యక్షగానములు 11076

యక్షగానములు (తంజావూరు) - సంపుటము ౨: సమగ్ర సాహిత్య విశ్లేషణ & సమీక్ష

1. సాహిత్య / విషయ విశ్లేషణ వ్యాసం

పరిచయం

విజయనగర సామ్రాజ్య పతనం తర్వాత దక్షిణ భారతదేశంలో, ముఖ్యంగా తంజావూరు కేంద్రంగా తెలుగు భాష, సాహిత్యాలు విశేషంగా వికసించాయి. నాయక రాజుల పోషణలో యక్షగాన ప్రక్రియ ఊపిరిపోసుకుని, రంగస్థల ప్రదర్శన కళగా రూపాంతరం చెందింది. శ్రీ గంటి జోగిసోమయాజి గారి పరిష్కరణలో, ఆంధ్ర విశ్వకళా పరిషత్తు ద్వారా 1956లో ప్రచురితమైన "యక్షగానములు (తంజావూరు) - సంపుటము ౨" అను ఈ గ్రంథం దక్షిణాంధ్ర సాహిత్య చరిత్రలో అత్యంత కీలకమైన నాటక/సాహిత్య విభాగానికి (Genre: Yakshagana / Drama) చెందుతుంది. తంజావూరు నాయక రాజాస్థానంలో రూపుదిద్దుకున్న దేశి నాటకాల విశిష్టతను తెలిపే అమూల్యమైన సంకలనం ఇది.

రచయిత అంతరంగం

ఈ సంపుటంలో కామరుసు వేంకటపతి సోమయాజి, కోనేటి దీక్షితచంద్రుడు మరియు పురుషోత్తమ దీక్షితుడు అనే ముగ్గురు ప్రసిద్ధ ఆస్థాన కవుల రచనలు ఉన్నాయి. తంజావూరును ఏలిన విజయరాఘవ నాయకునిపై గల భక్తిప్రపత్తులను, ఆనాటి సామాజిక-సాంస్కృతిక వాతావరణాన్ని తమ కృతుల్లో ప్రతిబింబింపజేయడమే ఈ కవుల ముఖ్యానుశీలన. చరిత్రను, పౌరాణిక గాథలను నాటకీయ భావోద్వేగాలతో మేళవించి రక్తికట్టించడంలో వీరు నిష్ణాతులు.

పుస్తక సారాంశం / ప్రధానాంశం

ఈ ద్వితీయ సంపుటంలో మొత్తం మూడు ప్రధాన యక్షగానాలు చోటుచేసుకున్నాయి:

1. విజయరాఘవ చంద్రికావిహారము (కామరుసు వేంకటపతి సోమయాజి): విజయరాఘవ నాయకుని వీరత్వము, శౌర్య ప్రతాపాలు మరియు తంజాపురీ వర్ణనతో ఇది ప్రారంభమవుతుంది. రాజు ఒకనాటి రాత్రి తన పరివారంతో సానికూతుళ్ల వీధి గుండా వెళ్తుండగా, ఆయన కందర్ప రూపాన్ని చూసి పౌరకాంతలు మోహిస్తారు. కనకాంగి అనే మిటారి రాజుపై విరహం చెంది, పూర్వజన్మలో తాను ఊర్వశిగాను, రాజు అర్జునుడిగాను ఉన్న వృత్తాంతాన్ని కలద్వారా గుర్తుచేసుకుంటుంది. చెలికత్తె చకోరిక సహాయంతో రాజుకు లేఖ పంపడం, వారి సమాగమం ప్రధాన కథాంశంగా నడుస్తుంది.

2. విజయరాఘవ కల్యాణము (కోనేటి దీక్షితచంద్రుడు): విజయరాఘవుని వైభవాన్ని, ఆయన కళాపోషణను మరియు కళ్యాణ మహోత్సవాన్ని కన్నులకట్టినట్లు దృశ్యమానం చేసే యక్షగానం ఇది.

3. తంజాపురాన్నదాన మహానాటకము (పురుషోత్తమ దీక్షితుడు): తంజావూరు నాయక రాజుల విచిత్రమైన, దాతృత్వ గుణాన్ని, విశేషించి అన్నదాన మహిమను, ప్రజా రంజక పాలనను కీర్తిస్తూ రాసిన నాటకమిది.

శైలి మరియు విశ్లేషణ

ఈ గ్రంథంలో ఆనాటి భాషా వైవిధ్యం మరియు సామాజిక జీవనం స్పష్టంగా గోచరిస్తాయి. తంజావూరు ఆస్థానంలో తెలుగుతో పాటు కన్నడ, అరవ (తమిళ) భాషల వ్యవహారం ఉండేదనడానికి ఇందులో ప్రామాణిక ఆధారాలు ఉన్నాయి. అరవ కణకపిళ్లలు (కరణాలు), కన్నడ బ్రాహ్మణులు మాట్లాడే సంభాషణలను ఆయా వ్యావహారిక భాషా రూపాల్లోనే యథాతథంగా ఇందులో పొందుపరిచారు. వివిధ వర్గాల ప్రజల నాటి వ్యావహారిక తెలుగు పదాలు, జాతీయాలు, ద్విపద మరియు పద్య రచనల మిశ్రమం ఈ యక్షగానాలకు ప్రత్యేక ఆకర్షణను తెచ్చిపెట్టింది.

ముగింపు

తెలుగు సాహిత్య చరిత్రను, ప్రత్యేకించి దక్షిణాంధ్ర యక్షగాన వికాసాన్ని, ఆనాటి భాషా పరిణామాన్ని అధ్యయనం చేసే పరిశోధకులకు, విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులకు మరియు ప్రాచీన నాటక కళా ప్రియులకు ఇది ఒక మార్గదర్శక గ్రంథం. ఆనాటి ప్రజా జీవనాన్ని, ఆచార వ్యవహారాలను తెలుసుకోవడానికి ప్రతి ఒక్కరూ తప్పక చదవాల్సిన అమూల్యమైన గ్రంథం ఇది.

2. పుస్తక సమగ్ర సమాచారం (Technical Metadata)

ప్రాథమిక వివరాలు (Basic Info)

ఫీల్డ్ (Field)	వివరాలు (Details)
P1476 (Title)	యక్షగానములు (తంజావూరు) సంపుటము ౨
P1680 (Subtitle)	NA
P31 (Instance of)	Book / Collection of Plays
Wikidata ID	NA
P18 (Image/Cover)	NA

వ్యక్తులు (People)

ఫీల్డ్ (Field)	వివరాలు (Details)
P50 (Author)	కామరుసు వేంకటపతి సోమయాజి, కోనేటి దీక్షితచంద్రుడు, పురుషోత్తమ దీక్షితుడు
P110 (Illustrator)	NA
P11105 (Annotator)	NA
P123 (Publisher)	ఆంధ్ర విశ్వకళా పరిషత్తు (Andhra University)
P655 (Translator)	NA
P98 (Editor)	విద్వాన్ గంటి జోగిసోమయాజి
P767 (Contributor)	కొమ్మనమంచి జోగయ్య శర్మ
P872 (Printer)	శ్రీ పట్టమట్ట శేషగిరి రావు (జార్జి ప్రెస్, కాకినాడ)
P2679 (Foreword Author)	విద్వాన్ గంటి జోగిసోమయాజి
P2680 (Afterword Author)	NA

గుర్తింపు సంఖ్యలు (IDs)

ఫీల్డ్ (Field)	వివరాలు (Details)
P212 (ISBN-13)	NA
P957 (ISBN-10)	NA
P243 (OCLC)	NA
P675 (Google Books ID)	NA
P648 (Open Library)	NA
P2034 (Gutenberg)	NA
P724 (Internet Archive)	NA
P8383 (Goodreads)	NA
P6721 (K10plus)	NA

సందర్భం & ముద్రణ (Context & Edition)

ఫీల్డ్ (Field)	వివరాలు (Details)
P407 (Language)	తెలుగు (తమిళం, కన్నడ వ్యావహారిక భాగాలతో)
P291 (Place of Publication)	కాకినాడ / విశాఖపట్నం
P577 (Pub Date)	1956
P1104 (Pages)	NA
P2635 (Volumes)	Vol. 2 (Andhra University Series No. 56)
P393 (Edition)	NA
P1031 (Legal Citation)	NA
P186 (Material)	Paper
P437 (Format)	Printed Book

3. అదనపు వివరాలు (Extended Fields)

• Work_Genre_P136: యక్షగానం / నాటకం (Yakshagana / Drama)

• Work_Subject_P921: తంజావూరు నాయక రాజులు, విజయరాఘవ నాయకుడు, దక్షిణాంధ్ర సాహిత్యం

• Work_Country_P495: India

• Work_Movement_P135: దక్షిణాంధ్ర యుగం (Tanjore Nayaka Period Literature)

• Work_Based_On_P144: NA

• Koha_Cost: Rs. 2-8-0 (2 రూపాయల 8 అణాలు)

• Total Dewey Decimal Classification – DDC ID: 780 (మరియు 894.8132 గా పరిగణించవచ్చు)

4. English Summary

This volume, titled "Yakshaganamulu (Tanjavuru) - Volume 2" (Andhra University Series No. 56), edited by Vidwan Ganti Jogi Somayaji and published in 1956, is a crucial compilation of traditional South Indian dance-dramas (Yakshaganas) from the Tanjore Nayaka period. The anthology brings together three classical plays authored by court poets of King Vijayaraghava Nayaka: "Vijayaraghava Chandrikaviharamu" by Kamarusu Venkatapati Somayaji, "Vijayaraghava Kalyanamu" by Koneti Dikshitachandrudu, and "Tanjapurannadana Mahanatakamu" by Purushottama Dikshitudu.

Literarily, these plays represent a rich confluence of performance art, romanticism, and royal eulogy. "Vijayaraghava Chandrikaviharamu" narrates a romantic plot involving the king and Kanakangini, weaving themes of past-life connections (Arjuna and Urvashi) with vivid descriptions of Tanjore's urban nightlife. "Tanjapurannadana Mahanatakamu" highlights the king's grand philanthropic acts, particularly mass food distribution, framing charity as a central virtue of governance.

A unique socio-linguistic feature of this collection is its authentic preservation of spoken dialects. Reflecting the cosmopolitan nature of the Tanjore court, the texts incorporate real-world spoken Tamil and Kannada used by contemporary accountants (Kanakapillai) and scholars, side-by-side with spoken Telugu registers of various social strata. Rendered with meticulous editing assistance from Kommanamanchi Jogayya Sarma, this work serves as an indispensable primary source for researchers in Telugu literary history, historical linguistics, and South Indian performing arts.