ప్రమీలార్జునీయము12154

# ప్రమీలార్జునీయము

ప్రేమిలార్చునియం12154

## సాహిత్య / విషయ విశ్లేషణ వ్యాసం
### పరిచయం
ఆంధ్ర నాటకరంగ చరిత్రలో తనకంటూ ఒక ప్రత్యేకమైన స్థానాన్ని సంపాదించుకున్న
నాటకం **"ప్రమీలార్జునీయము"**. నాటక కళాప్రపూర్ణ, ఆంధ్రనాటక పితామహ
బిరుదాంకితులైన శ్రీ రామకృష్ణ కవి గారు రచించిన ప్రసిద్ధ పౌరాణిక/కావ్య
నాటకాలలో ఇది ఒకటి. మహాభారత అశ్వమేధ పర్వ నేపథ్యంతో, ప్రమీలా దేవి మరియు
అర్జునుల మధ్య సాగే ప్రణయ సమరాన్ని, శృంగార-వీర రసాల కలబోతగా అత్యంత మనోహరంగా
ఈ నాటకంలో మలిచారు. పొట్టి శ్రీరాములు తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం లేదా లైబ్రరీ
ఫౌండేషన్ ఆర్థిక సహాయంతో శ్రీకృష్ణదేవరాయ తెలుగు భాషా నిలయం ద్వారా
భద్రపరచబడిన ఈ గ్రంథం **పౌరాణిక నాటకం / దృశ్యకావ్యం (Mythological Play /
Drama)** విభాగానికి చెందుతుంది.
### రచయిత అంతరంగం
రచయిత రామకృష్ణ కవి గారు సంస్కృతాంధ్ర నాటక సాంప్రదాయాలను క్షుణ్ణంగా
ఆకళించుకున్న పండిత కవి. నాటకంలో పాత్రల సంభాషణలు, పద్యాల ఎత్తుగడ మరియు
రంగస్థల ప్రదర్శనా యోగ్యత (Stage Adaptability) పట్ల ఆయనకున్న నిశితమైన దృష్టి
ఈ రచనలో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. స్త్రీ సాధికారత, వీరత్వం మరియు ప్రణయ
భావాలను పౌరాణిక చట్రంలో బంధించి నాటకీకరించడంలో ఆయన ప్రదర్శించిన నేర్పరితనం
శ్లాఘనీయం.
### పుస్తక సారాంశం / ప్రధానాంశం
ఈ నాటకం మహాభారతంలోని అశ్వమేధ యాగం నేపథ్యంలో సాగుతుంది. ధర్మరాజు
నిర్వహిస్తున్న అశ్వమేధ యాగానికి చెందిన యాగ అశ్వం నగరాలు సంచరిస్తూ, స్త్రీల
మాత్రమే పరిపాలించే 'ప్రమీలాపురి' (స్త్రీ మండలం) సరిహద్దుల్లోకి
ప్రవేశిస్తుంది:
* **ప్రమీలాపురి రమణీయత & విచిత్ర శాసనాలు:** స్త్రీల ఆధిపత్యంలో ఉన్న
ప్రమీలాపురి ప్రాంగణంలో కాదంబిని, చారుమతి, కనకలత, మలయవతి, మంజరి వంటి
చెలికత్తెల సంభాషణలతో నాటకం ప్రారంభమవుతుంది. ఆ రాజ్యంలో పురుషులకు ప్రవేశం
లేదు, పురుషాధిక్యతను నిరసించే నియమాలు అమలులో ఉంటాయి.
* **యాగ అశ్వం బంధనం & యుద్ధ ప్రకటన:** అర్జునుని కాపలాలో వస్తున్న యాగ
అశ్వాన్ని ప్రమీల సైన్యం బంధిస్తుంది. గుర్రాన్ని விடுవాలంటే అర్జునుడు
ప్రమీలతో యుద్ధం చేయాలి లేదా ఆమె సార్వభౌమత్వాన్ని అంగీకరించాలనే షరతు
విధిస్తారు.
* **మేఘనాథుని రాయబారం & మలయవతి వీరత్వం:** అర్జునుని వైపు నుండి వచ్చిన
మేఘనాథుడు ప్రమీల సైన్యంతో సంధికి ప్రయత్నించినప్పటికీ, మలయవతి మరియు ఇతర
స్త్రీ యోధులు తమ బాణ విద్యలతో, గదా యుద్ధంతో అతడిని ఎదుర్కొని వెనక్కి
పంపుతారు.
* **అర్జున-ప్రమీలల ప్రణయ సమరం:** అర్జునుడు స్వయంగా రంగంలోకి దిగినప్పుడు,
ప్రమీల సౌందర్యానికి, ధీరత్వానికి ముగ్ధుడవుతాడు. ప్రమీల కూడా అర్జునుని
వీరత్వానికి ఆకర్షితురాలవుతుంది. అయితే, తన స్వపక్షం మరియు రాజ్య గౌరవం కోసం
ప్రమీల మానసిక సంఘర్షణకు లోనవుతుంది.
* **సుఖాతం - వివాహ ఘట్టం:** నాటకీయ పరిణామాల మధ్య, చెలికత్తెల ఉపాయాలు మరియు
సుయోగుని రాయబారంతో ప్రమీల మరియు అర్జునుల మధ్య నెలకొన్న వివాదం ప్రణయంగా
మారి, అశ్వమేధ యాగం పూర్తయ్యాక వివాహానికి అర్జునుడు అంగీకరించడంతో నాటకం
మంగళాంతంగా ముగుస్తుంది.
### శైలి మరియు విశ్లేషణ
రామకృష్ణ కవి గారి భాషా శైలి ప్రాచీన గ్రాంథికమైనప్పటికీ, సంభాషణలు
ధారావాహికంగా, రంగస్థల నటులు పలకడానికి అనువుగా ఉంటాయి. ప్రస్తావనలో "శ్రీ
విఖ్యాతుఁడు పాండవేయమహదాంబాపి..." వంటి శార్దూల విక్రీడిత పద్యాలతో
ప్రారంభించి, అంకములలో పాత్రల సంభాషణల నడుమ రాగ-తాళాలతో కూడిన పాటలను
(అనుబంధములు) పొందుపరచడం ఈ నాటక ప్రత్యేకత. స్త్రీ పాత్రల్లోని ధీరత్వం మరియు
శృంగార భావాల సమతుల్యతను కవి చక్కగా చిత్రీకరించారు.
### ముగింపు
తెలుగు పౌరాణిక నాటక వికాసాన్ని, రంగస్థల సంప్రదాయాలను పరిశోధించే పండితులకు,
నాటక ప్రియులకు, కళాకారులకు ఈ "ప్రమీలార్జునీయము" ఒక ఉత్తమమైన గ్రంథం. ప్రాచీన
నాటక రచనలలో స్త్రీ పాత్రల చిత్రణ మరియు రసపోషణ ఏ విధంగా ఉండేదో
తెలుసుకోవడానికి ఈ నాటకాన్ని తప్పక చదవాలి.
## పుస్తక సమగ్ర సమాచారం (Technical Metadata)
ప్రాథమిక వివరాలు (Basic Info):
• P1476 (Title): ప్రమీలార్జునీయము (Pramilarjuniyamu)
• P1680 (Subtitle): నాటకము (Play / Drama)
• P31 (Instance of): పుస్తకము (Book) / నాటకము (Play)
• Wikidata ID: NA
• P18 (Image/Cover): NA
వ్యక్తులు (People):
• P50 (Author): రామకృష్ణ కవి (Ramakrishna Kavi)
• P110 (Illustrator): NA
• P11105 (Annotator): NA
• P123 (Publisher): ధ. శేషాచార్యుఁడు (D. Seshacharyulu)
• P655 (Translator): NA
• P98 (Editor): NA
• P767 (Contributor): NA
• P872 (Printer): NA
• P2679 (Foreword Author): ధ. శేషాచార్యుఁడు (D. Seshacharyulu - 26-12-14)
• P2680 (Afterword Author): NA
గుర్తింపు సంఖ్యలు (IDs):
• P212 (ISBN-13): NA
• P957 (ISBN-10): NA
• P243 (OCLC): NA
• P675 (Google Books ID): NA
• P648 (Open Library): NA
• P2034 (Gutenberg): NA
• P724 (Internet Archive): NA
• P8383 (Goodreads): NA
• P6721 (K10plus): NA
సందర్భం & ముద్రణ (Context & Edition):
• P407 (Language): తెలుగు (Telugu)
• P291 (Place of Publication): చెన్నపురి (Chennai)
• P577 (Pub Date): 26-12-1914
• P1104 (Pages): NA
• P2635 (Volumes): NA
• P393 (Edition): NA
• P1031 (Legal Citation): NA
• P186 (Material): Paper
• P437 (Format): Printed Book
## అదనపు వివరాలు (Extended Fields)
• Work_Genre_P136: పౌరాణిక నాటకము (Mythological Drama)
• Work_Subject_P921: ప్రమీల, అర్జునుల యుద్ధము మరియు వివాహ వృత్తాంతము (Story
of Pramila and Arjuna, Ashvamedha Yajna episode)
• Work_Country_P495: భారతదేశం (India)
• Work_Movement_P135: ఆరంభ కాల తెలుగు నాటకరంగ ఉద్యమం (Early Modern Telugu
Theater Movement)
• Work_Based_On_P144: జైమిని భారతం / అశ్వమేధ పర్వం (Jaimini Bharatam /
Ashvamedha Parva)
• Koha_Cost: NA
• Total Dewey Decimal Classification – DDC ID: 894.8132 (Telugu Drama /
Literature)
## English Summary
"Pramilarjuniyamu" is a classic mythological Telugu drama authored by the
renowned scholar and playwright Ramakrishna Kavi. Published in December
1914 in Chennai by D. Seshacharyulu, this play is based on the famous
Ashvamedha Parva episode from the epic Mahabharata/Jaimini Bharatam.
The narrative revolves around the sacrificial horse of Yudhishthira's
Ashvamedha Yajna, which wanders into 'Pramilapuri'—a kingdom ruled
exclusively by women led by the warrior queen Pramila. When Pramila's
soldiers capture the horse, it sparks a fierce conflict with Arjuna, who is
escorting the royal steed. The play brilliantly weaves elements of heroism
(Veera Rasa) and romance (Sringara Rasa) as the conflict evolves into a
battle of wits and martial prowess between Pramila's female warriors and
Arjuna's army. Ultimately, the intense standoff culminates in mutual
admiration and a grand marital alliance after the completion of the Yajna.
Written in classical prose interspersed with traditional verse and musical
compositions (Anubandhas with Ragas and Talas), the play showcases
remarkable dramatic structure and dialogue delivery tailored for stage
performance. It stands out for its portrayal of female heroism and
sovereignty within the traditional mythological framework. Preserved under
the collection of Sri Krishnadevaraya Telugu Bhasa Nilayam with support
from library initiatives, "Pramilarjuniyamu" remains a vital piece of early
20th-century Telugu dramatic literature.