మంగళగిరి మాహాత్మ్యము-1627

# మంగళగిరి మాహాత్మ్యము
## సాహిత్య / విషయ విశ్లేషణ వ్యాసం
### పరిచయం
ఆంధ్రదేశంలోని సుప్రసిద్ధ దివ్య పుణ్యక్షేత్రాలలో గుంటూరు జిల్లాలో
వేంచేసియున్న మంగళగిరి శ్రీ పానకాల లక్ష్మీనృసింహస్వామి క్షేత్రం అత్యంత
ప్రాముఖ్యమైనది. ఈ క్షేత్ర దివ్య చరితను, స్థల పురాణాన్ని, మరియు స్వామివారి
అనంత లీలలను కవిత్వరూపంలో ఆవిష్కరించిన విశిష్టమైన ఆధ్యాత్మిక కావ్యమే
**"మంగళగిరి మాహాత్మ్యము"**. ఈ గ్రంథాన్ని విద్యా రత్న, సాహిత్య భూషణ
బిరుదాంకితులైన **శ్రీ నందిరాజు చలపతిరావు పంతులు** వారు రచించారు. హైదరాబాద్
సుల్తాన్ బజార్‌లోని శ్రీకృష్ణదేవరాయ తెలుగు భాషా నిలయంలో భద్రపరచబడిన ఈ
ప్రాచీన ప్రతీక డ్యూయీ డెసిమల్ వర్గీకరణ (DDC) ప్రకారం **494.877** (లేదా
894.827 - తెలుగు పద్య కావ్యం / ఆధ్యాత్మిక సాహిత్యం) విభాగం కింద
వర్గీకరించబడింది.
### రచయిత అంతరంగం
గ్రంథకర్త శ్రీ నందిరాజు చలపతిరావు పంతులు గారు గొప్ప దైవభక్తి, కవితా ప్రతిభ,
మరియు ఉభయ భాషా (సంస్కృతాంధ్ర) పాండిత్యం కలిగిన కవివర్యులు. స్వప్నంలో
మంగళగిరి లక్ష్మీనృసింహస్వామి వారే తనకు సాక్షాత్కరించి, తన చరిత్రను కావ్యంగా
లిఖించమని ఆదేశించారని రచయిత స్వయంగా వెల్లడించారు. తండ్రిని పూజ్యుడిగా
భావించి, మాతృ-పితృ రుణాలు తీర్చుకునే సదుద్దేశంతో, పండితులు మెచ్చేలా
ఆత్మార్పణ భావంతో స్వామివారి దివ్య లీలలను కావ్యరూపంలో మలిచారు.
### పుస్తక సారాంశం / ప్రధానాంశం
'మంగళగిరి మాహాత్మ్యము' కావ్యం ప్రధానంగా మంగళగిరి క్షేత్ర మహత్తును, నరసింహ
అవతార వైభవాన్ని, మరియు వివిధ పౌరాణిక ఘట్టాలను 7 ఆశ్వాసాల పద్య కావ్యంగా
వివరిస్తుంది.
* **క్షేత్ర ప్రాశస్త్యం & ఉత్పాదన:** మంగళగిరి క్షేత్రం, అక్కడి పానకాల
నరసింహస్వామి ప్రాశస్త్యం, సాలగ్రామ క్షేత్ర మహిమలను పౌరాణిక ఆధారాలతో
వర్ణించారు.
* **నవాహ్నిక దివ్య మహోత్సవ విధానం:** ద్వాపర యుగంలో ధర్మరాజు (యుధిష్ఠిరుడు)
తన తమ్ముడైన భీమసేనుడు తెచ్చిన దివ్య సాలగ్రామ శిలను శిల్పాచార్యుని ద్వారా
శ్రీనృసింహ మూర్తిగా మలచి, మంగళరక్త కుల్య వద్ద ప్రతిష్ఠించి ప్రతి సంవత్సరం
నిర్వహించిన 'నవాహ్నిక ఉత్సవ' విధానాన్ని విస్తృతంగా వివరించారు.
* **వైకుంఠ వర్ణన & సృష్టి క్రమం:** పార్వతీదేవి ప్రార్థన మేరకు పరమశివుడు
అండ పిండ బ్రహ్మాండాల సృష్టిని, విరజానది, త్రిపాద్విభూతి వైకుంఠ నగరం,
వాసుదేవ-సంకర్షణ-ప్రద్యుమ్న-అనిరుద్ధ చతుర్వ్యూహాల వైభవాన్ని క్షుణ్ణంగా
అభివర్ణించారు.
* **రాక్షస సంహారం & అగస్త్యుని శాపవిముక్తి:** లోక కంటకుడైన నాముచి
(శంబరాంతకుడు) వంటి రాక్షసులను సంహరించడం, భక్తుల రక్షణార్థం నరసింహుడిగా
అవతరించడం, మరియు అగస్త్య మహర్షి శాపవిముక్తికి సంబంధించిన కథాంశాలు ఇందులో
ఉన్నాయి.
* **కృతి సమర్పణ:** కావ్య ముగింపులో కవి "మంగళగిరి మాహాత్మ్యము మంగళకర లీల
వ్రాసి మానితవిధి నీ ముంగల నిడితిని... కై కొనవే మంగళగిరి నాథ!" అంటూ 1948
జూన్ 10న క్షేత్ర సన్నిధిలో స్వామివారికే కృతి సమర్పణ చేశారు.
### శైలి మరియు విశ్లేషణ
ఈ కావ్యంలో కవిత్వ ధార గంగా నిర్ఝరివలె నిరర్గళంగా, సంస్కృతాంధ్ర సమాసాల శోభతో
పొంగిపొర్లుతుంది. ఉత్పలమాల, చంపకమాల, శార్దూల విక్రీడితం, సీస పద్యాలు మరియు
కంద పద్యాలలో ప్రబంధ శైలి ఉట్టిపడుతుంది.
* భరతుని నాట్యశాస్త్ర సూత్రాలను అనుసరిస్తూ ఓంకార ప్రణవ నాదంతో నాందీ
శ్లోకాన్ని, ఆశీర్వచన రూపంలో కావ్య ప్రారంభం చేశారు.
* వైకుంఠ పుర వర్ణనలో "వ్యోమ సీమ పరిస్పృగుత్తాల తల సార..." అంటూ రత్న
ప్రాకారాలను, భాస్కర మణి దీపాలను భక్తిరసం చిప్పిలేలా శబ్దాలంకారాలతో
వర్ణించారు.
* రచనలో లోకోక్తులు, శాస్త్ర విషయాలు, మరియు రసౌచిత్యం సమపాళ్లలో కుదిరాయి.
### ముగింపు
ఆధ్యాత్మిక సాహిత్యాభిలాషులకు, క్షేత్ర మహాత్మ్యాలను అధ్యయనం చేసే
పరిశోధకులకు, మరియు ప్రాచీన తెలుగు పద్య కవిత్వాన్ని ఆస్వాదించే పాఠకులకు ఈ
పుస్తకం ఒక అమూల్యమైన రత్నం లాంటిది. మంగళగిరి శ్రీ లక్ష్మీనృసింహస్వామి దివ్య
క్షేత్ర చరిత్రను సశాస్త్రీయంగా, భక్తిరసభరితంగా తెలుసుకోవడానికి ఈ కావ్యాన్ని
తప్పక పఠించాలి.
## పుస్తక సమగ్ర సమాచారం (Technical Metadata)
ప్రాథమిక వివరాలు (Basic Info):
* P1476 (Title): మంగళగిరి మాహాత్మ్యము
* P1680 (Subtitle): NA
* P31 (Instance of): Book / Poetry / Sthala Puranam / Hindu Religious Text
* Wikidata ID: NA
* P18 (Image/Cover): NA
వ్యక్తులు (People):
* P50 (Author): నందిరాజు చలపతిరావు పంతులు (విద్యా రత్న, సాహిత్య భూషణ)
* P110 (Illustrator): NA
* P11105 (Annotator): NA
* P123 (Publisher): శ్రీకృష్ణదేవరాయ తెలుగు భాషా నిలయం (సేకరణ) / మంజువాణీ
ప్రెస్ (ముద్రణ)
* P655 (Translator): NA
* P98 (Editor): NA
* P767 (Contributor): NA
* P872 (Printer): మంజువాణీ ప్రెస్, ఏలూరు
* P2679 (Foreword Author): NA
* P2680 (Afterword Author): NA
గుర్తింపు సంఖ్యలు (IDs):
* P212 (ISBN-13): NA
* P957 (ISBN-10): NA
* P243 (OCLC): NA
* P675 (Google Books ID): NA
* P648 (Open Library): NA
* P2034 (Gutenberg): NA
* P724 (Internet Archive): NA
* P8383 (Goodreads): NA
* P6721 (K10plus): NA
సందర్భం & ముద్రణ (Context & Edition):
* P407 (Language): Telugu
* P291 (Place of Publication): ఏలూరు / హైదరాబాద్
* P577 (Pub Date): 10-06-1948 (కృతి సమర్పణ తేదీ)
* P1104 (Pages): 485+
* P2635 (Volumes): NA
* P393 (Edition): NA
* P1031 (Legal Citation): NA
* P186 (Material): Paper
* P437 (Format): Printed Book / Microfilm Archive
## అదనపు వివరాలు (Extended Fields)
* Work_Genre_P136: Telugu Classical Poetry / Sthala Puranam / Religious
Kavya (DDC 494.877 / 894.827)
* Work_Subject_P921: Mangalagiri Temple Legend, Panakala Lakshmi Narasimha
Swamy, Vaishnavism, Yudhishthira, Namuchi Samharam, Vaikuntha Description
* Work_Country_P495: India
* Work_Movement_P135: Devotional Literature / Prabandha Movement
* Work_Based_On_P144: Mangalagiri Sthala Puranam & Skanda Purana / Brahma
Purana Tradition
* Koha_Cost: NA
* Total Dewey Decimal Classification – DDC ID: 494.877
## English Summary
"Mangalagiri Mahatmyam" is a classical Telugu poetic work (Kavya) authored
by Vidyaratna, Sahitya Bhushana Sri Nandiraju Chalapati Rao Pantulu.
Preserved under the Dewey Decimal Classification **494.877** at the Sri
Krishnadevaraya Telugu Bhasha Nilayam in Hyderabad, this devotional text
chronicles the sthala puranam (temple legend) and divine glory of Lord
Panakala Lakshmi Narasimha Swamy at Mangalagiri, Andhra Pradesh.
Composed in seven cantos (Aswasas) following the traditional Prabandha
style of Telugu poetry, the work describes the cosmic incarnation of Lord
Narasimha, the annihilation of the demon Namuchi, the liberation of Sage
Agastya from his curse, and the celestial architecture of Vaikuntha along
with the Vyuha avatars of Lord Vishnu. It also details the grand
*Navaahnika* festival rituals initiated by King Yudhishthira during the
Dvapara Yuga upon installing the sacred Salagrama deity at Mangalagiri.
Written in a rich, rhythmic style combining Sanskritized vocabulary with
classical Telugu meters (Utpalamala, Champakamala, Sisa), the text offers
deep devotional and aesthetic pleasure. The author officially dedicated
this poetic offering at the feet of the deity on June 10, 1948.
"Mangalagiri Mahatmyam" stands as an invaluable literary masterwork for
researchers of Andhra temple legends, Vaishnavite literature, and
traditional Telugu poetry.