బిల్హణీయము-2807

1. శీర్షిక & ప్రాథమిక గుర్తింపు విభాగం (Title & Basic Identification
Block)

- పుస్తకం పూర్తి పేరు (తెలుగులో): బిల్హణీయము
- Title in English Transliteration: Bilhaniyamu
- ఉపశీర్షిక (Subtitle): NA
- ప్రత్యామ్నాయ / ఇతర పేర్లు (Alternate/Variant Titles): బిల్హణోపాఖ్యానము
- గ్రంథ రూపం / వర్గం (Category/Genre): ప్రబంధము / పద్య కావ్యము
(Classical Telugu Poetry)

1. రచయిత, సంపాదకులు & ఇతర కర్తల వివరాలు (Author & Contributor Details)

- రచయిత పూర్తి పేరు: పండిపెద్ది కృష్ణస్వామిశర్మ
- కలం పేరు / బిరుదులు (Pen Name / Titles): NA
- రచయిత కాలం / జీవిత కాలం (Birth-Death Dates): NA
- జన్మస్థలం / నివాసం: NA
- విద్యా అర్హతలు & వృత్తి: NA
- సమకాలీన రచనలు / ఇతర ముఖ్య కృతులు: NA
- ఇతర కర్తల వివరాలు (Contributors):
- సంపాదకుడు (Editor): బొద్దికూరపాటి వేంకటరంగము (ఆయుర్వేదీయ
వైద్యజ్యోతిష విద్వత్కవి)
- అనువాదకుడు (Translator): NA
- చిత్రకారుడు / ముఖచిత్ర డిజైనర్ (Illustrator/Cover Artist): NA
- ముందుమాట / పీఠిక రచయిత (Foreword/Introduction Author): NA
- రచయిత పరిచయ వ్యాసం (Author Note): పండిపెద్ది కృష్ణస్వామిశర్మ కాశ్యప
గోత్రానికి చెందిన సాంప్రదాయ తెలుగు ప్రబంధ కవి. ఈయన శ్రీ సీతారామచరణ సేవా
ప్రభావంతో కవితా విచక్షణను పొందినట్లు గ్రంథ గద్యంలో "శ్రీసీతారామ చరణ సేవా
ప్రభావ సంపాదితకవితావిచిత్ర కాశ్యపసగోత్రపవిత్ర" అని పేర్కొనబడింది. బిల్హణ
కవి ప్రణయ ఘట్టాన్ని ప్రామాణిక ప్రబంధ శైలిలో మహాకావ్యంగా తీర్చిదిద్ది తెలుగు
సాహిత్య లోకానికి అందించడం ఈయన ముఖ్య సాహిత్య సంభావన.

1. సాహిత్య, విషయ & సామాజిక విశ్లేషణ (Literary, Content & Critical
Analysis)

- పరిచయం & నేపధ్యం (Introduction & Context): 'బిల్హణీయము' (లేదా
బిల్హణోపాఖ్యానము) అనేది సంస్కృతంలో ప్రసిద్ధి చెందిన బిల్హణ కవి కథాంశం
ఆధారంగా రూపుదిద్దుకున్న అత్యంత రమణీయమైన తెలుగు ప్రబంధము. మహాకవి బిల్హణుడు,
పాంచాల రాజకుమారి యామినీపూర్ణ తిలకల మధ్య చిగురించిన ప్రణయ వృత్తాంతం, అటుపై
ఎదురైన ఆటంకాలు మరియు వారి వివాహ పరిణయ ఘట్టాలను ప్రధాన వస్తువుగా చేసుకుని ఈ
కావ్యాన్ని పండిపెద్ది కృష్ణస్వామిశర్మ రచించారు.
- రచయిత అంతరంగం & సంకల్పం (Author's Intent & Purpose): గ్రంథారంభంలో ఉన్న
ఇష్టదేవతా ప్రార్థన మరియు కవిస్తుతి ద్వారా కవి తన కావ్య రచనలోని పవిత్ర
సంకల్పాన్ని వ్యక్తపరిచారు. శ్రీరామచంద్రుని దివ్య అనుగ్రహంతో, విద్వజ్జనుల
సమక్షంలో సద్విమర్శకుల ప్రశంసలు పొందేలా శృంగార, భక్తి, వర్ణనాత్మక కావ్యంగా
బిల్హణోపాఖ్యానాన్ని రసవత్తరంగా అందించాలన్నదే కవి అంతరంగం.
- ప్రధాన విషయ సారాంశం (Core Summary & Key Themes): కథ పాంచాల దేశ వర్ణనతో
ప్రారంభమవుతుంది. మొదటి ఆశ్వాసంలో నగరం, రాజు, పరిసరాల వర్ణనలతో పాటు
ఇష్టదేవతా స్తుతి, సత్కవి ప్రశంస, కుకవి నింద చోటుచేసుకుంటాయి.
ద్వితీయాశ్వాసంలో వసంత కాల వర్ణన, ప్రకృత్యందాలు, విరహ వేదనను ప్రతిబింబించే
మనోహరమైన పద్యాలు చోటుచేసుకున్నాయి. తృతీయాశ్వాసంలో నాయకీ నాయకులైన బిల్హణుడు
మరియు యామినీపూర్ణ తిలకల అలంకరణ, శృంగార విభ్రమ వర్ణనలు, శుభముహూర్తంలో
ద్విజుల మంత్రోచ్ఛారణల నడుమ గుణవంతుల మెప్పు పొందేలా వారి వివాహం తలంబ్రాల
వేడుకతో అత్యంత వైభవంగా జరగడం విస్తారంగా వర్ణించబడింది.
- భాషా శైలి & వ్యాకరణ విశ్లేషణ (Language Style & Literary Tropes): ఈ
గ్రంథం ప్రౌఢ గ్రాంథిక తెలుగు భాషలో, సాంప్రదాయ చందోబద్ధమైన పద్య రూపంలో
రాయబడింది. సీస పద్యాలు, తేటగీతులు, ఉత్పలమాలలు, శార్దూల ముద్రలు మరియు గద్య
భాగాల సమ్మేళనంతో కావ్య శైలి నడిచింది. అనుప్రాసలు, రూపకాలంకారాలు,
ఉత్ప్రేక్షలు సమృద్ధిగా ప్రయోగించబడ్డాయి. పదబంధాల్లో సంస్కృత సమాస భూయిష్టతతో
పాటు అచ్చతెలుగు నుడికారాల పొందిక కనిపిస్తుంది.
- పరిశోధనాత్మక & సాంస్కృతిక ప్రాముఖ్యత (Research & Cultural Value):
తెలుగు ప్రబంధ సాహిత్యంలో బిల్హణ కథకు ఒక ప్రత్యేకమైన స్థానం ఉంది. వావిళ్ల
రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్ వారి ముద్రణ కావడం వల్ల ముద్రణ చరిత్ర
అధ్యయనంలోనూ, బొద్దికూరపాటి వేంకటరంగము గారి పరిష్కరణ విశేషాల దృష్ట్యా
పాఠశోధనా రంగానికి (Textual Criticism) ఈ గ్రంథం చక్కని పరిశోధనాధారంగా
నిలుస్తుంది.
- ముగింపు & పాఠకుల మార్గదర్శి (Conclusion & Target Audience): ఈ కావ్యము
సాంప్రదాయ కవిత్వ ప్రేమికులకు, ప్రబంధ యుగ సాహిత్యాన్ని అధ్యయనం చేసే
విశ్వవిద్యాలయ విద్యార్థులకు మరియు తెలుగు గ్రంథాలయ డిజిటల్ ఆర్కైవిస్టులకు
నిఘంటు శోధనకు, సాహిత్య విశ్లేషణకు ప్రామాణిక ఆధారం.

1. విపుల సాంకేతిక మెటాడేటా (Technical Metadata - Wikidata & MARC
Compatible)

ప్రాథమిక వికీడేటా & కేటలాగ్ వివరాలు:

- P1476 (Title): బిల్హణీయము
- P1680 (Subtitle): NA
- P31 (Instance of): Book / Monograph
- Wikidata ID: NA
- P18 (Image/Cover Art): NA

కర్తలు & సంస్థలు (Persons & Entities):

- P50 (Author): పండిపెద్ది కృష్ణస్వామిశర్మ
- P110 (Illustrator): NA
- P11105 (Annotator): NA
- P655 (Translator): NA
- P98 (Editor): బొద్దికూరపాటి వేంకటరంగము
- P767 (Contributor): NA
- P2679 (Foreword Author): NA
- P2680 (Afterword Author): NA
- P123 (Publisher): వావిళ్ల రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్
- P872 (Printer / Press): వావిళ్ల రామస్వామిశాస్త్రులు అండ్ సన్స్ ప్రెస్,
తండియార్పేట, చెన్నపురి

గుర్తింపు సంఖ్యలు (Identifiers):

- P212 (ISBN-13): NA
- P957 (ISBN-10): NA
- P243 (OCLC Number): NA
- P675 (Google Books ID): NA
- P648 (Open Library ID): NA
- P2034 (Project Gutenberg ID): NA
- P724 (Internet Archive ID): NA
- P8383 (Goodreads Identifier): NA
- P6721 (K10plus PPN): NA

సందర్భం, ముద్రణ & భౌతిక వివరాలు (Physical & Publication Details):

- P407 (Language): Telugu
- P291 (Place of Publication): చెన్నపురి (Chennai / Madras)
- P577 (Publication Date / Year): NA
- P1104 (Page Count): NA
- P2635 (Number of Volumes): NA
- P393 (Edition Number): NA
- P1031 (Legal Citation / Registration No): NA
- P186 (Material Used): Paper (Digital PDF Scan)
- P437 (Distribution Format): Print / Digital PDF
- Cost / Original Price (ధర): NA

1. వర్గీకరణ & డిజిటల్ ఆర్కైవల్ ఫీల్డ్స్ (Classification & Archival
Studies)

- Work_Genre_P136: ప్రబంధము / పద్యకావ్యము (Telugu Classical Poetry /
Prabandha)
- Work_Subject_P921: బిల్హణోపాఖ్యానము / బిల్హణ రాజకుమారీ ప్రణయ పరిణయ కథ
- Work_Country_P495: India
- Work_Movement_P135: ప్రాచీన/సాంప్రదాయ ప్రబంధ యుగ రూపక సాహిత్యం
- Work_Based_On_P144: బిల్హణ చరిత (Bilhana Tradition)
- Dewey Decimal Classification (DDC) Number: 891.481
- Colon Classification (CC) Class Number: NA
- Koha Classification Tag / Call Number: NA
- Copyright Status / Public Domain: Public Domain (పబ్లిక్ డొమైన్)

1. English Academic Abstract & Metadata Summary

*Objective & Scope:* This academic metadata report analyzes the digitized
classical Telugu poetical work titled *Bilhaniyamu* (also known as
*Bilhanopakhyanamu*), authored by Pandipeddi Krishnaswamy Sharma and edited
by Boddikurapati Venkatarangamu. Published by the historically renowned
Vavilla Ramaswamy Sastrulu & Sons in Tondiarpet, Chennai, the work belongs
to the traditional *Prabandha* genre of Telugu classical literature. The
scope of the work encompasses the romantic and marital narrative centered
around the celebrated poet Bilhana and the princess Yaminipurna Tilaka.

*Methodology & Content Overview:* The narrative structure follows standard
classical poetic conventions (*Kavya / Prabandha*). The manuscript excerpts
comprise three major cantos (*Aswasams*): Canto I opens with traditional
invocation (*Ishta Devata Stuti*), homage to virtuous poets, condemnation
of bad poets, and detailed descriptions of the Panchala kingdom. Canto II
shifts focus to nature imagery, spring season descriptions (*Vasanta Kala
Varnana*), and romantic longing. Canto III details the grand wedding ritual
of Bilhana and Yaminipurna Tilaka, complete with nuptial embellishments,
Vedic incantations, and traditional ritualistic customs like *Talambralu*.

*Literary & Academic Significance:* *Bilhaniyamu* represents a fine example
of traditional meter-bound Telugu poetry (*Chhandassu*) featuring complex
Sanskritized compounds (*Samasas*), rhetorical tropes (*Alankaras*), and
structured prose-poetry transitions (*Padyagadyatmaka*). Historically, its
publication by the landmark Vavilla Press underscores its role in the early
printed preservation of classical Telugu literature, making it valuable for
textual criticism and print-culture studies.

*Recommendation:* This work serves as an essential reference text for
university scholars in South Asian literary studies, Telugu linguists,
textual critics, and digital archivists focusing on late medieval and early
modern printed South Indian literary heritage.