క్రీడాభిరామము-2693

క్రీడాభిరామము: కాకతీయుల కాలపు ప్రసిద్ధ వీధీరూపక సమాలోచన సాహిత్య / విషయ
విశ్లేషణ వ్యాసం పరిచయం

తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో వీధినాటక ప్రక్రియకు అత్యంత విశిష్ట స్థానాన్ని
సంపాదించుకున్న అమూల్యమైన గ్రంథం *క్రీడాభిరామము*. శ్రీకృష్ణదేవరాయ తెలుగు
భాషా నిలయం సేకరణలోని ఈ గ్రంథం, విజయనగర మరియు కాకతీయుల యుగాల నాటి సాంఘిక,
సాంస్కృతిక, మరియు రసిక జీవితాన్ని అద్దం పట్టే విశిష్ట ప్రతిమ. ఇది ప్రాచీన
తెలుగు నాటక శైలి అయిన 'వీధి' (వీధీరూపకము) విభాగానికి చెందుతుంది. ముఖ్యంగా
ఓరుగంటి (వరంగల్) వీధులు, అక్కడి ప్రజల ఆచార వ్యవహారాలు, పూజా విధానాలు మరియు
శృంగార రస భావనలను సజీవంగా చిత్రీకరించిన అత్యంత ప్రాచీన గ్రంథాలలో ఇది ఒకటి.
రచయిత అంతరంగం

క్రీడాభిరామ గ్రంథకర్తృత్వంపై పండితుల మధ్య సుదీర్ఘమైన చర్చ జరిగింది.
గ్రంథారంభం మరియు ఆశ్వాసాంత గద్యల ఆధారంగా ఇది వినుకొండ తిప్పయామాత్యుని
పుత్రుడైన *వినుకొండ వల్లభరాయుడు* రచించినట్లు స్పష్టమవుతోంది. అయితే,
ఇందులోని పద్యాల ధార, పదప్రయోగం మరియు శైలిని బట్టి కవిసార్వభౌముడైన *శ్రీనాథ
మహాకవి* దీనిని రచించి ఉంటాడని వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి వంటి విద్వాంసులు
అభిప్రాయపడ్డారు. రావిపాటి త్రిపురాంతకుడు సంస్కృతంలో రాసిన 'ప్రేమాభిరామము'
ఆధారంగా ఈ వీధీరూపకాన్ని వల్లభరాయుడు అనుసరించి తెలుగులో మలచాడని సాహిత్య
విమర్శకులు భావిస్తారు. రచయిత కాలం నాటి సామాజిక జీవనాన్ని, రసికతను అత్యంత
లోతుగా ఆకళించుకుని, జానపద మరియు నాగరిక జీవితాల కలయికను అద్భుతంగా
ఆవిష్కరించారు.
పుస్తక సారాంశం / ప్రధానాంశం

'క్రీడాభిరామము' ఏకాశ్వాస వీధీరూపకము. కామమంజరి అనే వేశ్యతో సంబంధం ఉన్న
గోవింద మంచనశర్మ అనే బ్రాహ్మణ విటుడు, అతని స్నేహితుడైన టిట్టిభుడు అనే
ఓషధిప్రాశన సిద్ధుడు ఓరుగల్లు పట్టణంలోకి ప్రవేశించడంతో కథాంశం
ప్రారంభమవుతుంది. వీరిద్దరి సంభాషణల ద్వారా నాటి ఓరుగల్లు నగరం కళ్ళకు
కట్టినట్లు ప్రత్యక్షమవుతుంది.

నగరంలోని కల్లుపాకలు, కోడిపందాలు, ఏకవీరాదేవి పూజలు, మైలారదేవుని జాతరలు, వీధి
నాటకాలు, వెలమల సైనిక విన్యాసాలు మరియు విటుల శృంగార చేష్టలను గ్రంథంలో అత్యంత
ఆసక్తికరంగా వర్ణించారు. కామమంజరి ఇంట జరిగే ఘట్టాలు, పూజరిసాని ప్రాంగణంలో
జరిగే సన్నివేశాలు నాటి సాంఘిక పరిస్థితులను, శృంగార భావనలను ఆవిష్కరిస్తాయి.
చివరి ఘట్టంలో జారదంపతులు, స్నేహితులు రాకాచంద్రునికి గొజ్జంగి నీటితో
అర్ఘ్యమిచ్చి, పచ్చకర్పూరం చల్లి నమస్కరించుకునే శృంగార రస సన్నివేశం రసికులను
అలరిస్తుంది. ముల్కినాటి కాలభైరవుని ప్రార్థనతో మరియు వల్లభరాయునికి శుభాలు
కలగాలనే ఆశీస్సులతో ఈ రూపకం ముగుస్తుంది.
శైలి మరియు విశ్లేషణ

ఈ గ్రంథం తెలుగు భాషా ప్రయోగాల్లోనూ, శృంగార వర్ణనల్లోనూ అత్యున్నత శిఖరాలను
తాకింది. 'నటులది దోరసముద్రము, విటులది యోర్గల్లు, కవిది వినుకొండ' అంటూ నాటి
ముగ్గురి ప్రశస్తిని ఒక్క పద్యంలో బంధించిన తీరు అద్భుతం. సీస పద్యాలు,
ఉత్పలమాలలు, శార్దూలాల్లో పదబంధాలు అచ్చమైన శ్రీనాథుని శైలిని గుర్తుచేస్తాయి.
కాకతీయుల యుగాల నాటి జానపద ఆచారాలు, సాంస్కృతిక విశేషాలను ప్రత్యక్షంగా
వర్ణించడం వల్ల నాటి సామాజిక చరిత్రను అధ్యయనం చేయడానికి ఇది ఒక ప్రమాణిక
ఆధారంగా నిలుస్తుంది.
ముగింపు

క్రీడాభిరామము కేవలం శృంగార నాటకం మాత్రమే కాదు; అది నాటి ప్రాచీన ఆంధ్రదేశపు
సాంస్కృతిక పట చిత్రం. తెలుగు భాషాభిమానులకు, సాహిత్య పరిశోధకులకు,
చరిత్రకారులకు మరియు ప్రాచీన రూపకాలపై అధ్యయనం చేసే విద్యార్థులకు ఇది తప్పక
చదవదగిన శ్రేష్ఠమైన గ్రంథం.
పుస్తక సమగ్ర సమాచారం (Technical Metadata) ప్రాథమిక వివరాలు (Basic Info)

- P1476 (Title): క్రీడాభిరామము
- P1680 (Subtitle): NA
- P31 (Instance of): Book
- Wikidata ID: NA
- P18 (Image/Cover): NA

వ్యక్తులు (People)

- P50 (Author): వినుకొండ వల్లభరాయుడు (శ్రీనాథుని రచనగా కూడా
భావించబడుతున్నది)
- P110 (Illustrator): NA
- P11105 (Annotator): NA
- P123 (Publisher): కాకతి పబ్లికేషన్స్
- P655 (Translator): NA
- P98 (Editor): NA
- P767 (Contributor): NA
- P872 (Printer): NA
- P2679 (Foreword Author): NA
- P2680 (Afterword Author): NA

గుర్తింపు సంఖ్యలు (IDs)

- P212 (ISBN-13): NA
- P957 (ISBN-10): NA
- P243 (OCLC): NA
- P675 (Google Books ID): NA
- P648 (Open Library): NA
- P2034 (Gutenberg): NA
- P724 (Internet Archive): NA
- P8383 (Goodreads): NA
- P6721 (K10plus): NA

సందర్భం & ముద్రణ (Context & Edition)

- P407 (Language): తెలుగు
- P291 (Place of Publication): హైదరాబాద్
- P577 (Pub Date): NA
- P1104 (Pages): NA
- P2635 (Volumes): 1
- P393 (Edition): NA
- P1031 (Legal Citation): NA
- P186 (Material): Paper
- P437 (Format): Paperback / Printed Book

అదనపు వివరాలు (Extended Fields)

- Work_Genre_P136: వీధీరూపకము / శృంగార కావ్యము / నాటకము
- Work_Subject_P921: ఓరుగంటి సాంఘిక జీవనం, వీధి నాటకం, శృంగారము
- Work_Country_P495: భారతదేశం
- Work_Movement_P135: ప్రాచీన తెలుగు సాహిత్యం / విజయనగర - కాకతీయ యుగ
సాహిత్యం
- Work_Based_On_P144: రావిపాటి త్రిపురాంతకుని 'ప్రేమాభిరామము' (సంస్కృతం)
- Koha_Cost: NA
- Total Dewey Decimal Classification – DDC ID: 894.827

English Summary

*Kreedabhiramam* is a landmark classical Telugu *Veedhi Rupakam* (a
single-act street play genre) attributed to Vinukonda Vallabharaya, though
widely debated among scholars to be composed by the legendary poet Srinatha
due to its elevated poetic style and diction. Adapted from Ravipati
Tripurantaka’s Sanskrit play *Premabhiramam*, it offers a vivid, unfiltered
tableau of medieval South Indian society, specifically focusing on the
bustling city of Orugallu (Warangal) during the Kakatiya era.

The narrative follows the journey of Govinda Manchana Sarma, a
pleasure-seeking Brahmin, and his companion Tittibha as they wander through
the vibrant streets of Orugallu. Through their keen observations and witty
dialogues, the work documents local festivals, street performances,
cockfights, taverns, religious rituals dedicated to deities like Ekaveera
and Mailara, as well as the romantic intrigue surrounding courtesans like
Kamamanjari.

Philosophically and artistically, *Kreedabhiramam* bridges high classical
poetic traditions with regional folk culture. Its elaborate *Sisa* verses
and rich sensory descriptions provide crucial historical insights into the
social hierarchy, leisure pursuits, and cultural customs of the
contemporary period. Serving as both a romantic comedy and an indispensable
social archive, the text remains an invaluable treasure for scholars of
South Asian literature, historians, and enthusiasts of classical Telugu
poetry.