కూచిపూడి నృత్య రూపకములు 1035

కూచిపూడి నృత్య రూపకములు

*శ్రీకృష్ణదేవరాయ తెలుగు భాషా నిలయం (సుల్తాన్ బజార్, హైదరాబాద్ - 500 001)*
గ్రంథాలయ సేకరణలోని అరుదైన ప్రతి ఆధారంగా సిద్ధం చేసిన ఆర్కైవల్ రిపోర్టు.
2. సాహిత్య / విషయ విశ్లేషణ వ్యాసం (Literary & Subject Essay) పరిచయం

తెలుగువారి ప్రాచీన నాట్య సంప్రదాయమైన కూచిపూడి నృత్యానికి ఆధునిక రంగులు
అద్ది, దృశ్యకావ్యాలుగా మలిచిన అపూర్వ నాటకరంగ చరిత్రలో *"కూచిపూడి నృత్య
రూపకములు"* ఒక విశిష్టమైన మైలురాయి. ఈ గ్రంథం శ్రీరామ్ వేంకట భుజంగరాయశర్మ
(ఎస్.వి. భుజంగరాయశర్మ) గారు రచించిన అయిదు ప్రసిద్ధ నృత్య నాటికల సంపుటి.
సంప్రదాయ నాట్యశాస్త్ర నియమాలను, యక్షగాన శైలిని విస్మరించకుండా, ఆధునిక
నాట్యవేదికపై ప్రజాదరణ పొందేలా ఈ రూపకాలు రూపుదిద్దుకున్నాయి. కూచిపూడి
నాట్యాచార్యులు పద్మభూషణ్ వెంపటి చినసత్యం గారి నాట్య విన్యాసాలకు, నాదవిశారద
సంగీతరావు గారి శ్రావ్యమైన వీణా రవళులకు భుజంగరాయశర్మ గారి కవితాత్మక రచన తోడై
ముచ్చటైన త్రిపుటిగా రూపొందింది. నాట్య, సంగీత మరియు నాటక విభాగాలకు
(Performing Arts & Kuchipudi Dance Drama) చెందిన ప్రతిష్ఠాత్మక గ్రంథమిది.
రచయిత అంతరంగం

రచయిత శ్రీ ఎస్.వి. భుజంగరాయశర్మ గారు కేవలం పఠనం కోసం నాటకాలు రాయకుండా,
రసపూర్ణమైన అభినయ నృత్యగానాలతో రంగస్థలంపై ప్రదర్శించడానికి అనువుగా ఈ
నాటికలను మలిచారు. సంగీత, సాహిత్య, నాట్య ప్రక్రియలపై శర్మగారికి ఉన్న అపారమైన
పట్టు, రసజ్ఞత ప్రతీ చరణంలోనూ స్పష్టంగా వ్యక్తమవుతుంది. కూచిపూడి నాట్య
కళాకారుల శారీరక అభినయానికి, భావ వ్యక్తీకరణకు సంపూర్ణమైన అవకాశం కల్పిస్తూ,
పౌరాణిక ఇతివృత్తాలను రసాత్మక దృశ్య కావ్యాలుగా మలచడం వారి అంతరంగ ప్రతిభకు
నిదర్శనం.
పుస్తక సారాంశం / ప్రధానాంశం (Book Summary)

ఈ సంపుటిలో 'శ్రీకృష్ణ పారిజాతం', 'పద్మావతీ శ్రీనివాసం' వంటి సుప్రసిద్ధ
పౌరాణిక సన్నివేశాల ఆధారంగా రూపొందించిన అయిదు విశిష్ట నృత్య నాటికలు ఉన్నాయి.

ఉదాహరణకు, 'పద్మావతీ శ్రీనివాసమ్' రూపకంలో వెంకటాచలపతి మరియు పద్మావతి దేవిల
దివ్య కళ్యాణ మహోత్సవాన్ని అద్భుతంగా చిత్రీకరించారు. ఆకాశరాజు తన కుమార్తె
పద్మావతిని శ్రీనివాసునికి ఇచ్చి వివాహం చేయడానికి నిశ్చయించడం, శుక
మునీంద్రులచే వైశాఖ శుద్ధ దశమి, ఉత్తర ఫల్గుణీ నక్షత్ర యుక్త ధనుర్లగ్న
పుష్కరాంశ పుణ్యముహూర్త నిర్ణయం చేయించడం, వకుళాదేవి వందనాలు, నారద తుంబురుల
నాదఝురి గానము, వేదమంత్రాల ఘోష మరియు దివ్య నివాసుల అంగరంగ వైభవ రాకపోకలు ఈ
రూపకంలో ముఖ్యాంశాలుగా సాగుతాయి.

ఇందులో భామాకలాపం నాందిగా ప్రాచీన కూచిపూడి సంప్రదాయంలోని దరువులు,
సూత్రధారుని హాస్య ప్రసంగాలు, పాత్రల స్వయం పరిచయ నృత్య ప్రవేశాలు (ప్రవేశ
దరువులు) కొంగొత్త వెలుగులో ప్రదర్శించబడ్డాయి. దేవుళ్లు, అచ్చరలేమలు,
దివ్యమునులు భూలోకంలో శ్రీనివాస కళ్యాణాన్ని వీక్షించే వేడుకను మోహన, వసంత,
కాంభోజి, మధ్యమావతి, సురటి వంటి వివిధ రాగాలలో రసవత్తరమైన గేయాలుగా మలిచారు.
పౌరాణిక భావాలను చెడగొట్టకుండానే ప్రేక్షకుల హృదయాలను పారవశ్యంలో ముంచెత్తేలా
సన్నివేశ విన్యాసం జరిగింది. స్వదేశీయులనే కాకుండా సముద్రాల అవతలి విదేశీయులను
సైతం మైమరపించిన ఈ నృత్య రూపకాలు కూచిపూడి నాట్యకళా జగత్తుకు ప్రాణవాయువుగా
నిలిచాయి.
శైలి మరియు విశ్లేషణ

ఈ గ్రంథంలో భాష లలిత సుందరమైన గ్రాంధిక, వ్యావహారిక సమ్మేళనంగా కవిత్వంతో
నిండి ఉంటుంది. గేయ శైలి ప్రధానంగా సాగుతూ, దరువులు, ద్విపదలు, వచనాలు మరియు
సంస్కృత శ్లోకాల కాంబినేషన్‌తో నాటకీయతను పెంపొందించాయి. *"వాణీ పరాకు
గీర్వాణీ పరాకు, వీణావిమోహన పాణి పరాకు"* వంటి ప్రార్థనా దరువులు మరియు
స్వస్తి వాచనాలు శ్రవణపేయంగా ఉంటాయి. నాట్యశాస్త్ర ముద్రలకు, చరణ విన్యాసాలకు
పొసగేలా లయాత్మక పదాలను కూర్చడంలో భుజంగరాయశర్మ గారు ప్రదర్శించిన రచనా శైలి
అపూర్వం.
ముగింపు

ఈ గ్రంథం నృత్య కళాకారులకు, నాట్య గురువులకు, పౌరాణిక నాటక ప్రియులకు మరియు
తెలుగు సాహిత్య పరిశోధకులకు అత్యంత విలువైన ఆకరం. కూచిపూడి రంగానికి చెందిన
ప్రదర్శనా పాఠాలు (Performance Scripts) అరుదుగా లభించే నేపథ్యంలో, ఈ పుస్తకం
శాస్త్రీయ నాట్య అభినయానికి నిఘంటువుగా పనిచేస్తుంది. నాట్య ప్రక్రియను,
తెలుగు గేయ సాహిత్యాన్ని ప్రేమించే ప్రతి ఒక్కరూ తప్పక చదవాల్సిన,
దాచుకోవాల్సిన ఉత్కృష్ట గ్రంథమిది.
3. పుస్తక సమగ్ర సమాచారం (Technical Metadata)

ప్రాథమిక వివరాలు (Basic Info):

- P1476 (Title): కూచిపూడి నృత్య రూపకములు
- P1680 (Subtitle): NA
- P31 (Instance of): book / printed work
- Wikidata ID: NA
- P18 (Image/Cover): NA

వ్యక్తులు (People):

- P50 (Author): శ్రీరామ్ వేంకట భుజంగరాయశర్మ (ఎస్.వి. భుజంగరాయశర్మ)
- P110 (Illustrator): NA
- P11105 (Annotator): NA
- P123 (Publisher): కూచిపూడి ఆర్ట్ అకాడెమి, మద్రాసు
- P655 (Translator): NA
- P98 (Editor): NA
- P767 (Contributor): వెంపటి చినసత్యం (నృత్యాచార్యులు), సంగీతరావు (సంగీత
విధ్వాంసులు)
- P872 (Printer): క్రాంతి ప్రెస్, మద్రాసు - 600001
- P2679 (Foreword Author): స్వధర్మ స్వారాజ్య సంఘము (ఆముఖం)
- P2680 (Afterword Author): NA

గుర్తింపు సంఖ్యలు (IDs):

- P212 (ISBN-13): NA
- P957 (ISBN-10): NA
- P243 (OCLC): NA
- P675 (Google Books ID): NA
- P648 (Open Library): NA
- P2034 (Gutenberg): NA
- P724 (Internet Archive): NA
- P8383 (Goodreads): NA
- P6721 (K10plus): NA

సందర్భం & ముద్రణ (Context & Edition):

- P407 (Language): Telugu (తెలుగు)
- P291 (Place of Publication): మద్రాసు (Chennai), తమిళనాడు
- P577 (Pub Date): జనవరి, 1986
- P1104 (Pages): NA
- P2635 (Volumes): NA
- P393 (Edition): ప్రథమ ముద్రణ (First Edition)
- P1031 (Legal Citation): NA
- P186 (Material): Paper
- P437 (Format): Paperback / Printed Book

4. అదనపు వివరాలు (Extended Fields)

- Work_Genre_P136: Kuchipudi Dance Drama / Dance Libretto / Performing
Arts (DDC: 793.3)
- Work_Subject_P921: Kuchipudi Classical Dance, Telugu Mythology,
Srinivasa Kalyanam, Indian Performing Arts
- Work_Country_P495: India
- Work_Movement_P135: Classical Telugu Renaissance & Kuchipudi Revivalism
- Work_Based_On_P144: Indian Mythological Literature (Puranas) &
Siddhendra Yogi's Kuchipudi Tradition
- Koha_Cost: Rs. 25/-
- Total Dewey Decimal Classification – DDC ID: 793.3

5. English Summary

*"Kuchipudi Nritya Rupakamulu"* is an authoritative anthology of five
classical dance dramas written by the distinguished scholar-poet Sriram
Venkata Bhujangaraya Sarma. Published in January 1986 by the Kuchipudi Art
Academy, Madras, with sponsorship from the Swadharma Swarajya Sangham, this
collection represents a monumental synthesis of literature, music, and
dance.

Crafted in close collaboration with the legendary Kuchipudi maestro Vempati
Chinna Satyam and musical genius Sangeetha Rao, these dance dramas bridged
the gap between traditional Yakshagana heritage and contemporary stage
aesthetic. The collection includes celebrated works such as *Sri Krishna
Parijatam* and *Padmavathi Srinivasam*. The text features intricate
lyricism, rhythmical dialogues (Daruvu), classical ragas (Kambhoji, Mohana,
Surati, Madhyamavathi), and dramatic prose designed specifically for
theatrical performance.

Captivating audiences both nationally and internationally, Sarma’s
compositions elevate the emotional and spiritual essence of Kuchipudi. This
volume serves as an indispensable resource for performing artists,
researchers of Indian classical dance, and lovers of Telugu literary
heritage.