శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము (యక్షగానము / హరికథ)-2023

శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము (యక్షగానము / హరికథ) సాహిత్య / విషయ విశ్లేషణ వ్యాసం
పరిచయం

ఆంధ్రప్రదేశ్ పద్య, గేయ, నాటక ప్రక్రియల్లో 'యక్షగానం' మరియు 'హరికథ'లకు
అత్యంత విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. ప్రజా బాహుళ్యంలో భక్తిభావాన్ని, సంస్కృతిని
వ్యాప్తి చేయడానికి హరిదాసులు, యక్షగానకర్తలు రామాయణ భారతాది కావ్యాలను ఎంతో
సులభంగా, గానయోగ్యంగా మలిచారు. ఆ కోవకు చెందినదే శ్రీ తాళ్ళూరి నారాయణ సత్కవి
విరచించిన *"శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము"*. తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానముల ధార్మిక
గ్రంథ ప్రచురణల విభాగం (ప్రచురణ సంఖ్య: 17) ద్వారా 1979లో వెలువడిన ఈ గ్రంథం
భక్తి, సంగీత, సాహిత్య సమ్మేళనంగా విరాజిల్లుతోంది. ఇది ఆధ్యాత్మిక సాహిత్య
విభాగానికి (Devotional/Performing Arts Genre) చెందుతుంది.
రచయిత అంతరంగం

ఈ గ్రంథకర్త శ్రీ తాళ్ళూరి నారాయణ సత్కవి. మోక్షగుండ పురవరధీశుడు,
శ్రీరామచంద్రుని దివ్యచరితామృతాన్ని యక్షగాన హరికథారూపంలో రచించి తన
భక్తిప్రపత్తులను చాటుకున్నారు. కవికి శ్రీరామకథ పట్ల, సంగీత-సాహిత్య
ప్రక్రియల పట్ల ఉన్న గాఢమైన పట్టు, భక్తితత్త్వం ప్రతీ పద్యంలో, దరువులో,
కీర్తనలో ప్రతిబింబిస్తుంది. శ్రీ గురుదేవుల కృపతో, వేంకటశివ, యజ్ఞనారాయణాది
మహనీయుల ఆశీస్సులతో ఈ కావ్యాన్ని అత్యంత ఆర్ద్రతతో, సుబోధకమైన రీతిలో
సమర్పించారు.
పుస్తక సారాంశం / ప్రధానాంశం

శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము సంపూర్ణ రామాయణ కథను ఆరు కాండలుగా వర్గీకరించి
హరికథా/యక్షగాన శైలిలో అందిస్తుంది. గ్రంథంలోని విషయ సూచిక ప్రకారం కథాక్రమం
కింది విధంగా సాగుతుంది:

1. *బాలకాండము:* శ్రీరామావతార నేపథ్యం, విశ్వామిత్రుని యాగాధిపత్యం, తాటక
వధ, అహల్యా శాపవిమోచనం, సీతా స్వయంవరం మరియు సీతారాముల వివాహ వైభవాన్ని కళ్ళకు
కట్టినట్లుగా వివరిస్తుంది.
2. *అయోధ్యాకాండము:* శ్రీరాముని పట్టాభిషేక మహోత్సవ ప్రయత్నాలు, కైకేయి
వరాలు కోరడం, పితృవాక్య పరిపాలనార్థం శ్రీరాముడు సీతాలక్ష్మణ సమేతుడై
అరణ్యవాసానికి తరలివెళ్ళడం, దశరథుని దివంగతత్వం, భరతుని పాదుకా పట్టాభిషేకం
ఘట్టాలు అత్యంత కరుణారసభరితంగా సాగుతాయి.
3. *ఆరణ్యకాండము:* దండకారణ్య నివాసం, శూర్పణఖ భంగం, ఖర-దూషణాది రాక్షస
సంహారం, మారీచ వధ, రావణుడు సీతాదేవిని అపహరించుకొని పోవడం, జటాయు మోక్షం మరియు
శబరి ఆతిథ్యం వంటి సన్నివేశాలు వర్ణించబడ్డాయి.
4. *కిష్కిందాకాండము:* పంపాతీరంలో హనుమంతుని సమాగమం, సుగ్రీవునితో మైత్రి,
వాలి వధ, వర్షర్తు వర్ణన మరియు సీతాన్వేషణకై వానరులు నలుదిక్కులకూ పయనమవ్వడం
ఇందలి ప్రధాన కథాంశాలు.
5. *సుందరకాండము:* హనుమంతుని సముద్ర లంఘనం, లంకా ప్రవేశం, అశోకవనంలో
సీతాదేవి దర్శనం, చూడామణి స్వీకారం, లంకాదహనం మరియు శ్రీరామునికి "కంటిని
సీతను" అని వార్త అందించే సన్నివేశాలు భక్తిశ్రద్ధలతో వివరించబడ్డాయి.
6. *యుద్ధకాండము:* సేతుబంధనం, విభీషణ శరణాగతి, సువేల పర్వతారోహణ, భయంకరమైన
రామ-రావణ యుద్ధం, కుంభకర్ణ-మేఘనాథ-రావణాది రాక్షస సంహారం,
సీతాగ్నిప్రవేశం/పరిశుద్ధత, అయోధ్యకు తిరుగుపయనం మరియు శ్రీరామ పట్టాభిషేక
మహోత్సవంతో కథ మంగళాంతమవుతుంది.

శైలి మరియు విశ్లేషణ

ఈ గ్రంథం యక్షగాన మరియు హరికథా ప్రదర్శనకు అనుకూలంగా రచింపబడింది. ఇరుకైన
గ్రాంథిక భాష మాత్రమే కాకుండా, పాడుకోవడానికి అనువైన రాగ-తాళ సంకేతాలతో
(ఉదాహరణకు: బేహాగ్ - ఆదితాళము, మలయమారుతము - అటతాళము, ఏకతాళము వంటివి)
విరాజిల్లుతోంది. చంపకమాల, శార్దూలము, మత్తేభము, సీస పద్యాలతో పాటు ఏలలు,
దరువులు, వచనాలు, దండకాలు వంటి వివిధ ప్రక్రియలను కవి సమర్థవంతంగా సమ్మేళనం
చేశారు. భక్తి, కరుణ, వీర, శాంత రసాల పోషణ ఈ కావ్యంలో అద్భుతంగా కుదిరింది.
ముగింపు

శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము కేవలం పారాయణ గ్రంథమే కాక, హరిదాసులకు, సంగీత-నాటక
కళాకారులకు, తెలుగు రసజ్ఞులకు మరియు పరిశోధకులకు ఒక అమూల్యమైన నిధి.
శ్రీరాముని ఆదర్శ గుణాలను, భక్తిమార్గాన్ని, సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని సులభ
శైలిలో అవగాహన చేసుకోవడానికి ప్రతి ఒక్కరూ తప్పక చదవవలసిన గ్రంథమిది.
పుస్తక సమగ్ర సమాచారం (Technical Metadata) ప్రాథమిక వివరాలు (Basic Info):

- *P1476 (Title):* శ్రీ మోక్షగుండ రామాయణము
- *P1680 (Subtitle):* యక్ష గానము (హరికథ)
- *P31 (Instance of):* Book
- *Wikidata ID:* NA
- *P18 (Image/Cover):* NA

వ్యక్తులు (People):

- *P50 (Author):* శ్రీ తాళ్ళూరి నారాయణ సత్కవి
- *P110 (Illustrator):* NA
- *P11105 (Annotator):* NA
- *P123 (Publisher):* తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానములు, తిరుపతి
- *P655 (Translator):* NA
- *P98 (Editor):* NA
- *P767 (Contributor):* NA
- *P872 (Printer):* తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానములు ప్రెస్, తిరుపతి
- *P2679 (Foreword Author):* పి. వి. ఆర్. కె. ప్రసాద్,
కార్యనిర్వహణాధికారి, తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానములు
- *P2680 (Afterword Author):* NA

గుర్తింపు సంఖ్యలు (IDs):

- *P212 (ISBN-13):* NA
- *P957 (ISBN-10):* NA
- *P243 (OCLC):* NA
- *P675 (Google Books ID):* NA
- *P648 (Open Library):* NA
- *P2034 (Gutenberg):* NA
- *P724 (Internet Archive):* NA
- *P8383 (Goodreads):* NA
- *P6721 (K10plus):* NA

సందర్భం & ముద్రణ (Context & Edition):

- *P407 (Language):* Telugu (తెలుగు)
- *P291 (Place of Publication):* తిరుపతి (Tirupati)
- *P577 (Pub Date):* 1979
- *P1104 (Pages):* 443
- *P2635 (Volumes):* NA
- *P393 (Edition):* NA
- *P1031 (Legal Citation):* T.T.D. Religious Publications Series No. 17
- *P186 (Material):* Paper
- *P437 (Format):* Printed Book

అదనపు వివరాలు (Extended Fields)

- *Work_Genre_P136:* 891.481 (Telugu Poetry / Yakshaganam / Harikatha)
- *Work_Subject_P921:* Ramayana, Hindu Mythology, Devotional Literature
- *Work_Country_P495:* India
- *Work_Movement_P135:* Bhakti Movement / Traditional Performing Arts
Literature
- *Work_Based_On_P144:* Valmiki Ramayana
- *Koha_Cost:* Rs. 5-00
- *Total Dewey Decimal Classification – DDC ID:* 891.481

English Summary

*Sri Mokshagunda Ramayanam (Yakshaganam / Harikatha)*, authored by the
revered poet *Sri Thalluri Narayana Satkavi* and published by *Tirumala
Tirupati Devasthanams (TTD)* in 1979, is an extraordinary musical-literary
adaptation of the epic Ramayana. Designed specifically for traditional
performing arts like Yakshaganam and Harikatha, this work seamlessly
bridges classical Telugu poetic meters with musical compositions, musical
notations (ragas and talas like Behag, Malayamarutam, Adi Tala), and
rhythmic prose.

The text is structured into six standard cantos (Kandas): *Bala, Ayodhya,
Aranya, Kishkindha, Sundara,* and *Yuddha Kanda*. It systematically
narrates the divine life of Lord Rama—from his incarnation, early exploits,
marriage with Sita, and exile, to the poignant abduction of Sita, alliance
with Sugriva, Hanuman's heroic journey to Lanka, the epic war against
Ravana, and the eventual glorious coronation at Ayodhya.

Beyond its narrative sweep, the work serves as a rich medium of spiritual
instruction and moral philosophy. It highlights noble virtues such as
filial obedience, devotion, righteousness, and truth. By rendering the epic
into musical *Daruvus*, *Elas*, and expressive *Padyams*, the author makes
profound Vedantic truths easily accessible to both scholarly audiences and
lay devotees.

Published under the TTD Religious Publications Series (No. 17), this book
remains a cherished cultural treasure for performers, researchers of
folk/classical music-theatre, and readers seeking devotional immersion in
the Ramayana tradition.