సంభవామి యుగేయుగే

సాహిత్య / విషయ విశ్లేషణ వ్యాసం

పరిచయం

తెలుగు చారిత్రక నాటక సాహిత్యంలో కాశ్మీర రాజ్యాంగ నేపథ్యాన్ని, నాటి రాజకీయ కుట్రలను, అధర్మ పాలనను కళ్ళకు కట్టే అత్యంత శక్తివంతమైన నాటకాల్లో "సంభవామి యుగేయుగే" ఒకటి. మల్లాది వసుంధర గారు రచించిన ఈ చారిత్రక నాటకం, శ్రీకృష్ణదేవరాయ ఆంధ్రభాషానిలయం (హైదరాబాద్) పరిధిలోని ప్రాచీన ప్రచురణల్లో ఒకటిగా ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది. V.S.N. & Co., మారుతీ నగర్, విజయవాడ వారిచే ప్రచురించబడిన ఈ నాటకం, రాజనీతికి-మానవత్వానికి, హింసకు-అహింసకు మధ్య సాగే ఆంతరంగిక, సామాజిక సంఘర్షణను అద్భుతంగా ఆవిష్కరిస్తుంది.

రచయిత అంతరంగం

రచయిత్రి మల్లాది వసుంధర గారు చారిత్రక కథావస్తువును స్వీకరించి దానికి సామాజిక, నైతిక విలువలను జోడించడంలో విలక్షణమైన ముద్ర వేశారు. కాశ్మీర రాజ్యంలోని పాలకులు దారి తప్పినప్పుడు, ప్రజా సంక్షోభం తీవ్రమైనప్పుడు ధర్మసంస్థాపన ఎలా జరుగుతుందో 'భగవద్గీత' సందేశమైన 'సంభవామి యుగేయుగే' అన్న శీర్షిక ద్వారా స్పష్టం చేశారు. రాజ్యాధికారం పట్ల అమితమైన వ్యామోహం ఉన్న వ్యక్తులు కనీసం స్వంత కుటుంబంలోని పవిత్ర బంధాలను, భార్యాప్రేమను కూడా ఎలా నిర్లక్ష్యం చేస్తారో, విచక్షణ కోల్పోతారో అత్యంత సమర్థవంతంగా చిత్రించారు.

పుస్తక సారాంశం / ప్రధానాంశం

ఈ నాటక ఇతివృత్తం కాశ్మీర రాజ్య నేపథ్యం మరియు వితస్తా నదీ తీరంలో సాగే చారిత్రక ఘట్టాల చుట్టూ తిరుగుతుంది. అపరాహ్ణ సమయంలో వితస్తా నదీతీరాన ఉన్న రాజవీధిలో అంధభిక్షువు, మాజీ సేనాపతి అయిన కోష్టకుడు మరియు ప్రశాంత వదనుడైన కాశ్మీర యువకుడు మదనుడి మధ్య సాగే సంభాషణతో నాటకం ప్రారంభమవుతుంది.

• ప్రజా సంక్షోభం & హింసా-అహింసా వాదం: కాశ్మీర రాజ్యం పాషండులైన పాలకుల మూలంగా కలుషితమైపోయిందని, పార్వతీ చరణారవిందాల మధుపానంతో విలసిల్లిన పవిత్ర భూమిలో నేడు అన్నార్తుల ఆక్రందనలు మిన్నుముట్టుతున్నాయని కోష్టకుడు పాట రూపంలో ప్రబోధిస్తాడు. యువకుడైన మదనుడు సత్యాగ్రహం, అహింసా మార్గాల ద్వారా దుర్మార్గులను మార్చవచ్చని వాదిస్తే; అనుభవజ్ఞుడైన కోష్టకుడు "క్రూరమృగాలను నిష్కరుణగా చంపినట్లే దుష్టుల పాపాలు పండినప్పుడు హింసను హింసతోనే అణచివేయాలి" అని నొక్కిచెబుతాడు.
• రాజకీయ కుట్రలు & కుటుంబ విచ్ఛిత్తి: మరోవైపు నాటకంలో చిత్రరథుడనే నిరంకుశ అధికారి సింహాసనాన్ని దక్కించుకోవడానికి దేవుని ఆలయాన్ని, త్రిపురసుందరీ దేవి ఆభరణాలను కూడా దోచుకోవడానికి వెనుకాడడు. అతని భార్య సూర్య అమితమైన సాధ్వి మరియు పతివ్రత. భర్త క్రూరుడైనప్పటికీ ఆయన పట్ల నిశ్చలమైన ప్రేమను కలిగి ఉన్న సూర్య, గుండెజబ్బుతో తీవ్ర వేదనకు గురై తన ఆడపడుచు ఇందులేఖ ఒడిలో కన్నుమూస్తుంది.
• అధర్మంపై ధర్మగ్రహింపు: సాధ్వి అయిన భార్య మరణించినప్పటికీ చిత్రరథుడిలో ఎలాంటి పశ్చాత్తాపం రాదు. పైగా రాబోయే ఉత్సవాలను తన విజయంతో జరుపుకోవాలని, మేనల్లుడు హరిరథుడిని కాశ్మీర రాజ్యాధిపతిగా చేసి తాను అధికారం చెలాయించాలని కలలుకంటాడు. జయసింహ మహారాజు పట్ల చిత్రరథుడు చేస్తున్న కుట్రలను, అతని నిర్దయను ఆయన చెల్లెలు ఇందులేఖ తీవ్రంగా నిరసిస్తుంది. భార్య చనిపోయినా చీమ కుట్టినట్లు కూడా లేని అతడి దుర్బుద్ధిని చూసి "అన్నకు ఏదో దయ్యం పట్టింది" అని ఈసడించుకుంటుంది.

ఈ విధంగా నాటకంలోని ప్రతి ఘట్టం కాశ్మీర రాజ్యాంగంలో నెలకొన్న అరాచకత్వాన్ని, దాని పతనానికి దారితీసే పరిణామాలను నాటకీయంగా నడిపిస్తుంది.

శైలి మరియు విశ్లేషణ

మల్లాది వసుంధర గారి నాటక శైలి గ్రాంథిక, వ్యావహారిక భాషల చక్కని సమ్మేళనంతో, ఉద్వేగభరితమైన సంభాషణలతో సాగుతుంది. కాశ్మీర రాజ్య వైభవాన్ని వర్ణించే పద్య గీతాలు ప్రబోధాత్మకంగా ఉంటాయి. పాత్రల పోషణలో రచయిత్రి విశేష నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించారు. కోష్టకుని పాత్ర ద్వారా విప్లవ భావాలను, మదనుని పాత్ర ద్వారా అహింసా వాదాన్ని, సూర్య పాత్ర ద్వారా భారతీయ స్త్రీ త్యాగాన్ని, చిత్రరథుని పాత్ర ద్వారా రాజ్యాధికార దాహాన్ని అత్యంత సహజంగా ఆవిష్కరించారు.

ముగింపు

తెలుగు నాటక రంగానికి, విశేషించి చారిత్రక నాటకాలను అధ్యయనం చేసే పరిశోధకులకు, నటులకు మరియు సాహిత్య ప్రియులకు "సంభవామి యుగేయుగే" ఒక అద్భుతమైన గ్రంథం. దుర్మదాంధులైన పాలకుల పతనం ఏ విధంగా జరుగుతుందో నైతికాంశాలతో వివరించిన ఈ నాటకం ప్రతి ఒక్కరూ తప్పక చదవదగిన సాహితీ రూపకం.

పుస్తక సమగ్ర సమాచారం (Technical Metadata)

ప్రాథమిక వివరాలు (Basic Info):

• P1476 (Title): సంభవామి యుగేయుగే
• P1680 (Subtitle): చారిత్రక నాటకము
• P31 (Instance of): Book / Play (చారిత్రక నాటకం)
• Wikidata ID: NA
• P18 (Image/Cover): NA

వ్యక్తులు (People):

• P50 (Author): మల్లాది వసుంధర
• P110 (Illustrator): NA
• P11105 (Annotator): NA
• P123 (Publisher): V. S. N. & Co., మారుతీ నగర్, విజయవాడ-4
• P655 (Translator): NA
• P98 (Editor): NA
• P767 (Contributor): NA
• P872 (Printer): NA
• P2679 (Foreword Author): NA
• P2680 (Afterword Author): NA

గుర్తింపు సంఖ్యలు (IDs):

• P212 (ISBN-13): NA
• P957 (ISBN-10): NA
• P243 (OCLC): NA
• P675 (Google Books ID): NA
• P648 (Open Library): NA
• P2034 (Gutenberg): NA
• P724 (Internet Archive): NA
• P8383 (Goodreads): NA
• P6721 (K10plus): NA

సందర్భం & ముద్రణ (Context & Edition):

• P407 (Language): Telugu (తెలుగు)
• P291 (Place of Publication): Vijayawada / విజయవాడ
• P577 (Pub Date): NA
• P1104 (Pages): NA
• P2635 (Volumes): NA
• P393 (Edition): NA
• P1031 (Legal Citation): NA
• P186 (Material): Paper
• P437 (Format): Printed Book / Paperbound

అదనపు వివరాలు (Extended Fields)

• Work_Genre_P136: Telugu Historical Drama / Play (894.827 - Telugu Drama under DDC)
• Work_Subject_P921: Kashmir History, Political Conspiracy, Violence vs Non-Violence, Duty, Historical Drama
• Work_Country_P495: India
• Work_Movement_P135: Modern Telugu Historical Theatre
• Work_Based_On_P144: Original Play Script / Kashmir Historical Background
• Koha_Cost: NA
• Total Dewey Decimal Classification – DDC ID: 894.827 (Telugu Drama)

English Summary

"Sambhavami Yuge Yuge" is a historical Telugu play written by Malladi Vasundhara and published by V.S.N. & Co., Vijayawada. Set against the tumultuous historical backdrop of Kashmir along the banks of the Vitasta River, the play portrays the political unrest, corruption, and tyranny caused by ruthless rulers, as well as the eventual rise of righteousness.

The narrative opens with a thought-provoking dialogue between Koshthaka, a visually impaired former army general disguised as a beggar, and Madhana, a calm Kashmiri youth. Through patriotic and sorrowful songs, Koshthaka decries the ruin of Kashmir under tyrannical pashandas (corrupt pashanda rulers). The scene establishes a deep debate between violence and non-violence: Madhana advocates for satyagraha and peaceful resistance, whereas Koshthaka argues that ruthless evil must be eliminated with decisive force, drawing parallels to destroying wild beasts.

Parallelly, the drama unveils the political greed of Chitraratha, an ambitious official plotting to usurp King Jayasimha's throne. Chitraratha goes as far as looting temple treasures. His devoted wife, Surya, dies of heartbreak over her husband's cruelty, leaving her sister-in-law Indulekha in deep anguish. Even after his virtuous wife's tragic demise, Chitraratha remains unaffected, obsessing only over upcoming celebrations and his political ascension. Indulekha openly condemns her brother's heartlessness and treacherous plots against the rightful king.

Rich in dramatic tension and eloquent dialogue, "Sambhavami Yuge Yuge" reflects the philosophical message of the Bhagavad Gita—that divine intervention and moral justice inevitably restore order when evil peaks. It serves as a valuable work for scholars of historical Telugu drama, theatre artists, and literary enthusiasts.