క్షేత్ర మాహాత్మ్యము-1600

# ద్రాక్షారామ శ్రీ భీమేశ్వర క్షేత్ర మాహాత్మ్యము
## సాహిత్య / విషయ విశ్లేషణ వ్యాసం
### పరిచయం
ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని పవిత్ర పంచారామ క్షేత్రాలలో అగ్రగామిగా, సమస్త భక్తజనుల
కామధేనువుగా విరాజిల్లుతున్న దివ్య ధామం ద్రాక్షారామం (దక్షారామము). ఈ
మహాక్షేత్ర విశిష్టతను, ఇందలి దేవీదేవతల వైభవాన్ని సవివరంగా చాటిచెప్పే
అత్యుత్తమ స్థలపురాణ గ్రంథమే **"ద్రాక్షారామ శ్రీ భీమేశ్వర క్షేత్ర
మాహాత్మ్యము"**. శ్రీకృష్ణదేవరాయ ఆంధ్ర భాషా నిలయం (హైదరాబాద్) వారి ప్రాచీన
పుస్తక సేకరణలో నిక్షిప్తమై ఉన్న ఈ ప్రతి (గ్రంథ సంఖ్య: 1600 / 40335)
స్థలపురాణ విభాగం, ఆధ్యాత్మిక సాహిత్యం మరియు శైవ సమన్వయ సంప్రదాయాలకు
ప్రతిరూపంగా నిలుస్తుంది.
### రచయిత అంతరంగం
సనాతన ధర్మం, శైవ సిద్ధాంతాలు, మరియు పౌరాణిక క్షేత్రాల మహత్తును సామాన్య
భక్తజనులకు, ప్రాచ్య సంస్కృతీ ప్రేమికులకు సులభగ్రాహ్యమైన రీతిలో అందించాలనే
తపనతో ఈ గ్రంథం రూపొందించబడింది. సూత మహర్షి శౌనకాది మునులకు ఉపదేశించిన
పౌరాణిక పరంపరను ఆధారంగా చేసుకుని, కేవలం భక్తిభావాన్నే కాకుండా క్షేత్ర
సాంప్రదాయం, ఆచారాలు, మరియు స్తోత్ర నిధిని భక్తులకు అందుబాటులోకి
తీసుకురావడమే గ్రంథనిర్మాత ముఖ్య ఉద్దేశం.
### పుస్తక సారాంశం / ప్రధానాంశం
ఈ గ్రంథం ద్రాక్షారామ క్షేత్రం యొక్క పౌరాణిక, ఆధ్యాత్మిక మరియు స్థల మహత్తును
సమగ్రంగా వివరిస్తుంది:
* **సముద్ర మధనము - జ్వాలాతోరణ విశేషం:** దేవదానవులు పాలసముద్రమును
మథించినపుడు మొదట ప్రభవించిన ఘోర హాలాహలాన్ని పరమశివుడు లోకరక్షణకై తన కంఠమందు
ధరించిన వృత్తాంతం వర్ణించబడింది. ఆ హాలాహల జ్వాలల నుండి లోకాలను కాపాడేందుకు
పార్వతీదేవి ప్రార్థించిన ప్రతిఫలంగానే కార్తీక శుద్ధ పౌర్ణమి (కృత్తికా
నక్షత్రయుక్త పౌర్ణిమ) రోజున ద్రాక్షారామంలో 'జ్వాలాతోరణం' జరిపే ఆచారం
విస్తృతి పొందిందని వివరిస్తుంది.
* **పంచారామ ఆవిర్భావము:** పాలసముద్రం నుండి ఆవిర్భవించిన ఆత్మలింగమును
పాతాళం నుండి గ్రహించిన తారకాసురుడు తన మెడలో ధరించగా, కుమారస్వామి ఆ
అసురుడిని సంహరించిన సమయాన ఆ లింగం ఐదు తునకలై పడిన ప్రదేశాలే పంచారామాలుగా
ప్రసిద్ధికెక్కాయని పేర్కొంటుంది.
* **దక్షయజ్ఞము - వీరభద్రుని విజృంభణ:** దక్షప్రజాపతి నిరీశ్వర యాగాన్ని
తలపెట్టడం, భర్త మాట కాదని పుట్టింటికి వెళ్ళిన సతీదేవి అక్కడ పరాభవం చెంది
యోగాగ్నిలో ఆత్మహుతి చేసుకోవడం ప్రధాన ఘట్టం. ఆగ్రహించిన పరమశివుడు తన జడ
నుండి వీరభద్రుడిని ఆవిర్భవింపజేసి, దక్షయజ్ఞాన్ని ధ్వంసం చేయించడం, ఆపై దేవతల
ప్రార్థన మన్నించి దక్షునికి మేక తలను అమర్చి యజ్ఞ సమాప్తి గావించడం అద్భుతంగా
వర్ణితమైంది.
* **అష్టాదశ శక్తిపీఠాలలో మాణిక్యాంబ:** వచన భాగంలో పేర్కొన్న 'అష్టాదశ
శక్తిపీఠాల' సంస్కృత శ్లోకం ఆధారంగా, సతీదేవి శరీర భాగాలు పడిన 18 దివ్య
ప్రదేశాలలో ద్రాక్షారామం 13వ ప్రధాన పీఠంగా ("మాణిక్యా దక్షవాటికే")
విరాజిల్లుతోంది. ఇక్కడ శ్రీ మాణిక్యాంబా దేవి స్వయంగా పీఠముపై ప్రతిష్ఠితమై
ఉండడం విశేషం. ఆది శంకరాచార్యులవారు ఉగ్రరూపిణిగా ఉన్న మాణిక్యాంబ అమ్మవారిని
యంత్ర ప్రతిష్ఠ ద్వారా దక్షిణముఖిగా అత్యంత శాంతమూర్తిగా మార్చిన చారిత్రక
ఘట్టం వివరించబడింది.
* **స్తోత్ర రత్నావళి:** గ్రంథాంతంలో శ్రీ భీమేశ్వరస్వామిని స్తుతించే పవిత్ర
శ్లోకాలు, "ద్రాక్షారామ నివేశం ప్రణమత భీమేశం కరుణావేశం" అనే మకుటంతో సాగే
భీమేశ్వర స్తోత్రం, మరియు అమ్మవారి దివ్య సౌందర్యాన్ని, శోభను కీర్తించే "శ్రీ
మాణిక్యాంబాష్టకమ్" భక్తులకు నిత్య పారాయణ నిధిగా అందించబడ్డాయి.
### శైలి మరియు విశ్లేషణ
ఈ గ్రంథం తేలికైన, నిరాడంబరమైన వచన కథనం మరియు సుబోధకమైన సంస్కృత శ్లోకాలు,
అష్టకాల మిశ్రమ శైలిలో నడిచింది.
* **వచన శైలి:** స్థలపురాణ ఘట్టాలను సామాన్య భక్తుడు సైతం సులభంగా అర్థం
చేసుకునే రీతిలో, సరళమైన శైలిలో రచించారు.
* **స్తోత్ర అలంకారం:** మాణిక్యాంబాష్టకంలో వాడిన 'గిరిరాట్కన్యాం',
'అజ్ఞాతజలధిం' వంటి రమణీయ సమాసాలు, వృత్త నియమాలు అమ్మవారి సౌందర్యాన్ని మరియు
భక్తిరసాన్ని పాఠకుల హృదయాల్లో నింపుతాయి.
### ముగింపు
శైవ మతాభిమానులకు, పంచారామ క్షేత్ర సందర్శకులకు, మరియు ఆంధ్రప్రదేశ్ స్థలపురాణ
ప్రాశస్త్యాన్ని అధ్యయనం చేసే పరిశోధకులకు ఈ "ద్రాక్షారామ శ్రీ భీమేశ్వర
క్షేత్ర మాహాత్మ్యము" ఒక అమూల్యమైన గ్రంథం. క్షేత్ర పురాణంతో పాటు
భీమేశ్వర-మాణిక్యాంబల అష్టకాలు కలసి ఉండడం వల్ల ఇది నిత్య పారాయణకు అత్యంత
శ్రేష్ఠమైనది.
## పుస్తక సమగ్ర సమాచారం (Technical Metadata)
ప్రాథమిక వివరాలు (Basic Info):
* P1476 (Title): ద్రాక్షారామ శ్రీ భీమేశ్వర క్షేత్ర మాహాత్మ్యము
* P1680 (Subtitle): NA
* P31 (Instance of): Book / Sthala Purana / Temple History / Religious Text
* Wikidata ID: NA
* P18 (Image/Cover): NA
వ్యక్తులు (People):
* P50 (Author): NA
* P110 (Illustrator): NA
* P11105 (Annotator): NA
* P123 (Publisher): శ్రీ భీమేశ్వరస్వామివారి దేవస్థానము, ద్రాక్షారామ
* P655 (Translator): NA
* P98 (Editor): NA
* P767 (Contributor): NA
* P872 (Printer): NA
* P2679 (Foreword Author): NA
* P2680 (Afterword Author): NA
గుర్తింపు సంఖ్యలు (IDs):
* P212 (ISBN-13): NA
* P957 (ISBN-10): NA
* P243 (OCLC): NA
* P675 (Google Books ID): NA
* P648 (Open Library): NA
* P2034 (Gutenberg): NA
* P724 (Internet Archive): NA
* P8383 (Goodreads): NA
* P6721 (K10plus): NA
సందర్భం & ముద్రణ (Context & Edition):
* P407 (Language): Telugu (with Sanskrit Hymns/Stotramul)
* P291 (Place of Publication): Draksharama / Hyderabad
* P577 (Pub Date): NA
* P1104 (Pages): 28+
* P2635 (Volumes): NA
* P393 (Edition): NA
* P1031 (Legal Citation): NA
* P186 (Material): Paper
* P437 (Format): Printed Book / Library Archive
## అదనపు వివరాలు (Extended Fields)
* Work_Genre_P136: Temple History / Sthala Purana / Hindu Religious
Literature (DDC: 294.535 / 200)
* Work_Subject_P921: Draksharama Bhimeswara Swamy Temple, Manikamba
Ashtadasa Shakti Peetham, Daksha Yagnam, Pancharama Temples, Jwala Toranam
* Work_Country_P495: India
* Work_Movement_P135: Saivism & Pilgrimage Literature
* Work_Based_On_P144: Skanda Purana / Local Temple Chronicles
* Koha_Cost: NA
* Total Dewey Decimal Classification – DDC ID: 200 (లేదా లైబ్రరీ నంబర్లు:
1600 / 40335)
## English Summary
"Draksharama Sri Bhimeswara Kshetra Mahatmyam" is a classical local
chronicle (*Sthala Purana*) and devotional handbook dedicated to the famous
Bhimeswara Swamy Temple and Goddess Manikamba at Draksharama, Andhra
Pradesh. Preserved in the archive of Sri Krishnadevaraya Andhra Bhasha
Nilayam (Hyderabad) under book call number 1600 / 40335, this booklet
serves as a spiritual guide for pilgrims and researchers of Saivite lore.
The narrative traces the mythological origins of Draksharama as told by
Sage Suta to Saunaka and other sages. It details the Samudra Manthan
(Churning of the Ocean), Lord Shiva's drinking of the Halahala poison to
save the universe, and the tradition of *Jwala Toranam* celebrated on
Kartika Purnima. The booklet further explains the origin of the Pancharama
Kshetras from the divine Atma Linga worn by Tarakasura, which shattered
into five parts upon his defeat by Lord Kumara Swamy.
A significant portion is devoted to the Daksha Yagna, Sati Devi's
self-immolation, and the destruction wrought by Veerabhadra. The text
highlights Draksharama as the 13th shrine among the sacred *Ashtadasa
Shakti Peethas* ("Manikya Dakshavatike"), where Goddess Manikamba resides.
It records Adi Shankaracharya's installation of a pacifying Yantra to
transform the deity into a serene manifestation.
Accompanied by Sanskrit devotional hymns such as the *Bhimeswara Stotram*
and *Sri Manikambashtakam*, the work combines accessible prose narration
with classic devotional poetry, offering valuable insights into Andhra's
religious geography and pilgrimage culture.