ఏకోజీ రామాయణము (ద్విపద) – ప్రథమ సంపుటము-2027

 

ఏకోజీ రామాయణము (ద్విపద) – ప్రథమ సంపుటము

సాహిత్య / విషయ విశ్లేషణ వ్యాసం

పరిచయం

దక్షిణ భారత సాహిత్య చరిత్రలో, ముఖ్యంగా తంజావూరు పాలించిన నాయక, మరాఠా రాజుల కాలం తెలుగు సాహిత్యానికి ఒక స్వర్ణయుగంలా భాసిల్లింది. మరాఠా రాజవంశానికి చెందిన పాలకులు స్వయంగా మరాఠీ భాషీయులైనప్పటికీ, తెలుగు భాషపై ఉన్న మక్కువతో ఎన్నో కావ్యాలను, యక్షగానాలను రచించి తెలుగు సరస్వతిని ఆరాధించారు. అటువంటి విశిష్టమైన సాహిత్య పరంపరలో ఉద్భవించిన అరుదైన ద్విపద కావ్యమే "ఏకోజీ రామాయణము". తంజావూరు మహారాజైన రెండవ ఏకోజీ (బాబాసాహెబ్) రచించిన ఈ ద్విపద రామాయణాన్ని, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ తెలుగు శాఖ ఉపన్యాసకులు డాక్టర్ మొరంగపల్లి బాగయ్య సంపాదకత్వంలో పరిష్కరించి వెలువరించారు. తంజావూరు సరస్వతీ మహల్ గ్రంథాలయంలో తాళపత్రాల రూపంలో ఉన్న ఈ ముద్రితంకాని కావ్యాన్ని వెలికితీసి ప్రచురించడం తెలుగు ప్రాచీన సాహిత్య విమర్శలోను, ఆర్కైవల్ పరిశోధనలోను ఒక ముఖ్యమైన ఘట్టం. ఇది ప్రాచీన పద్య/ద్విపద కావ్య విభాగం (ప్రాచీన కావ్యాలు/కవిత్వం) కిందకు వస్తుంది.

రచయిత అంతరంగం

ఈ కావ్యకర్త రెండవ ఏకోజీ. ఈయన తంజావూరును క్రీ.శ. 1737-1739 ప్రాంతంలో పాలించిన భోసల (భోంస్లే) వంశానికి చెందిన మహారాజు. తండ్రి తుళజేంద్రుడు (తుక్కోజీ). ఏకోజీకి 'బాబాసాహెబ్' అనే నామాంతరంతో పాటు 'సరస సాహిత్య లక్షణ చక్రవర్తి' అనే బిరుదు కూడా ఉంది. రాజ్యపాలనలోని ఒత్తిడులు ఉన్నప్పటికీ, భక్తిభావంతో పాటు తెలుగు సాహిత్యంపై ఉన్న అమితమైన అనురాగంతో శ్రీరాముని పవిత్ర చరిత్రను ప్రజాదరణ పొందిన ద్విపద ఛందస్సులో రాసి, తన తండ్రికి మరియు ఇష్టదైవమైన శ్రీ వేంకటేశ్వరస్వామికి అంకితమివ్వాలనే సంకల్పం రచయిత అంతరంగంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

పుస్తక సారాంశం / ప్రధానాంశం

శ్రీరామకథ భారతీయ సమాజానికి జీవగర్ర. సంస్కృతంలో వాల్మీకి రాసిన రామాయణాన్ని తెలుగులో అనేకమంది కవులు పద్యాల్లో, ద్విపదల్లో, యక్షగానాల్లో అనువదించారు. రంగనాథ రామాయణము, కట్టా వరదరాజు రామాయణము వంటి ప్రసిద్ధ ద్విపద కావ్యాల వరుసలో నిలిచే భక్తిరస కావ్యం ఈ 'ఏకోజీ రామాయణము'. ప్రస్తుత ప్రథమ సంపుటంలో వాల్మీకి రామాయణక్రమాన్ని అనుసరిస్తూ రామకథను సుబోధకమైన ద్విపద ఛందస్సులో చిత్రించారు.

ప్రస్తుత సంపుటం లోని ప్రధాన ఘట్టాలను పరిశీలిస్తే:

• బాల కాండము (పుటలు 1-56): దశరథుని పుత్రకామేష్టి యాగం, శ్రీరామావతారం, విశ్వామిత్రునితో రాמלక్ష్మణుల అరణ్య గమనం, తాటక వధ, యజ్ఞ రక్షణ, అహల్యా శాపవిమోచనం, సీతా స్వయంవరం, శివధనుర్భంగం, శ్రీ సీతారాముల కళ్యాణం మరియు పరశురామ గర్వభంగం వరకు కథాంశం సాగుతుంది.
• అయోధ్యా కాండము (పుటలు 37-114): శ్రీరాముని పట్టాభిషేక మహోత్సవ ప్రణాళికలు, మంథర దుర్బోధ, కైకేయి వరాలు కోరడం, శ్రీరాముని పితృవాక్య పరిపాలన, సీతాలక్ష్మణ సమేతుడై అడవులకు తరలివెళ్లడం, దశరథుని దివంగతత్వం, భరతుని ఆగమనం మరియు చిత్రకూటం వద్ద భరతుని రాముడు ఓదార్చి పాదుకలను ఒసగడం వంటి భావోద్వేగ ఘట్టాలు ఇందులో వర్ణించబడ్డాయి.
• అరణ్య కాండము (పుటలు 115-142): దండకారణ్య ప్రవేశం, విరాధ వధ, అగస్త్యాశ్రమ సందర్శన, శూర్పణఖ అంగభంగం, ఖరదూషణాదుల సంహారం, మారీచుని మాయామృగ రూపం, రావణాసురుడు సీతాదేవిని అపహరించడం, జటాయువు పోరాటం మరియు రాముని విరహ వేదన వంటి కథా ఘట్టాలు ద్విపద శైలిలో నడుస్తాయి.

రామాయణ పఠనం, శ్రవణం మరియు లేఖనం వల్ల భువిలో పుత్ర సంపదలు, దీర్ఘాయుష్షు, కీర్తి ప్రతిష్ఠలు లభిస్తాయని, ఇది శుభోదర్కమని రాజకవి ఏకోజీ అరణ్యకాండ ముగింపులో ఫలశృతిగా పేర్కొన్నారు.

శైలి మరియు విశ్లేషణ

ఛందోవిధానంలో ద్విపద ప్రక్రియకు విశిష్ట స్థానం ఉంది. "శక్రత్రయంబును సవితృండుఁబాద..." అనే సూత్రం ప్రకారం మూడు ఇంద్ర గణములు, ఒక సూర్య గణముతో నడిచే సరళమైన, శ్రవ్యమైన దేశి ఛందస్సు ఇది. ఏకోజీ తన కావ్యంలో ప్రౌఢమైన సమాసాల జోలికి పోకుండా, మధురమైన నిత్యవ్యవహారిక శైలిలో పదానుబంధాలను కూర్చారు. ప్రాస నియమాలను పాటిస్తూనే, కథా కథనంలో ఎక్కడా వేగం తగ్గకుండా ద్విపద నడకను మైమరపించేలా తీర్చిదిద్దారు. తంజావూరు తెలుగు శైలికి ఉండే నైరూప్య సౌందర్యం, లాలిత్యం మరియు నాటకీయత ఈ కావ్యం పొడవునా గోచరిస్తాయి. సంపాదకులు డా. మొరంగపల్లి బాగయ్య గారు లభించిన తాళపత్ర ప్రతుల్లోని లోపాలను, పొరపాట్లను సరిదిద్ది అత్యంత క్షుణ్ణంగా ఉపోద్ఘాతం, పరిష్కరణలు అందించి ముద్రణ యోగ్యంగా తీర్చిదిద్దారు.

ముగింపు

తెలుగు సాహిత్యాభిమానులకు, ద్వంద్వ ఛందో పరిశోధకులకు, తంజావూరు నాయక-మరాఠా యుగ సాహిత్యంపై పరిశోధనలు చేసే విద్యార్థులకు మరియు ప్రాచీన భక్తి కావ్యాలను ఆస్వాదించే ప్రతి సాధారణ పాఠకుడికి 'ఏకోజీ రామాయణము' ఒక అమూల్యమైన గ్రంథం. అముద్రితంగా ఉండిపోయిన ఒక రాజకవి ప్రబంధాన్ని వెలుగులోకి తెచ్చిన ఈ గ్రంథాన్ని ప్రతి లైబ్రరీ మరియు తెలుగు సాహిత్య ప్రేమికులు తప్పక పఠించాలి.

పుస్తక సమగ్ర సమాచారం (Technical Metadata)

ప్రాథమిక వివరాలు (Basic Info): • P1476 (Title): ఏకోజీ రామాయణము - ద్విపద (ప్రథమ సంపుటము) • P1680 (Subtitle): NA • P31 (Instance of): Book • Wikidata ID: NA • P18 (Image/Cover): NA

వ్యక్తులు (People): • P50 (Author): రెండవ ఏకోజీ (ఏకోజీ II / బాబాసాహెబ్) • P110 (Illustrator): NA • P11105 (Annotator): NA • P123 (Publisher): ఎం. శ్రీనాథ్ కుమార్ పబ్లిషర్స్, హైదరాబాదు • P655 (Translator): NA • P98 (Editor): డా॥ మొరంగపల్లి బాగయ్య • P767 (Contributor): తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానము (ఆర్థిక సహాయము) • P872 (Printer): శ్రీ శబరి ఆర్ట్ ప్రింటర్స్, హైదరాబాదు • P2679 (Foreword Author): NA • P2680 (Afterword Author): NA

గుర్తింపు సంఖ్యలు (IDs): • P212 (ISBN-13): NA • P957 (ISBN-10): NA • P243 (OCLC): NA • P675 (Google Books ID): NA • P648 (Open Library): NA • P2034 (Gutenberg): NA • P724 (Internet Archive): NA • P8383 (Goodreads): NA • P6721 (K10plus): NA

సందర్భం & ముద్రణ (Context & Edition): • P407 (Language): Telugu • P291 (Place of Publication): హైదరాబాదు (Hyderabad, India) • P577 (Pub Date): NA • P1104 (Pages): 142 (ప్లస్ పీఠిక పేజీలు) • P2635 (Volumes): 2 (ప్రస్తుత గ్రంథం ప్రథమ సంపుటము) • P393 (Edition): ప్రథమ ముద్రణ • P1031 (Legal Citation): NA • P186 (Material): Paper • P437 (Format): Printed Book / Paperback

అదనపు వివరాలు (Extended Fields)

• Work_Genre_P136: 894.827 (Telugu Poetry / Epic / Dwipada Kavyam) • Work_Subject_P921: Ramayana in Dwipada metre, Tanjavur Maratha Literature • Work_Country_P495: India • Work_Movement_P135: Tanjavur Southern School of Telugu Literature (దక్షిణాంధ్ర యుగం) • Work_Based_On_P144: Valmiki Ramayana • Koha_Cost: రూ. 55/- • Total Dewey Decimal Classification – DDC ID: 894.827

English Summary

Ekoji Ramayanamu (Dwipada) – Volume 1 is a significant historical and literary recovery in Telugu classical poetry. Authored by King Ekoji II (also known as Baba Saheb), a Maratha ruler of Tanjavur who reigned during 1737–1739 CE, this work exemplifies the patronage and deep adoration that non-Telugu rulers held for the Telugu language. Edited and critically textualized by Dr. Morangapalli Bagaiah from the archival palm-leaf manuscripts preserved at the Tanjavur Maharaja Serfoji's Sarasvati Mahal Library, this volume brings an unpublished masterpiece to light.

The book belongs to the Dwipada poetic meter—a native couplet form widely recognized for its musicality, accessibility, and rhythmic flow. Volume 1 encompasses three major cantos (Kandas): Bala Kanda, Ayodhya Kanda, and Aranya Kanda. It narrates the legendary life of Prince Rama, from his divine birth, early exploits with Sage Vishvamitra, and wedding with Sita, to the tragic events leading to his exile, forest dwelling, and the abduction of Sita by Ravana. Ekoji II preserves the classical narrative structure of Valmiki’s Ramayana while infusing the distinctive stylistic flavor and lyrical simplicity characteristic of the Tanjavur school of Telugu literature.

From an archival and literary perspective, this edition is invaluable for researchers exploring Southern Telugu literary movements, prosody, and medieval manuscriptology. The scholarly introduction provides a comprehensive historical context regarding the Bhonsle dynasty's contribution to Telugu art, as well as a technical breakdown of the Dwipada prosody. It serves as an exemplary text for academic institutions, libraries, and enthusiasts of Indian epics and regional literature.