విషాద సారంగధరము-4519

1. శీర్షిక విభాగం (Title Block)

పుస్తకం పూర్తి పేరు: విషాద సారంగధరము

విషద సారంగధరము.pdf

(నాటకము)

ఉపశీర్షిక: NA
2. రచయిత & కర్తల వివరాలు (Author & Contributor Details)

- *రచయిత పూర్తి పేరు:* ధర్మవరం రామకృష్ణమాచార్యులు
- *కలం పేరు / బిరుదులు:* ఆంధ్రనాటక పితామహ
- *జననం / కాలం:* క్రీ.శ. 1858 (పరిధావి నామ సంవత్సర కార్తీక శుద్ధ చవితి)
- 1912 నవంబర్ 30
- *జన్మస్థలం / నివాసం:* జన్మస్థలం: అనంతపురం జిల్లా, తాడిపత్రి తాలూకా
ధర్మవరం గ్రామం (మాతామహుల ఇల్లు); నివాసం: బళ్ళారి
- *విద్య అర్హతలు:* క్రీ.శ. 1874 లో ఎఫ్.ఏ., ఫస్టు గ్రేడు ప్లీడరు పరీక్ష
- *వృత్తి / ఉద్యోగం:* ప్లీడరు (న్యాయవాది), నాటకకర్త
- *చిరునామా / సంప్రదింపులు:* NA
- *ఇమెయిల్ ఐడి:* NA
- *సమకాలీన రచనలు / ఇతర కృతులు:* చిత్రనళీయము, సావిత్రీ చిత్రాశ్వము,
స్వప్నానిరుద్ధము
- *రచయిత సంక్షిప్త పరిచయం:* ఆంధ్రనాటక పితామహ బిరుదాంకితులైన శ్రీ ధర్మవరం
రామకృష్ణమాచార్యులు గారు బళ్ళారిలో స్థిరపడిన ప్రముఖ నాటకకర్త మరియు
న్యాయవాది. ఈయన 1885 లో 'సరసవినోదినీసభ'ను స్థాపించి అనేక నాటకాలను రచించి,
ప్రదర్శించారు. తెలుగు నాటక రంగానికి స్వతంత్ర విషాద నాటక శైలిని పరిచయం చేసిన
గొప్ప యుగకర్త. 1910 లో హైదరాబాదులో గద్వాల మహారాజా వారిచే 'ఆంధ్రనాటక పితామహ'
బిరుదును అందుకున్నారు.

3. సాహిత్య / విషయ విశ్లేషణ వ్యాసం (Literary & Content Analysis Essay)

*పరిచయం:* 'విషాద సారంగధరము' అనేది ఆంధ్రనాటక పితామహ ధర్మవరం
రామకృష్ణమాచార్యులు రచించిన ఒక ప్రామాణికమైన, చారిత్రక నేపథ్యం కలిగిన
స్వతంత్ర విషాద నాటకం. ఇది తెలుగు సాహిత్య రంగంలో తొలి స్వతంత్ర విషాద రూపకంగా
ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందింది. ప్రసిద్ధమైన సారంగధరుని కథను విషాదాంత నాటక
రూపంలో మలచి, విద్యార్థులకు నాటక ప్రక్రియపై లోతైన అవగాహన కలిగించడం ఈ గ్రంథం
యొక్క ప్రాథమిక లక్ష్యం.

*రచయిత అంతరంగం / ప్రయోజనం:* పాశ్చాత్య (ఆంగ్ల) సాహిత్యంలోని విషాద నాటకాల
(Tragedies) శైలిని తెలుగు నాటకరంగానికి పరిచయం చేయాలనే ఉద్దేశంతో రచయిత ఈ
రూపకాన్ని మలిచారు. మంగళాంత నాటకాల కంటే విషాదాంత నాటకాల ద్వారానే సమాజానికి
నిష్కర్షయిన నీతిబోధ సాధ్యమవుతుందనేది రచయిత బలమైన అభిప్రాయం. నాటకంలో నీతిని
ఉద్ఘాటించాలంటే దుర్నీతిని కూడా స్పష్టంగా ప్రదర్శించక తప్పదని ఆయన తన
ఉపోద్ఘాతంలో వివరించారు.

*ప్రధాన విషయ సారాంశం:* ఈ నాటక ఇతివృత్తం ప్రసిద్ధి చెందిన సారంగధరుని జీవిత
కథ ఆధారంగా నడుస్తుంది. గతంలో గౌరన ద్విపద కావ్యం, చేమకూర వేంకటకవి
పద్యకావ్యాలలోని కథా వైరుధ్యాలను పరిశీలించిన రచయిత, పాత్రల స్వభావానికి భంగం
కలగకుండా నాటకానికి తగినట్లుగా కథను పునర్నిర్మించారు. రాజరాజనరేంద్రుని
పురోహితులు తెచ్చిన చిత్రపటాల వల్ల ఏర్పడిన సన్నివేశాల క్రమంలో చిత్రాంగి
రాజును వివాహమాడటం, అనంతరం సవతి కుమారుడైన సారంగధరునిపై మోహం పెంచుకోవడం,
దానికి సారంగధరుడు తిరస్కరించడంతో రాజుకు అబద్ధాలు చెప్పి అతనికి కరచరణచ్ఛేదన
శిక్ష పడేలా చేయడం ఈ నాటకంలోని ప్రధాన ఘట్టం. నాటకీయతను పెంచడానికి చివరన
సిద్ధుని ద్వారా పునర్జన్మ/స్వస్థత చేకూర్చే పాత పద్ధతిని తీసివేసి, నాటకాన్ని
విషాదాంతంగానే ముగించారు.

*భాషా శైలి & విశ్లేషణ:* గ్రంథంలో గ్రాంథిక భాషా శైలి ప్రయోగింపబడింది.
సంభాషణలు నాటకీయతకు అనుగుణంగా, పాత్రల అంతర్మథనాన్ని స్పష్టంగా
ప్రతిబింబించేలా ఉన్నాయి. గేయ భూయిష్టమైన పద్యాలు, రసవత్తరమైన వచన సంభాషణలు
నాటకంలో సమతుల్యంగా మేళవించబడ్డాయి. పాశ్చాత్య నాటక నిర్మాణ సూత్రాలను,
ప్రాచ్య సాహిత్య భావజాలాన్ని సమ్మిళితం చేస్తూ సాగిన ఈ వ్యాకరణ శైలి సాహిత్య
విద్యార్థులకు విశేషంగా ఉపయోగపడుతుంది.

*ముగింపు:* అకడమిక్ దృక్పథంలో ఈ పుస్తకం తెలుగు నాటక వికాసాన్ని, ముఖ్యంగా
విషాదాంత నాటకాల ఆవిర్భావాన్ని అధ్యయనం చేసే విద్యార్థులకు అత్యంత విలువైన
రిఫరెన్స్ గ్రంథంగా తోడ్పడుతుంది. సాంప్రదాయ కథల్లో రచయితలు తీసుకునే నాటకీయ
మార్పులను, పాత్రల పోషణను విశ్లేషించడానికి ఇది ఒక ఉత్తమ మార్గదర్శి.
4. పుస్తక సమగ్ర సమాచారం (Technical Metadata)

*ప్రాథమిక వివరాలు:*

- P1476 (Title): విషాద సారంగధరము
- P1680 (Subtitle): NA
- P31 (Instance of): Book / Play
- Wikidata ID: NA
- P18 (Image/Cover): NA

*వ్యక్తులు:*

- P50 (Author): ధర్మవరం రామకృష్ణమాచార్యులు
- P110 (Illustrator): NA
- P11105 (Annotator): NA
- P123 (Publisher): ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమి
- P655 (Translator): NA
- P98 (Editor): డా॥ పోణంగి శ్రీరామ అప్పారావు
- P767 (Contributor): NA
- P872 (Printer): NA
- P2679 (Foreword Author): NA
- P2680 (Afterword Author): NA

*గుర్తింపు సంఖ్యలు (Identifiers):*

- P212 (ISBN-13): NA
- P957 (ISBN-10): NA
- P243 (OCLC): NA
- P675 (Google Books ID): NA
- P648 (Open Library): NA
- P2034 (Gutenberg): NA
- P724 (Internet Archive): NA
- P8383 (Goodreads): NA
- P6721 (K10plus): NA

*సందర్భం & ముద్రణ:*

- P407 (Language): Telugu
- P291 (Place of Publication): హైదరాబాదు
- P577 (Pub Date): NA
- P1104 (Pages): NA
- P2635 (Volumes): NA
- P393 (Edition): NA
- P1031 (Legal Citation): NA
- P186 (Material): Paper
- P437 (Format): Paperback / Print

5. అదనపు వివరాలు (Extended Fields - For Classification Studies)

- Work_Genre_P136: నాటకము (Drama / Play / Tragedy)
- Work_Subject_P921: సారంగధరుని చరిత్ర (Story of Sarangadhara)
- Work_Country_P495: India
- Work_Movement_P135: ఆంధ్రా నాటక పునరుజ్జీవన ఉద్యమం (Telugu Theatre
Movement)
- Work_Based_On_P144: సారంగధర చరిత్ర (Sarangadhara Story)
- Koha_Cost: NA
- Total Dewey Decimal Classification (DDC) ID: 800 (Literature)

6. English Summary (Academic Abstract)

*Vishada Sarangadharamu* is a landmark Telugu play authored by Dharmavaram
Ramakrishnamacharyulu, widely recognized as the *Andhra Nataka Pitamaha*.
First performed in 1887 in Ballari, this work holds a monumental place in
Telugu literary history as one of the earliest original tragic plays in the
language. Edited by Dr. Ponangi Sreerama Apparao and published by the
Andhra Pradesh Sahitya Akademi, the play represents a bold departure from
traditional Sanskrit dramatic conventions that strictly favored happy
endings (*Mangalanta*).

The plot centers around the legendary tale of Prince Sarangadhara, King
Rajaraja Narendra, and Chitrangi. While traditional renditions by poets
like Gourana and Chemakura Venkatakavi treated the theme with varied
narrative flaws or miraculous tragic remedies, Ramakrishnamacharyulu
carefully restructured the storyline to enhance psychological realism and
dramatic coherence. He rationalized the motivations of Chitrangi and
Sarangadhara, presenting a logically sound series of events leading to the
tragic climax without relying on supernatural interventions like miraculous
healing by a Siddha to reverse the tragedy.

Influenced by Western tragedy traditions, particularly Shakespearean drama,
the playwright argued that tragic plays possess a higher moral power to
evoke empathy and impart ethical lessons compared to conventional comedies.
Written in classical grammatical Telugu with poetic expressions and
theatrical dialogues, the text reflects the transitional phase of modern
Telugu theater.

For academic scholars and students of Library Science, Telugu Literature,
and Theater Studies, *Vishada Sarangadharamu* serves as an indispensable
primary source. It illustrates the evolution of modern Telugu dramaturgy,
structural adaptations of folklore into formal theater, and the integration
of tragedy as a legitimate artistic genre in South Indian literature.