శివానంద మందహాసము- 277

 

శివానంద మందహాసము

సాహిత్య / విషయ విశ్లేషణ వ్యాసం

పరిచయం

తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ఛందోబంధాలు, ప్రక్రియారూప వినూత్న ప్రయోగాలు నిరంతరం కొత్త పుంతలు తొక్కుతూనే ఉంటాయి. ఆ వరుసలో ప్రముఖ విజ్ఞానశాస్త్రవేత్త, ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ భూభౌతిక శాస్త్ర విభాగాధిపతిగా పనిచేసిన ఆచార్య వి.యల్.యస్. భీమశంకరం గారు రచించిన "శివానంద మందహాసము" ఒక అపూర్వమైన, విలక్షణమైన కావ్య ప్రయోగం. ఇది శివభక్తి రసాత్మకమైన కవితా రచనగా రూపుదిద్దుకున్న భక్తి-సాహిత్య సమాహారం. ప్రధానంగా "సర్వ 'ల'కార ప్రాస అంత్యప్రాసాలంకార సీసమాలికా బంధ ద్విపద" అనే సంక్లిష్ట ఛందోవిధానంలో నడిచిన ఈ గ్రంథం పద్య/కవితా విభాగానికి చెందుతుంది.

రచయిత అంతరంగం

విజ్ఞానశాస్త్రంలో మహోన్నత శిఖరాలను అధిరోహించిన ఆచార్య భీమశంకరం గారు, తమ శాస్త్రీయ దృక్పథాన్ని, తార్కిక ఆలోచనను పద్యరచనలోని సునిశిత గణ విభజన, యతి-ప్రాసల నియమాల సాధనకు అనుసంధానించారు. భౌతిక శాస్త్ర రంగంలో సుదీర్ఘ అనుభవం ఉండి కూడా, కవిత్వంలో ఇంతటి ఛందో నియమాలను స్వీకరించి, శివ పార్వతుల కళ్యాణ కథను రసవత్తరంగా మలచడం వారి సాహిత్య తపస్సుకు, బహుముఖ ప్రజ్ఞకు నిదర్శనం. శివభక్తిని ఆత్మగా చేసుకుని ప్రబంధ శైలిలో విశిష్టమైన సాహిత్య సాధన చేయడమే వారి ప్రధాన అంతరంగం.

పుస్తక సారాంశం / ప్రధానాంశం

'శివానంద మందహాసము' కావ్యం ముఖ్యంగా శివపురాణ అంతర్భాగమైన శివ పార్వతుల కళ్యాణ ఘట్టాన్ని ప్రధాన వస్తువుగా స్వీకరించి రచించబడింది. జగత్తు సృష్టి ప్రవర్తన క్రమంలో బ్రహ్మ, త్రిమూర్తులు, దేవతలు, మునులు ఆవిర్భవించిన తదనంతరం భూలోక చరిత్ర ప్రారంభమైన వృత్తాంతాన్ని ఇది స్పృశిస్తుంది.

కథాక్రమంలో దక్షయజ్ఞం, దక్షుడి అహంకారం, శివుని పట్ల అతడు చూపిన క్రోధము మరియు దురుద్దేశాలు వర్ణించబడ్డాయి. యజ్ఞానికి అనాహూతగా వెళ్లిన సతీదేవి, అక్కడ శివునికి జరిగిన అవమానాన్ని తట్టుకోలేక యోగమార్గంలో ఆత్మత్యాగం చేయడం, ఆపై దక్షయజ్ఞ ధ్వంసం, తదనంతర పరిణామాలు కావ్యంలో భావోద్వేగభరితంగా చిత్రించబడ్డాయి. అనంతరం సతీదేవి పార్వతిగా అవతరించి, తీవ్రమైన తపస్సు ఆచరించి, పరమేశ్వరుని అనుగ్రహాన్ని పొంది, శ్రీ శివపార్వతుల కళ్యాణం మహోత్సవంగా జరగడంతో కథాంశం మంగళాంతమౌతుంది.

ఈ కథాంశంతో పాటు, గ్రంథ ప్రారంభంలో సీస బంధ ద్విపదను ఎలా నిర్మించాలి, గణ విభాగాలు (నల, నగ, సల, భ, ర, త గణాల కలయికలు), యతి-ప్రాసల అమరిక, సీస పద్యంలో ద్విపదను గర్భితం చేసే సంక్లిష్ట విధానాన్ని ఆచార్య భీమశంకరం గారు ఉదాహరణలతో సహా శాస్త్రీయంగా విశ్లేషించారు.

శైలి మరియు విశ్లేషణ

ఈ గ్రంథం శైలి పరంగా అత్యంత క్లిష్టమైన ఛందో నిబంధనలకు నిలయం. ప్రతి పాదంలోనూ 'ల'కార ప్రాసను పాటించడం, అంత్యప్రాసాలంకారాలను జోడించడం, అలాగే ద్విపద చదువుతున్నట్లే ఉన్నా దాని అంతర్లీనంగా సీసమాలిక బంధం ఉండేలా తీర్చిదిద్దడం ఈ రచనలోని కవితా శిల్పానికి తార్కాణం. పండితులైన జగద్గురు శ్రీ భారతీ తీర్థస్వామివారు, శ్రీ కందుకూరి శివానందమూర్తి గారు, ఆచార్య జి.వి. సుబ్రహ్మణ్యం, శ్రీ ఉత్పల సత్యనారాయణాచార్య వంటి ప్రముఖులు ఈ కావ్య శైలిని, భాషా ప్రావీణ్యాన్ని, శ్రవణ సుభగత్వాన్ని ఎంతో ప్రశంసించారు.

ముగింపు

శ్రీ భీమశంకరం గారు అందించిన ఈ ప్రయోగం తెలుగు కవితా వికాసంలో ఒక అపూర్వ ఘట్టం. ఛందోబద్ధ కవిత్వాన్ని ఆస్వాదించే సాహిత్య ప్రియులకు, తెలుగు భాషా పరిశోధకులకు, శైవ భక్తి సాహిత్యాభిమానులకు మరియు ప్రక్రియ వినూత్నతను అధ్యయనం చేసే విద్యార్థులకు ఈ పుస్తకం ఒక అద్భుతమైన మార్గదర్శి. సంప్రదాయ కవితా సౌందర్యాన్ని, ప్రక్రియా వైవిధ్యతను అనుభవించడానికి ప్రతి ఒక్కరూ తప్పక చదవాల్సిన విశిష్ట గ్రంథమిది.

పుస్తక సమగ్ర సమాచారం (Technical Metadata)

ప్రాథమిక వివరాలు (Basic Info):

• P1476 (Title): శివానంద మందహాసము
• P1680 (Subtitle): సర్వ 'ల'కార ప్రాస అంత్యప్రాసాలంకార సీసమాలికా బంధ ద్విపద
• P31 (Instance of): Book / Poetry
• Wikidata ID: NA
• P18 (Image/Cover): NA

వ్యక్తులు (People):

• P50 (Author): ఆచార్య వి.యల్.యస్. భీమశంకరం
• P110 (Illustrator): శ్రీ కె.వి. భీమారావు
• P11105 (Annotator): NA
• P123 (Publisher): వి.యల్.యస్. విజ్ఞాన, సారస్వత పీఠము
• P655 (Translator): NA
• P98 (Editor): NA
• P767 (Contributor): శ్రీ అక్కిరాజు రమాపతిరావు
• P872 (Printer): ఓం సాయి గ్రాఫిక్స్
• P2679 (Foreword Author): శ్రీక్రీశ్రీ కందుకూరి శివానందమూర్తి, జగద్గురు శంకరాచార్య భారతీ తీర్థస్వామివారు
• P2680 (Afterword Author): NA

గుర్తింపు సంఖ్యలు (IDs):

• P212 (ISBN-13): NA
• P957 (ISBN-10): NA
• P243 (OCLC): NA
• P675 (Google Books ID): NA
• P648 (Open Library): NA
• P2034 (Gutenberg): NA
• P724 (Internet Archive): NA
• P8383 (Goodreads): NA
• P6721 (K10plus): NA

సందర్భం & ముద్రణ (Context & Edition):

• P407 (Language): Telugu
• P291 (Place of Publication): హైదరాబాదు
• P577 (Pub Date): సెప్టెంబరు, 2004
• P1104 (Pages): NA
• P2635 (Volumes): NA
• P393 (Edition): ప్రథమ ముద్రణ
• P1031 (Legal Citation): NA
• P186 (Material): Paper
• P437 (Format): Paperback / Printed Book

అదనపు వివరాలు (Extended Fields)

• Work_Genre_P136: 894.827 (Telugu Poetry / Prosody)
• Work_Subject_P921: Shiva Purana, Siva Parvati Kalyanam, Telugu Metrical Poetry
• Work_Country_P495: India
• Work_Movement_P135: Classical Telugu Poetry / Devotional (Shaiva Literature)
• Work_Based_On_P144: Shiva Purana
• Koha_Cost: రూ. 300/- (US $ 15/-)
• Total Dewey Decimal Classification – DDC ID: 894.827

English Summary

Sivaanda Mandahasamu is a remarkable poetic creation in Telugu literature authored by Prof. V. L. S. Bhimasankaram, a distinguished scientist and former Professor of Geophysics at Osmania University. Blending scientific precision with deep literary devotion, the author accomplishes an unprecedented feat in prosody by composing a narrative poem adhering to strict meter constraints—specifically, a Seesa Maalikaa Bandha Dwipada woven entirely with the la-kara alliteration (Sarva 'la'-kara Prasa) and end-rhymes (Antyaprasa).

The core thematic narrative centers around the divine episodes of the Shiva Purana, highlighting the tale of Daksha Yagna, the sacrifice of Sati Devi, and the ultimate grand celestial wedding of Lord Shiva and Goddess Parvati. Beyond its narrative richness, the book holds immense scholarly value as Prof. Bhimasankaram meticulously dissects and explains the technical framework of constructing complex structural metrics (Gana division, Yati, and Prasa rules) in the preliminary chapters, demonstrating how Dwipada couplets can embed a full Seesa poem seamlessly.

Lauded by eminent scholars and spiritual leaders such as Jagadguru Sri Bharati Tirtha Swamiji and Sri Kandukuri Sivananda Murty, this work stands out as an extraordinary bridge between classical metrical craft and devotional storytelling. It offers an enriching read for scholars of Telugu prosody, lovers of devotional literature, and researchers exploring innovative experimental forms within classical poetic traditions.