P11105 (Annotator): NA • P123 (Publisher): వెస్టువార్డు అండు కంపెని • P655 (Translator): NA • P98 (Editor): NA • P767 (Contributor): NA • P872 (Printer): అమెరికన్ డైమండు ముద్రాక్షరశాల, చాకలపేట, మదరాసు • P2679 (Foreword Author): NA • P2680 (Afterword Author): NA

గుర్తింపు సంఖ్యలు (IDs): • P212 (ISBN-13): NA • P957 (ISBN-10): NA • P243 (OCLC): NA • P675 (Google Books ID): NA • P648 (Open Library): NA • P2034 (Gutenberg): NA • P724 (Internet Archive): NA • P8383 (Goodreads): NA • P6721 (K10plus): NA

సందర్భం & ముద్రణ (Context & Edition): • P407 (Language): తెలుగు • P291 (Place of Publication): చాకలపేట, మదరాసు • P577 (Pub Date): 1937 • P1104 (Pages): NA • P2635 (Volumes): NA • P393 (Edition): శుద్ధ ప్రతి • P1031 (Legal Citation): NA • P186 (Material): Paper / NA • P437 (Format): Printed Book / Paper

4. అదనపు వివరాలు (Extended Fields)

• Work_Genre_P136: పద్యకావ్యము / ఆధ్యాత్మిక సాహిత్యం (Epic Poetry / Devotional Literature) • Work_Subject_P921: శ్రీరాముడు, శ్రీరామ పట్టాభిషేకం, అశ్వమేధ యాగం, లవకుశుల యుద్ధం • Work_Country_P495: భారతదేశం • Work_Movement_P135: ప్రాచీన తెలుగు పద్య సాహిత్యం / భక్తి ప్రబంధ పరంపర • Work_Based_On_P144: వాల్మీకి రామాయణము (ఉత్తర కాండము) • Koha_Cost: 0-8-0 (8 అణాలు) • Total Dewey Decimal Classification – DDC ID: 894.827

5. English Summary

English Summary:

Pattabhi Ramayanamu is a classical Telugu poetic work (Padyakavyam) published in 1937 by Westward & Company and printed at the American Diamond Press, Madras. Belonging to the genre of Indian epic devotional poetry, the text primarily captures key episodes from the Uttara Ramayana, focusing on the Ashvamedha Yajna (horse sacrifice), the heroic encounter with Lava and Kusha, and the grand coronation ceremony (Pattabhishekam) of Lord Rama in Ayodhya.

The narrative opens with traditional invocations to Lord Rama, Sita, Lakshmana, Bharata, Shatrughna, Hanuman, and Sage Valmiki. As Lord Rama initiates the Ashvamedha Yajna to re-establish righteousness, the sacrificial horse guarded by Shatrughna wanders into Sage Valmiki's hermitage. Young Lava captures the horse, leading to a fierce battle between Rama's army and the young twin princes, showcasing their exceptional valour and divine archery skills.

Interwoven within the poetic narrative are poignant recollections of Sita’s exile, Hanuman’s exploits in Lanka, the burning of Lanka, and the ultimate triumph of righteousness. The climax centers on the magnificent coronation of Sri Rama in Ayodhya. Holy waters brought from four oceans by Vanara commanders are used in the sacred rituals performed by Sage Vasishta. Rama sits upon the golden throne flanked by Sita, with his brothers and Hanuman in selfless service. Gifts of jewels and garments are conferred upon all allies, culminating in Sita presenting her pearl necklace to Hanuman.

Written in traditional metrical forms including Utpalamala, Champakamala, Seesa, and Kanda, the text exhibits classical prosody and deep emotional resonance. It serves as a valuable resource for scholars of classical Telugu literature, researchers of Ramayana traditions, and general readers seeking spiritual enlightenment.