ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో గ్రంథాలయోద్యమం-10037(300)

1. శీర్షిక & ప్రాథమిక గుర్తింపు విభాగం (Title & Basic Identification Block)

- *పుస్తకం పూర్తి పేరు (తెలుగులో):* ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో గ్రంథాలయోద్యమం
- *Title in English Transliteration:* Andhra Pradesh lo Granthalayodyamam
- *ఉపశీర్షిక (Subtitle):* NA
- *ప్రత్యామ్నాయ / ఇతర పేర్లు (Alternate/Variant Titles):* NA
- *గ్రంథ రూపం / వర్గం (Category/Genre):* చరిత్ర / పరిశోధన వ్యాసం
(గ్రంథాలయ శాస్త్రం & ఉద్యమ చరిత్ర)

2. రచయిత, సంపాదకులు & ఇతర కర్తల వివరాలు (Author & Contributor Details)

- *రచయిత పూర్తి పేరు:* వావిలాల గోపాలకృష్ణయ్య
- *కలం పేరు / బిరుదులు (Pen Name / Titles):* NA
- *రచయిత కాలం / జీవిత కాలం (Birth-Death Dates):* NA
- *జన్మస్థలం / నివాసం:* NA
- *విద్యా అర్హతలు & వృత్తి:* NA
- *సమకాలీన రచనలు / ఇతర ముఖ్య కృతులు:* NA
- *ఇతర కర్తల వివరాలు (Contributors):*
- *సంపాదకుడు (Editor):* NA
- *అనువాదకుడు (Translator):* NA
- *చిత్రకారుడు / ముఖచిత్ర డిజైనర్ (Illustrator/Cover Artist):* NA
- *ముందుమాట / పీఠిక రచయిత (Foreword/Introduction Author):* NA
- *రచయిత పరిచయ వ్యాసం (Author Note):* ప్రసిద్ధ స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు,
ప్రజా నాయకులు అయిన వావిలాల గోపాలకృష్ణయ్య గారు ఆంధ్రప్రదేశ్ గ్రంథాలయోద్యమంలో
చురుగ్గా పాల్గొన్న ప్రముఖులలో ఒకరు. గ్రంథాలయాల ప్రాముఖ్యతను, ప్రజా
చైతన్యంలో వాటి పాత్రను వివరిస్తూ ఈ గ్రంథాన్ని వీరు రచించారు. సమాచార పౌర
సంబంధాల శాఖ, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ద్వారా ఈ గ్రంథం ప్రచురించబడింది.
గ్రంథాలయ వికాసానికి, ప్రజాస్వామిక విజ్ఞాన వ్యాప్తికి వారు చేసిన కృషి ఈ
ప్రతిలో ప్రతిబింబిస్తుంది.

3. సాహిత్య, విషయ & సామాజిక విశ్లేషణ (Literary, Content & Critical Analysis)

- *పరిచయం & నేపధ్యం (Introduction & Context):* ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో
గ్రంథాలయోద్యమం ఏ విధంగా మొదలై అట్టడుగు స్థాయి నుండి ప్రజా ఉద్యమంగా
రూపుదిద్దుకుందో వివరించడం ఈ గ్రంథం యొక్క ప్రాథమిక లక్ష్యం. కేవలం ప్రభుత్వాల
ద్వారా కాకుండా ప్రజల నుంచి వచ్చిన చైతన్యంతో ఈ ఉద్యమం స్వచ్ఛందంగా
విస్తరించిందని రచయిత పేర్కొంటారు.
- *రచయిత అంతరంగం & సంకల్పం (Author's Intent & Purpose):* సమాజంలో అజ్ఞాన
తిమిరాలను పటాపంచలు చేయడానికి పాఠశాల విద్య మాత్రమే సరిపోదని, ప్రజానుకూలమైన
గ్రంథాలయాలే అసలైన విజ్ఞాన కేంద్రాలని తెలపడం రచయిత సంకల్పం. 1914లో చిలకమర్తి
లక్ష్మీనరసింహం గారు ప్రకటించిన 'గ్రంథాలయ వేదం' స్ఫూర్తిని పునరుద్ఘాటించడం
కూడా ఈ రచన ముఖ్య ఉద్దేశం.
- *ప్రధాన విషయ సారాంశం (Core Summary & Key Themes):* సాహిత్యేతర/పరిశోధన
గ్రంథంగా ఈ పుస్తకంలో కింది ప్రధాన అంశాలు చర్చించబడ్డాయి:
- *గ్రంథాలయాల ఆవిర్భావం:* 1800 ప్రారంభంలో సరస్వతీ మహల్ ప్రస్తావనలతో
పాటు రాజమండ్రిలో వీరేశలింగం గారి కవిసమాజం, గౌతమీ గ్రంథాలయం,
హైదరాబాద్‌లోని
శ్రీ కృష్ణదేవరాయ ఆంధ్రభాషా నిలయం (1901) మొదలైన సంస్థల స్థాపన.
- *రాజకీయ & సామాజిక చైతన్యం:* 1907-1908 బెంగాల్ విభజన నాటి రాజకీయ
చైతన్యం ఆంధ్రదేశమంతా వ్యాపించి పఠన మందిరాలు, గ్రంథాలయాల ఏర్పాటుకు
దోహదపడింది.
- *ఆంధ్రదేశ గ్రంథాలయ సంఘం:* 1914లో విజయవాడలో ప్రథమ ఆంధ్రదేశ గ్రంథాలయ
మహాసభ అధ్యక్షతన ఏర్పడిన సంఘం మరియు ఏయంకి వెంకటరమణయ్య, సూరి నరసింహశాస్త్రి
మొదలైనవారి పాత్ర.
- *గ్రంథాలయ సూత్రాలు:* సూరి నరసింహశాస్త్రి గారు రూపొందించిన గ్రంథాలయ
సిద్ధాంతాలు/లక్ష్యాలను రచయిత విశదీకరించారు.
- *భాషా శైలి & వ్యాకరణ విశ్లేషణ (Language Style & Literary Tropes):*
సరళమైన, స్పష్టమైన వ్యావహారిక తెలుగు భాషలో ఈ రచన సాగింది. చారిత్రక వివరాలు,
కాలక్రమాన్ని వివరిస్తూనే, ఉద్వేగభరితమైన ఉద్యమ శైలిని ప్రతిబింబించే వాక్య
నిర్మాణం కనిపిస్తుంది.
- *పరిశోధనాత్మక & సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత (Research & Cultural Value):*
తెలుగు సాంస్కృతిక మరియు పునరుజ్జీవన చరిత్రలో గ్రంథాలయోద్యమానికి ఉన్న
విశిష్ట స్థానాన్ని ఈ గ్రంథం నిరూపిస్తుంది. ఆంధ్ర ప్రాంతంలో సామాజిక చైతన్యం,
అక్షరాస్యత విస్తరణ మరియు ప్రజాస్వామిక విజ్ఞాన లభ్యతకు గ్రంథాలయాలు ఎలా
వెన్నుముకగా నిలిచాయో ఇది వివరించే కీలక చారిత్రక పత్రం.
- *ముగింపు & పాఠకుల మార్గదర్శి (Conclusion & Target Audience):* ఈ గ్రంథం
గ్రంథాలయ శాస్త్ర విద్యార్థులకు, ఆంధ్రా చరిత్ర మరియు సామాజిక ఉద్యమాలపై
పరిశోధన చేసే పరిశోధకులకు అత్యంత ఉపయోగకరం. తెలుగు నేలపై విజ్ఞాన వ్యాప్తి ఏ
విధంగా జరిగిందో తెలుసుకోవాలనుకునే సాధారణ పాఠకులకు ఇది మంచి మార్గదర్శి.

4. విపుల సాంకేతిక మెటాడేటా (Technical Metadata - Wikidata & MARC Compatible)

*ప్రాథమిక వికీడేటా & కేటలాగ్ వివరాలు:*

- *P1476 (Title):* ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో గ్రంథాలయోద్యమం
- *P1680 (Subtitle):* NA
- *P31 (Instance of):* Book / Monograph
- *Wikidata ID:* NA
- *P18 (Image/Cover Art):* NA

*కర్తలు & సంస్థలు (Persons & Entities):*

- *P50 (Author):* వావిలాల గోపాలకృష్ణయ్య
- *P110 (Illustrator):* NA
- *P11105 (Annotator):* NA
- *P655 (Translator):* NA
- *P98 (Editor):* NA
- *P767 (Contributor):* NA
- *P2679 (Foreword Author):* NA
- *P2680 (Afterword Author):* NA
- *P123 (Publisher):* సమాచార పౌర సంబంధ శాఖ, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం
- *P872 (Printer / Press):* NA

*గుర్తింపు సంఖ్యలు (Identifiers):*

- *P212 (ISBN-13):* NA
- *P957 (ISBN-10):* NA
- *P243 (OCLC Number):* NA
- *P675 (Google Books ID):* NA
- *P648 (Open Library ID):* NA
- *P2034 (Project Gutenberg ID):* NA
- *P724 (Internet Archive ID):* NA
- *P8383 (Goodreads Identifier):* NA
- *P6721 (K10plus PPN):* NA

*సందర్భం, ముద్రణ & భౌతిక వివరాలు (Physical & Publication Details):*

- *P407 (Language):* Telugu
- *P291 (Place of Publication):* హైదరాబాద్ (Hyderabad)
- *P577 (Publication Date / Year):* NA
- *P1104 (Page Count):* NA
- *P2635 (Number of Volumes):* NA
- *P393 (Edition Number):* NA
- *P1031 (Legal Citation / Registration No):* NA
- *P186 (Material Used):* Paper / Digital
- *P437 (Distribution Format):* Digital PDF / Print
- *Cost / Original Price (ధర):* NA

5. వర్గీకరణ & డిజిటల్ ఆర్కైవల్ ఫీల్డ్స్ (Classification & Archival Studies)

- *Work_Genre_P136:* Non-Fiction / History of Library Movement
- *Work_Subject_P921:* Library Movement in Andhra Pradesh, Public
Libraries, History of Telugu Renaissance
- *Work_Country_P495:* India
- *Work_Movement_P135:* గ్రంథాలయోద్యమం (Library Movement)
- *Work_Based_On_P144:* NA
- *Dewey Decimal Classification (DDC) Number:* 027.05484 (Public
Libraries in Andhra Pradesh)
- *Colon Classification (CC) Class Number:* NA
- *Koha Classification Tag / Call Number:* NA
- *Copyright Status / Public Domain:* Government Publication / Public
Domain (as per regional archival status)

6. English Academic Abstract & Metadata Summary

- *Objective & Scope:* This monograph titled *Andhra Pradesh lo
Granthalayodyamam* (The Library Movement in Andhra Pradesh), authored by
Freedom Fighter and Social Activist Vavilala Gopalakrishnayya, provides a
historical documentation of the grassroots library movement in the
Telugu-speaking regions. Published by the Department of Information and
Public Relations, Government of Andhra Pradesh, the work traces the origin,
evolution, and social impact of community-driven reading rooms and
libraries.
- *Methodology & Content Overview:* The author utilizes a chronological
analytical approach to detail the library movement's inception,
highlighting key milestones from the early 19th century to the
post-independence era. Key subjects covered include early literary
societies like Sri Krishna Devaraya Andhra Bhasha Nilayam (1901), the
influence of the 1907 Anti-Partition movement, the formulation of the
'Library Veda' by Chilakamarti Lakshmi Narasimham in 1914, and the
structural principles laid out by Suri Narasimha Sastri.
- *Literary & Academic Significance:* The text serves as an essential
primary-cum-secondary resource for understanding how public access to
literature played a pivotal role in socio-cultural awakening, literacy
expansion, and political mobilization in Andhra Pradesh. It emphasizes that
the movement was uniquely democratic and bottom-up, driven by public
enthusiastic participation rather than state mandates.
- *Recommendation:* This work is strongly recommended for researchers,
archivists, and scholars specializing in South Asian History, Modern Telugu
Literature, Library and Information Science, and the History of Social
Movements in South India.