వరూధినప్రవరాజ్యము9513

వరూధినప్రవరాజ్యము సాహిత్య / విషయ విశ్లేషణ వ్యాసం (Literary & Subject Essay)
పరిచయం

తెలుగు ప్రబంధ సాహిత్యంలో అల్లసాని పెద్దనామాత్యుని *‘స్వారోచిష మనుచరిత్రము’*
కావ్యానికి అత్యంత విశిష్టమైన స్థానముంది. ఆ కావ్యంలోని ప్రసిద్ధ
వరూధినీ-ప్రవరుల ఘట్టాన్ని పునఃసృష్టి చేస్తూ, దృశ్యకావ్యంగా మలిచిన నూతన
ప్రయోగమే *‘వరూధినప్రవరాజ్యము’* (లేదా *వరూధినీ ప్రవరాఖ్యము*). ఈ పద్య/నాటక
కావ్యాన్ని పిఠాపురం యువరాజు శ్రీ రాజా వేంకట మహీపతి గంగాధర రామారావు గారు
రచించారు. మద్రాసులోని 'సారస్వతి పవర్ ప్రెస్' / 'రెస్పాన్స్ ముద్రణాలయం' నందు
ప్రింట్ అయి, 1950 లో వెలువడిన ఈ కావ్యం ప్రబంధ పద్యాలను, నాటకీయ సంభాషణలను
మేళవించి రూపొందించబడిన ఒక అపూర్వ సాహిత్య విన్యాసం.
రచయిత అంతరంగం

ఈ కావ్యకర్త రా. వేం. మ. గం. రామారావు (పిఠాపురం యువరాజు) గారు నిరాడంబరమైన
విద్వత్కవి. ఆంధ్ర, గీర్వాణ (సంస్కృతం), ఆంగ్లేయ భాషల్లో నిష్ణాతులైన వీరు
నాటకాలు, ఖండకావ్యాలు, ప్రసంగాల ద్వారా నవీనాంధ్ర కవిమండలిలో ప్రత్యేక
గుర్తింపు పొందారు. ప్రబంధ కథలను సాంప్రదాయ నాటక లక్షణాలకు భిన్నంగా,
పెద్దనార్యుని అసలు పద్యాలను, నాటకీయ సంభాషణలను సమ్మిళితం చేస్తూ ఒక కొత్త
కోణంలో దృశ్యరూపంగా మలచాలనే సంకల్పంతో వీరు ఈ గ్రంథాన్ని రచించారు.
పుస్తక సారాంశం / ప్రధానాంశం (Book Summary/Core Theme)

ఈ కావ్యం అల్లసాని పెద్దనార్యుని ఆస్థాన వాతావరణం, శ్రీకృష్ణదేవరాయల భువనవిజయ
సభ, మరియు అరుణాస్పదపురంలో ప్రవరుని గృహరంగంతో ప్రారంభమవుతుంది.

- *ప్రస్తావన & పెద్దనార్యుని రంగు:* కావ్య ప్రారంభంలో పెద్దనార్యుడు
భువనవిజయంలో శ్రీకృష్ణదేవరాయల ఆజ్ఞ మేరకు "శిరీష కుసుమ పేశల సుధామయోక్తుల"
మనుచరిత్రను రచించడం, కృష్ణరాయల వైభవాన్ని వర్ణించడం నాటకీయంగా చూపబడింది.
- *ప్రవరుడు - హిమాలయ యాత్ర:* అరుణాస్పదపురంలోని శ్రోత్రియుడైన ప్రవరుడు,
సిద్ధుని పాదలేపన ప్రభావంతో హిమాలయాలకు వెళ్లడం, మంచు కరిగిపోవడంతో దారి
తెలియక కలవరపడటం కథలోని ముఖ్య ఘట్టం.
- *వరూధిని సమ్మోహనం & తిరస్కారం:* దారి వెతుక్కుంటూ గంధర్వ కన్య అయిన
వరూధిని మణిసౌధానికి చేరుకున్న ప్రవరుడిని చూసి ఆమె మోహావేశానికి లోనవుతుంది.
అయితే, ప్రవరుడు నిష్ఠాగరిష్ఠుడైన బ్రాహ్మణుడిగా ఆమె ప్రణయాభ్యర్థనను,
పతివ్రత్య సంప్రదాయాన్ని స్మరిస్తూ నిర్దాక్షిణ్యంగా తిరస్కరించి, అగ్నిదేవుని
కృపతో స్వగృహానికి తిరిగి చేరుకుంటాడు.
- *మాయాప్రవరుని రాక & సంభోగం:* విరహవేదనతో అలమటిస్తున్న వరూధిని వద్దకు
గంధర్వుడు మాయాప్రవరుని రూపంలో వచ్చి ఆమె కాంక్షను తీరుస్తాడు. వారి సమాగమం
ద్వారా మను సంభవానికి కారణమయ్యే జగత్కల్యాణకరమైన బీజం పడుతుందని, దాని నుండి
గొప్ప కావ్యం ఉద్భవిస్తుందని ముగింపులో వర్ణించబడింది.

శైలి మరియు విశ్లేషణ

ఈ గ్రంథం శైలి ప్రాచీన ప్రబంధ పద్యాలకు, ఆధునిక నాటక సంభాషణలకు అద్భుతమైన
కలయిక. శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలం నాటి భువనవిజయ ప్రశస్తి, అల్లసాని పెద్దన ప్రౌఢ
సమాస ప్రయోగాలు, మరియు అంక విభజనలతో కూడిన నాటకీయ సంభాషణలు ఇందులో స్పష్టంగా
కనిపిస్తాయి. దశాంగ రూపకాలలో దేనికీ సరిపడని ఒక 'నూతన దృశ్యకావ్య విన్యాసం'గా
ఇది పాఠకులను ఆకట్టుకుంటుంది.
ముగింపు

ప్రబంధ సాహిత్య ప్రేమికులకు, ప్రబంధాలను నాటకీకరించే ప్రక్రియపై పరిశోధనలు
చేసే పరిశోధకులకు మరియు తెలుగు పద్య ప్రియులకు ఈ 'వరూధినప్రవరాజ్యము' ఒక
విశిష్టమైన పఠనీయ గ్రంథం. ప్రబంధ కథలను నూతన దృక్కోణంలో ఆస్వాదించాలనుకునే
ప్రతి ఒక్కరూ తప్పక చదవదగిన కావ్యం ఇది.
పుస్తక సమగ్ర సమాచారం (Technical Metadata)

ప్రాథమిక వివరాలు (Basic Info): • P1476 (Title): వరూధినప్రవరాజ్యము (వరూధినీ
ప్రవరాఖ్యము) • P1680 (Subtitle): పద్య కావ్యము • P31 (Instance of): Book •
Wikidata ID: NA • P18 (Image/Cover): NA

వ్యక్తులు (People): • P50 (Author): రా. వేం. మ. గం. రామారావు (పిఠాపురం
యువరాజు) • P110 (Illustrator): NA • P11105 (Annotator): NA • P123
(Publisher): NA • P655 (Translator): NA • P98 (Editor): NA • P767
(Contributor): NA • P872 (Printer): Saraswathi Power Press, Rajahmundry /
Response Press, Thyagarayanagar, Madras • P2679 (Foreword Author): NA •
P2680 (Afterword Author): NA

గుర్తింపు సంఖ్యలు (IDs): • P212 (ISBN-13): NA • P957 (ISBN-10): NA • P243
(OCLC): NA • P675 (Google Books ID): NA • P648 (Open Library): NA • P2034
(Gutenberg): NA • P724 (Internet Archive): NA • P8383 (Goodreads): NA •
P6721 (K10plus): NA

సందర్భం & ముద్రణ (Context & Edition): • P407 (Language): తెలుగు (Telugu) •
P291 (Place of Publication): Rajahmundry / Madras • P577 (Pub Date):
16.11.1950 • P1104 (Pages): NA • P2635 (Volumes): NA • P393 (Edition): NA •
P1031 (Legal Citation): NA • P186 (Material): Paper • P437 (Format):
Printed Book / Verse Play
అదనపు వివరాలు (Extended Fields)

• Work_Genre_P136: పద్య నాటకము / ప్రబంధ నాటకీకరణ (Telugu Verse Drama /
Prabandha Adaptation) • Work_Subject_P921: Varudhini, Pravara, Allasani
Peddana, Manucharitramu, Sri Krishna Deva Raya • Work_Country_P495: India •
Work_Movement_P135: Modern Adaptation of Classical Prabandha Poetry •
Work_Based_On_P144: Svarocisha Manucharitramu by Allasani Peddana •
Koha_Cost: NA • Total Dewey Decimal Classification – DDC ID: 894.827 /
894.8271
English Summary

*Varudhinapravarajyamu (వరూధినప్రవరాజ్యము)*, also titled *Varudhini
Pravarakhyamu*, is an innovative Telugu verse drama composed by Sri Raja
Rao Venkata Mahipati Gangadhara Rama Rao, the Prince of Pithapuram. Printed
in November 1950 by Saraswathi Power Press (Rajahmundry) and Response Press
(Madras), this work transforms the iconic Varudhini-Pravara episode from
Allasani Peddana's classical masterpiece *Svarocisha Manucharitramu* into a
dramatic play format.

The narrative opens with a meta-dramatic prologue (*Prastavana*) depicting
Allasani Peddana in the court of Emperor Sri Krishna Deva Raya at
*Bhuvanavijayam*, receiving the royal commission to compose *Manucharitramu*.
The plot then transitions to Arunaspadapura, following the pious Brahmin
Pravara, who travels to the Himalayas using a magical foot-ointment given
by a Siddha. When the ointment melts away due to snow, Pravara becomes
stranded and encounters the Gandharva maiden Varudhini. Despite her intense
romantic advances, Pravara steadfastly rejects her in adherence to his
orthodox duty (*Dharma*) and returns home through divine intervention.
Subsequently, a Gandharva assumes the form of 'Maya Pravara' to fulfill
Varudhini's desire, leading to the union that paves the way for the birth
of Swarochisha Manu.

Combining classical *Prabandha* poetry with theatrical dialogue across
multiple acts (*Ankas*), the Prince of Pithapuram presents an experimental
literary form that bridges classical verse with modern dramatic structures.
This text serves as a valuable resource for scholars evaluating
20th-century adaptations of classical Telugu literature and drama
enthusiasts alike.