శ్రీ అమరేశ్వర క్షేత్రమహిమ-1603

# శ్రీ అమరేశ్వర క్షేత్రమహిమ
## సాహిత్య / విషయ విశ్లేషణ వ్యాసం
### పరిచయం
ఆంధ్రదేశంలో పంచారామాలుగా ప్రసిద్ధి గాంచిన దివ్య శివక్షేత్రాలలో అమరావతి లోని
శ్రీ అమరేశ్వర క్షేత్రం అత్యంత ప్రాచీనమైనది మరియు పవిత్రమైనది. గుంటూరు
జిల్లాలో కృష్ణవేణీ తీరాన విరాజిల్లుతున్న ఈ దివ్య ధామానికి సంబంధించిన పురాణ
నేపథ్యాన్ని, తీర్థప్రభావాన్ని, మరియు చారిత్రక వైశిష్ట్యాన్ని చాటిచెప్పే
అత్యంత అరుదైన గ్రంథమే **"శ్రీ అమరేశ్వర క్షేత్రమహిమ"**. శ్రీకృష్ణదేవరాయ
ఆంధ్ర భాషా నిలయం (హైదరాబాద్) సేకరణలో ఉన్న ఈ ప్రతి (గ్రంథ సంఖ్య: 21371,
8-1-21) ఆధ్యాత్మిక సాహిత్యానికి, స్థలపురాణ/క్షేత్రమాహాత్మ్య విభాగానికి
చెందుతుంది.
### రచయిత అంతరంగం
ఈ క్షేత్ర మాహాత్మ్య గ్రంథకర్త శ్రీ వి. సుబ్బారావు గారు కాగా, దీనిని అమరావతి
లోని శ్రీ అమరేశ్వర దేవస్థానం వారి యాజమాన్యం ప్రచురించి నిర్వహించింది.
క్షేత్రానికి వచ్చే భక్తులకు అమరావతి విశిష్టతను, అమరేశ్వర లింగ
ఆవిర్భావాన్ని, కృష్ణవేణీ నదీ మహాత్మ్యాన్ని, మరియు ఈ క్షేత్ర పునరుద్ధరణకు
తోడ్పడిన రాజా వాసిరెడ్డి వేంకటాద్రి నాయుడి చారిత్రక కథను ఆధ్యాత్మిక
భక్తిభావంతో అందించాలనే తపనతో గ్రంథకర్త ఈ కృత్యాన్ని రూపొందించారు.
### పుస్తక సారాంశం / ప్రధానాంశం
'శ్రీ అమరేశ్వర క్షేత్రమహిమ' ప్రధానంగా శౌనకాది మహర్షులకు నారద మహాముని
బోధించిన స్థలపురాణంగా ప్రారంభమై, అమరావతి చారిత్రక నేపథ్యంతో ముగుస్తుంది:
* **కలిదోష నివారణ విచారణ:** ద్వాపర యుగాంతంలో, శ్రీకృష్ణ భగవానుడు
వైకుంఠానికి వేంచేసిన తరువాత, అధర్మం తాండవించే కలియుగ ఆగమనాన్ని చూసి శౌనకాది
మునులు దిగులు చెందుతారు. పాపపంకిలమైన కలికాలంలో మానవులకు, సాధువులకు తరణోపాయం
ఏమిటని భూలోక సంచారంలో ఉన్న నారద మహర్షిని ప్రార్థిస్తారు.
* **కలియుగ ప్రభావం & క్షేత్ర మహాత్మ్యం:** దైవభక్తి, ఇంద్రియ నిగ్రహం
ఉన్నవారికి కలి దోషాలు అంటవని, పవిత్ర తీర్థక్షేత్ర దర్శనం మరియు శివారాధన
ద్వారా కలిపాపాలు నశిస్తాయని నారదుడు ఉద్బోధిస్తాడు. కృష్ణవేణీ తీరంలోని
అమరావతి క్షేత్ర మహిమను, అచ్చటి దేవతల ఆరాధనా విశేషాలను వ్యాఖ్యానిస్తాడు.
* **అమరేశ్వర ఆలయ ప్రాంగణ వర్ణన:** ప్రార్థనా ఘట్టంలో స్వర్ణ శిఖర గోపురం,
ప్రణవేశ్వరుడు, శంకరాచార్యులు, కాశీ విశ్వేశ్వరుడు, అన్నపూర్ణ, దత్తాత్రేయుడు,
అగస్త్యేశ్వరుడు, నాగేంద్రుడు, మహిషాసుర మర్దని, కాలభైరవుడు, చాముండీ సమేత
అమరేశ్వరుడు, కృష్ణవేణీ నద్యాది దేవతల సమగ్ర మూర్తుల వర్ణన అలరిస్తుంది.
* **రాజా వాసిరెడ్డి వేంకటాద్రి నాయుడి చరిత్ర:** గ్రంథంలోని చివరి ఘట్టాలు
అత్యంత ఆసక్తికరమైన చారిత్రక సత్యాన్ని వివరిస్తాయి. అమరావతి పరిపాలకుడైన రాజా
వాసిరెడ్డి వేంకటాద్రి నాయుడు తమ రాజ్యంపై తిరుగుబాటు చేసిన శ్రీకృష్ణదాసు,
భీమదాసు వంటి చెంచు నాయకులను వధించగా, ఆ రాజప్రసాదంలో చెంచుల ప్రేతరూపాలు
చిందులు తొక్కుతూ భయంకర శబ్దాలు చేస్తాయి. రాజుకు తీవ్ర మనోవైకల్యం
ప్రాప్తిస్తుంది.
* **ప్రాయశ్చిత్తం & అమరావతి పునర్నిర్మాణం:** శివానుగ్రహంతో ఈ ఘోర
పాపవిముక్తికై రాజా వేంకటాద్రి నాయుడు క్రీ.శ. 1796 లో తన రాజధానిని చింతపల్లి
నుండి అమరావతికి మార్చారు. అక్కడ శ్రీ అమరేశ్వరస్వామికి కళ్యాణమండపం,
ప్రాకారాలు, గోపురాలు కట్టించడమే కాక, ఒకే సుముహూర్తంలో 101 శివాలయాలను
నిర్మించి లింగప్రతిష్ఠ చేశారు. సువర్ణ ధేను దానం (గోగర్భ ప్రవేశం), తులాభార
మహోత్సవాలు నిర్వహించి, అర్చకులకు, సేవకులకు 'అరకుచ్చెల' (12 ఎకరాలు) చొప్పున
మాన్యాలు ఇచ్చి ధర్మప్రతిష్ఠ చేశారు. తన తల్లిదండ్రుల స్మృత్యర్థం జగ్గయ్యపేట,
అచ్చమ్మపేట వంటి నగరాలను నిర్మించి అంతిమంగా శివసాయుజ్యం పొందారు.
### శైలి మరియు విశ్లేషణ
ఈ గ్రంథం సంస్కృత శ్లోకాలు, వాటికి తేలికైన వ్యావహారిక గ్రాంథిక తెలుగు
తాత్పర్యాలు మరియు వచన కథన మిశ్రమ శైలిలో సాగింది.
* **స్తోత్ర రత్నావళి:** ప్రథమ గుచ్ఛంలోని ప్రార్థనా శ్లోకాలు భక్తులు
సులభంగా స్మరించుకోవడానికి అనువైన శ్రవణ సుభగమైన సమాసాలతో కూడి ఉన్నాయి.
* **పౌరాణిక కథన శైలి:** నారద-శౌనక సంవాదం రూపంలో పురాణ కథనాన్ని నడుపుతూనే,
చివరి భాగంలో వాసిరెడ్డి వేంకటాద్రి నాయుడి వృత్తాంతాన్ని ఒక చారిత్రక నవల
మాదిరి అత్యంత ఆసక్తికరంగా, సజీవంగా చిత్రీకరించారు.
### ముగింపు
ఆధ్యాత్మిక సాధకులకు, శివభక్తులకు, ఆంధ్రప్రదేశ్ స్థలపురాణాలు మరియు అమరావతి
ప్రాంత చారిత్రక నేపథ్యాన్ని పరిశోధించే విద్యార్థులకు, పరిశోధకులకు ఈ 'శ్రీ
అమరేశ్వర క్షేత్రమహిమ' ఒక అమూల్యమైన గ్రంథం. క్షేత్ర ప్రాశస్త్యంతో పాటు
అమరావతి వైభవాన్ని తెలిపే ఈ పుస్తకం తప్పక చదవదగినది.
## పుస్తక సమగ్ర సమాచారం (Technical Metadata)
ప్రాథమిక వివరాలు (Basic Info):
* P1476 (Title): శ్రీ అమరేశ్వర క్షేత్రమహిమ
* P1680 (Subtitle): తీర్థమహిమ - ప్రథమ గుచ్ఛము (స్థలపురాణము)
* P31 (Instance of): Book / Sthala Purana / Temple History / Religious Text
* Wikidata ID: NA
* P18 (Image/Cover): NA
వ్యక్తులు (People):
* P50 (Author): వి. సుబ్బారావు
* P110 (Illustrator): NA
* P11105 (Annotator): NA
* P123 (Publisher): శ్రీ అమరేశ్వర దేవస్థానం, అమరావతి
* P655 (Translator): NA
* P98 (Editor): NA
* P767 (Contributor): రాజా వాసిరెడ్డి వేంకటాద్రి నాయుడు (చారిత్రక
పరిపాలకుడు/నిర్మాత)
* P872 (Printer): NA
* P2679 (Foreword Author): NA
* P2680 (Afterword Author): NA
గుర్తింపు సంఖ్యలు (IDs):
* P212 (ISBN-13): NA
* P957 (ISBN-10): NA
* P243 (OCLC): NA
* P675 (Google Books ID): NA
* P648 (Open Library): NA
* P2034 (Gutenberg): NA
* P724 (Internet Archive): NA
* P8383 (Goodreads): NA
* P6721 (K10plus): NA
సందర్భం & ముద్రణ (Context & Edition):
* P407 (Language): Telugu (with Sanskrit Slokas)
* P291 (Place of Publication): Amaravati / Hyderabad (Telangana)
* P577 (Pub Date): 1953 (నందన నామ సంవత్సరం)
* P1104 (Pages): 60+
* P2635 (Volumes): NA
* P393 (Edition): First Edition
* P1031 (Legal Citation): NA
* P186 (Material): Paper
* P437 (Format): Printed Book / Library Archive
## అదనపు వివరాలు (Extended Fields)
* Work_Genre_P136: Temple History / Sthala Purana / Hindu Religious
Literature (DDC 294.535)
* Work_Subject_P921: Amaravati Amaralingeswara Swamy Temple, Krishna River
Mahatmyam, Vasireddy Venkatadri Nayudu, Chenchu tribals history, Saivism
* Work_Country_P495: India
* Work_Movement_P135: Temple Reconstruction & Hindu Pilgrimage Literature
* Work_Based_On_P144: Skanda Purana / Local Oral and Historical Chronicles
of Amaravati
* Koha_Cost: అర్ధ రూపాయి (0.50 INR in 1953)
* Total Dewey Decimal Classification – DDC ID: 294.535 (లేదా లైబ్రరీ
నంబర్లు: 21371 / 8-1-21)
## English Summary
"Sri Amareswara Kshetra Mahima" is an authentic local chronicle (*Sthala
Purana*) and devotional work focused on the sacred Amaravati temple complex
situated along the banks of the Krishna River in Andhra Pradesh. Preserved
in the archive of Sri Krishnadevaraya Andhra Bhasha Nilayam (Hyderabad)
under book number 21371, this text was authored by V. Subbarao and
published in 1953 by the Sri Amareswara Devasthanam management.
The booklet opens in classical Puranic style with a dialogue between
Maharshi Narada and the sages led by Saunaka at the advent of Kali Yuga.
Responding to their concerns about rising unrighteousness, Narada
emphasizes the purifying power of pilgrimage and divine worship at sacred
sites like Amaravati. The narrative offers descriptive verses honoring the
deities housed within the temple complex, including Pranaveshwara, Kasi
Visweshwara, Annapurna, Dattatreya, Kalabhairava, and the presiding deity
Lord Amareshwara alongside Goddess Chamundi.
Crucially, the text blends mythological sanctity with verifiable regional
history by recording the account of King Raja Vasireddy Venkatadri Nayudu.
Troubled by the hauntings of Chenchu tribal leaders slain during a
rebellion, the King sought penance through Lord Shiva’s guidance. In 1796
CE, he relocated his capital from Chintapalli to Amaravati, rebuilt the
Amareswara temple with golden finials, constructed 101 Shiva temples in a
single auspicious moment, and distributed land grants (*Arakucchela*) to
priests and temple artisans.
Written in accessible Telugu with Sanskrit hymns, this book serves as an
important resource for historians, devotees, and researchers studying
Saivite pilgrimage centers and the cultural history of 18th-19th century
Andhra Pradesh.