తెలుగునాట దళిత ఉద్యమం-10043(900)

1. శీర్షిక & ప్రాథమిక గుర్తింపు విభాగం (Title & Basic Identification Block)

- *పుస్తకం పూర్తి పేరు (తెలుగులో):* తెలుగునాట దళిత ఉద్యమం
- *Title in English Transliteration:* Telugunata Dalita Udyamam
- *ఉపశీర్షిక (Subtitle):* NA
- *ప్రత్యామ్నాయ / ఇతర పేర్లు (Alternate/Variant Titles):* Telugunata
Dalita Udyamam (కాపీరైట్ పేజీలో ఆంగ్ల ట్రాన్స్‌లిటరేషన్ రూపం)
- *గ్రంథ రూపం / వర్గం (Category/Genre):* చరిత్ర / దళిత అధ్యయనాలు /
పరిశోధనా వ్యాసాల గ్రంథం

2. రచయిత, సంపాదకులు & ఇతర కర్తల వివరాలు (Author & Contributor Details)

- *రచయిత పూర్తి పేరు:* డా|| యండ్లూరి చిన్నయ్య (గ్రంథంలో "డా|| యండ్లూరి"
అని ముద్రించబడింది)
- *కలం పేరు / బిరుదులు (Pen Name / Titles):* కళాప్రపూర్ణ (1990లో ఆంధ్రా
యూనివర్సిటీ వారిచే డాక్టర్ ఆఫ్ లిటరేచర్/గౌరవ సత్కారం)
- *రచయిత కాలం / జీవిత కాలం (Birth-Death Dates):* జననం: 1933 మే 2వ తేదీ
(మరణ తేది: NA)
- *జన్మస్థలం / నివాసం:* నెల్లూరు జిల్లా, పెనాకిని తీరం, వరికూరు గ్రామం
- *విద్యా అర్హతలు & వృత్తి:* నెల్లూరు వెంకటగిరి రాజావారి కళాశాలలో
విద్యాభ్యాసం; సమాజ సేవకులు, పాత్రికేయులు, ఉద్యమ నాయకులు
- *సమకాలీన రచనలు / ఇతర ముఖ్య కృతులు:*
- *రచనలు:* డా॥ అంబేద్కర్ చేసిన ప్రసంగం, నేటి నెహ్రూజీ, యు.ఎన్.ఓ.
మెమోరాండం, అంబేద్కర్ ఆలోచనా విధానం.
- *అనువాదాలు:* కులనిర్మూలన, ఆది భారతం, బుద్ధుడు - ఆయన ధర్మం, మా
విముక్తి పోరాటం (Our Struggle for Emancipation), బౌద్ధత్వ అంబేద్కర్,
బౌద్ధధర్మ ఉద్యమం మొదలైనవి.
- *ఇతర కర్తల వివరాలు (Contributors):*
- *సంపాదకుడు (Editor):* NA
- *అనువాదకుడు (Translator):* NA
- *చిత్రకారుడు / ముఖచిత్ర డిజైనర్ (Illustrator/Cover Artist):* NA
- *ముందుమాట / పీఠిక రచయిత (Foreword/Introduction Author):*
ప్రచురణకర్తలు (సమాంతర ప్రచురణలు) - 'ప్రచురణకర్తల మాట' శీర్షికతో
- *రచయిత పరిచయ వ్యాసం (Author Note):* డా|| యండ్లూరి 1933 మే 2న నెల్లూరు
జిల్లా వరికూరు గ్రామంలో జన్మించారు. 1952 నుండి నిమ్నజాతుల సమాఖ్య, దళిత
సంఘాల ద్వారా సామాజిక సంక్షేమానికి కృషిచేస్తూ, 1979లో అఖిల భారత దళిత సంఘాల
మహాసమాఖ్య (పి.డి.ఎ.) ఏర్పాటులో ముఖ్యపాత్ర వహించారు. 1985లో అమెరికాలోని
వాషింగ్టన్‌లో జరిగిన మానవహక్కుల మహాసభలో భారతీయ దళితుల తరఫున ప్రాతినిధ్యం
వహించారు. 1961 నుండి 'ఆంధ్ర రిపబ్లికన్', 'పీపుల్స్ హెరాల్డ్', 'ప్రజాబంధు'
వంటి పత్రికలకు పత్రికాధిపతిగా/సమీక్షకులుగా వ్యవహరించారు. 1990లో ఆంధ్రా
విశ్వవిద్యాలయం నుండి 'కళాప్రపూర్ణ' పురస్కారం పొందారు.

3. సాహిత్య, విషయ & సామాజిక విశ్లేషణ (Literary, Content & Critical Analysis)

- *పరిచయం & నేపధ్యం (Introduction & Context):* తెలుగు ప్రాంతంలో (ఆంధ్ర,
రాయలసీమ, తెలంగాణ) దళిత ఉద్యమాలు, మూలవాసుల చరిత్ర మరియు ఆత్మగౌరవ పోరాటాలను
సమగ్రంగా నమోదు చేసే లక్ష్యంతో ఈ గ్రంథం రూపొందింది. ఇరవై ఒకటవ శతాబ్దపు
ప్రారంభంలో (2009 నాటికి) వెలువడిన ఈ పుస్తకం, దళిత అస్తిత్వ ఉద్యమాలు
సాధించిన విజయాలను మరియు వాటి చారిత్రక మూలాలను విశ్లేషిస్తుంది.
- *రచయిత అంతరంగం & సంకల్పం (Author's Intent & Purpose):* ఆంధ్రదేశంలో
దళిత ఉద్యమానికి వందేళ్ల చరిత్ర ఉన్నప్పటికీ, ప్రగతిశీల ఉద్యమాలతో పోలిస్తే
దళిత చరిత్రను లిఖించడంలో తీవ్ర వెనుకబాటుతనం ఉందని రచయిత మరియు ప్రచురణకర్తలు
భావించారు. బ్రాహ్మణేతర, దళిత సమాజాలు నిర్వహించిన సంఘటిత పోరాటాల రికార్డులను
ఎంబోడీ చేసి, భావితరాలకు సమగ్ర దళిత చరిత్రను రాతపూర్వకంగా అందించడమే డా||
యండ్లూరి ప్రధాన సంకల్పం.
- *ప్రధాన విషయ సారాంశం (Core Summary & Key Themes):* ఈ గ్రంథం ప్రధానంగా
సాహిత్యేతర చారిత్రక విశ్లేషణ విభాగంలోకి వస్తుంది.
- *మూలవాసుల చరిత్ర:* భారతదేశ ప్రాచీన నివాసులైన "పిశాచులు", "నాగులు",
"మల్ల/మల" తెగల మూలాలను, వారి నాగరికతను, విదేశీ దండయాత్రల వల్ల వారు
అణచివేతకు గురైన తీరును చారిత్రక సమిష్టి ఆధారాలతో చర్చించారు.
- *తొలితరం నాయకులు:* 1905 నాటికే హైదరాబాదు, సికింద్రాబాదు జంటనగరాలలో
మాదారి భాగ్యరెడ్డివర్మ, అరిగే రామస్వామి, కొండే వెంకటస్వామి,
వల్లాటి శేషయ్య
మొదలైన నాయకులు ఆఫిల్‌గంజ్ (చింతతోపు) సమావేశం ద్వారా అస్పృశ్యుల దాస్యబంధ
విముక్తికి చేసిన ప్రయత్నాలను వివరిస్తుంది.
- *హైదరాబాద్ నిర్మాణంలో దళితుల పాత్ర:* నేటి హైకోర్టు, ఉస్మానియా
ఆసుపత్రి వంటి ప్రముఖ కట్టడాల పర్యవేక్షణలో దళిత మేధావులు, కాంట్రాక్టర్ల
పాత్రను ఉదాహరణలతో ఎత్తిచూపారు.
- *Key Takeaways:* దళితులు విదేశీ మూలాలు ఉన్నవారు కారని, ఈ మట్టి
మూలవాసులని స్థాపించడం; డా|| బి.ఆర్. అంబేద్కర్ భావజాలం, రిపబ్లికన్ పార్టీ
ఉద్యమాల ప్రభావం తెలుగునాట ఎలా విస్తరించిందో వివరించడం.
- *భాషా శైలి & వ్యాకరణ విశ్లేషణ (Language Style & Literary Tropes):*
గ్రంథంలో దళిత ఉద్యమ భాషా శైలి, వ్యావహారికం మరియు పరిశోధనాత్మక వచనం
ప్రధానంగా కనిపిస్తుంది. సంస్కృత ప్రయోగాలు లేకుండా, నేరుగా ప్రజాబాహుళ్యానికి
అర్థమయ్యే సులువైన వాక్యనిర్మాణం వాడారు. చారిత్రక ఆధారాల కోసం గుస్తావ్
ఓపర్ట్ (Gustav Oppert) రచనలు, డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ గ్రంథాల నుండి
ఆధారాలను అడుగుసూచికలుగా (Footnotes) పొందుపరిచారు.
- *పరిశోధనాత్మక & సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత (Research & Cultural Value):*
కోస్తాంధ్ర, రాయలసీమ మరియు తెలంగాణ రీజియన్ల వ్యాప్తంగా దళిత పోరాటాలను ఒకే
గొడుగు కిందకు తెచ్చిన అరుదైన చారిత్రక రికార్డు ఇది. సాధారణంగా ప్రధాన
స్రవంతి చరిత్రలో ఉపేక్షించబడిన తొలితరం దళిత నాయకుల (ఉదా: చెన్నకేశవస్వామి
దేవాలయ ధర్మకర్తలు, స్థానిక పోరాటకర్తలు) చరిత్రను ఇది వెలుగులోకి తెస్తుంది.
- *ముగింపు & పాఠకుల మార్గదర్శి (Conclusion & Target Audience):* ఈ గ్రంథం
దళిత అధ్యయనాలు (Dalit Studies), ఆధునిక ఆంధ్రదేశ చరిత్ర, సామాజిక శాస్త్రాల
పరిశోధకులకు, విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులకు మరియు ప్రామాణిక సాహిత్య
ప్రేమికులకు ఒక ముఖ్యమైన రిఫరెన్స్ మూలం.

4. విపుల సాంకేతిక మెటాడేటా (Technical Metadata)

- *ప్రాథమిక వికీడేటా & కేటలాగ్ వివరాలు:*
- P1476 (Title): తెలుగునాట దళిత ఉద్యమం
- P1680 (Subtitle): NA
- P31 (Instance of): Book / Monograph
- Wikidata ID: NA
- P18 (Image/Cover Art): NA
- *కర్తలు & సంస్థలు (Persons & Entities):*
- P50 (Author): డా|| యండ్లూరి చిన్నయ్య (Dr. Yandluri Chinnayya)
- P110 (Illustrator): NA
- P11105 (Annotator): NA
- P655 (Translator): NA
- P98 (Editor): NA
- P767 (Contributor): NA
- P2679 (Foreword Author): సమాంతర ప్రచురణలు (Samaantara Publications
- ప్రచురణకర్తల మాట)
- P2680 (Afterword Author): NA
- P123 (Publisher): Samaantara Publications (సమాంతర ప్రచురణలు,
హైదరాబాద్)
- P872 (Printer / Press): Lumbini Graphics, Hyd.
- *గుర్తింపు సంఖ్యలు (Identifiers):*
- P212 (ISBN-13): NA
- P957 (ISBN-10): NA
- P243 (OCLC Number): NA
- P675 (Google Books ID): NA
- P648 (Open Library ID): NA
- P2034 (Project Gutenberg ID): NA
- P724 (Internet Archive ID): NA
- P8383 (Goodreads Identifier): NA
- P6721 (K10plus PPN): NA
- *సందర్భం, ముద్రణ & భౌతిక వివరాలు (Physical & Publication Details):*
- P407 (Language): Telugu (తెలుగు)
- P291 (Place of Publication): Hyderabad (హైదరాబాద్)
- P577 (Publication Date / Year): November 2009
- P1104 (Page Count): NA
- P2635 (Number of Volumes): 1
- P393 (Edition Number): First Edition (ముద్రణ సంఖ్య: Publication No.
30, Copies: 2000)
- P1031 (Legal Citation / Registration No): NA
- P186 (Material Used): Paper
- P437 (Distribution Format): Paperback
- Cost / Original Price (ధర): 60/- (రూపాయలు యాభై/అరవై మాత్రమే - Rs.
60)

5. వర్గీకరణ & డిజిటల్ ఆర్కైవల్ ఫీల్డ్స్ (Classification & Archival Studies)

- *Work_Genre_P136:* Non-fiction / History / Dalit Studies
- *Work_Subject_P921:* Dalit Movements in Andhra Pradesh; Social Reform;
Indigenous History; B.R. Ambedkar Movement in Telugu Regions
- *Work_Country_P495:* India
- *Work_Movement_P135:* దళిత ఉద్యమం / అంబేద్కర్ వాదం (Dalit Movement /
Ambedkarite Movement)
- *Work_Based_On_P144:* NA
- *Dewey Decimal Classification (DDC) Number:* 305.5688095484 (Social
groups - Dalits - Andhra Pradesh/Telangana)
- *Colon Classification (CC) Class Number:* Y:492: (Y = Sociology, 492 =
Pariahs/Dalits)
- *Koha Classification Tag / Call Number:* 900 / 10043 (లైబ్రరీ స్టాంప్
ఆధారంగా)
- *Copyright Status / Public Domain:* © Author (కాపీరైట్ రచయిత వద్దే
ఉంది; Under Copyright)

6. English Academic Abstract & Metadata Summary

*Objective & Scope:* *Telugunata Dalita Udyamam* (The Dalit Movement in
Telugu Land), authored by Kalaaprapoorna Dr. Yandluri Chinnayya and
published by Samaantara Publications in November 2009, serves as a crucial
historical and sociological documentation of the Dalit emancipation
movement across the Telugu-speaking regions (Andhra, Rayalaseema, and
Telangana). The primary objective of the work is to systematically record
the century-long history of Dalit struggles, indigenous roots, and
anti-caste social reformations that were largely marginalized or
underrepresented in mainstream Telugu historiography.

*Methodology & Content Overview:* Dr. Yandluri employs an ethnohistorical
and analytical methodology drawing upon classical texts, socio-historical
evidence, and Western indological studies (such as Gustav Oppert's
research) as well as Dr. B.R. Ambedkar's seminal writings. The text traces
the lineage of indigenous communities—termed historically as Nagas and
Pishachas—and maps their socio-political displacement. It highlights the
early 20th-century leadership (1905 onwards) in Hyderabad and Secunderabad,
detailing pioneer reformers like Madari Bhagya Reddy Verma, Arige
Ramaswamy, Konde Venkataswamy, and Vallati Sheshaiah. Additionally, it
documents the infrastructural and socio-cultural contributions of Dalits to
modern urban landscapes like Hyderabad.

*Literary & Academic Significance:* This work holds immense academic value
as a primary reference for South Asian subaltern studies. It bridges the
historical narrative gap between the anti-caste movements of Telangana
(Nizam state) and Andhra-Rayalaseema regions, presenting a unified
trajectory of Dalit consciousness, the spread of the Scheduled Castes
Federation, and the Republican Party of India in Telugu lands.

*Recommendation:* *Telugunata Dalita Udyamam* is highly recommended for
academic researchers, archivists, historians, and students specializing in
South Asian Studies, Dalit Literature, Subaltern Historiography, and Modern
Indian History.