వజ్రనాభ చరిత్రము9515

వజ్రనాభ చరిత్రము సాహిత్య / విషయ విశ్లేషణ వ్యాసం (Literary & Subject Essay)
పరిచయం

తెలుగు ప్రబంధ సాహిత్య పరంపరలో స్థానిక పండితులు, ఆస్థాన కవులు అందించిన
కావ్యాలకు విశిష్టమైన స్థానముంది. ఆ క్రమంలో నెల్లూరు మండల వాసి, శతావధాని
అయిన అనుముల సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారు రచించిన ప్రసిద్ధ పద్యకావ్యమే *'వజ్రనాభ
చరిత్రము'*. ఈ గ్రంథం ప్రధానంగా పద్యకావ్యం, పౌరాణిక/ప్రబంధ సాహిత్య రంగానికి
చెందినది. 1929 లో బెజవాడలోని గ్రంథాలయ ముద్రాక్షరశాలలో ముద్రితమైన ఈ కావ్యం,
శివపురాణాంతర్గతమైన కథాంశంతో, భక్తి, తపస్సు, శివమాహాత్మ్యాలను ఉద్బోధించే
అద్భుత రసవత్తర కావ్యంగా రూపుదిద్దుకుంది.
రచయిత అంతరంగం

ఈ కావ్య రచయిత శతావధాని అనుముల సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారు నెల్లూరు మండలానికి
చెందినవారు. కర్నూలు, బళ్ళారి మండలాల్లోని ఎల్లారెడ్లతో, ముఖ్యంగా దత్తమండల
ప్రసిద్ధుడైన దైవముదిన్నె రామారెడ్డి గారితో ప్రాణమైత్రి కలిగి ఆస్థాన
పండితుడిగా ప్రసిద్ధి చెందారు. కవితారచనలోనే గాక రాజకీయ వ్యవహారాల్లోనూ
దక్షుడైన ఈయన ప్రచీన సంప్రదాయానుకూలమైన ధారాళమైన కవిత్వంతో కావ్యాలు రచించారు.
సంయుక్తా పరిణయము, రెడ్ల చరిత్రము వంటి ఇతర గ్రంథాలను కూడా రచించిన శాస్త్రి
గారు, భక్తి రస పారవశ్యాన్ని, సతీధర్మాన్ని, శివానుగ్రహ విశేషాన్ని ప్రచారం
చేయాలనే సంకల్పంతో ఈ 'వజ్రనాభ చరిత్రము'ను రచించారు.
पुस्तక సారాంశం / ప్రధానాంశం (Book Summary/Core Theme)

'వజ్రనాభ చరిత్రము' శివపురాణంలోని కథ ఆధారంగా మూడాశ్వాసాల పద్యకావ్యంగా
నడిచింది. ధర్మపుర నివాసి అయిన వజ్రనాభుడు అనే ద్విజుడు, ఆయన పతివ్రతయైన భార్య
సుశీల కథ ఇందులో ప్రధానాంశం.

- *తపస్సు మరియు పరిత్యాగం:* సంతాన కాంక్షతో సుశీల పతిని వీడి యోగినిగా
కాననాలకు వెళ్ళి పరమశివుని గురించి ఘోరమైన తపస్సు చేస్తుంది. నిష్ఠతో కూడిన
నియమాలతో, హాటకేశ్వర (శివ) లింగ పూజ చేస్తూ కాలం గడుపుతుంది.
- *కరాళి శాపవిమోచనం:* అరణ్యంలో సంచరిస్తున్న కరాళి అనే రాక్షసికి
పూర్వజన్మలో శివుని ఆజ్ఞ మీరడం వల్ల కలిగిన రాక్షసత్వం, ఈ పుణ్యచరితుల కటాక్షం
వల్ల మరియు పరమశివుని ప్రత్యక్ష దర్శనం వల్ల తొలగిపోయి, ఆమె మరల కిన్నరిగా
మారి విహాయసమార్గాన వెళ్ళిపోతుంది.
- *సోమ, భాస్కరుల ఉజ్జీవనం:* కావ్య కథనంలో సోముడనే బాలుడు మరణించడం,
శివానుగ్రహంతో మరియు సుశీల పాతివ్రత్య మహిమ వల్ల తిరిగి బ్రతకడం (సజీవితుడు
కావడం) అద్భుత రసావిష్కరణగా వర్ణించబడింది.
- *శివానుగ్రహం & శైవసాయుజ్యం:* పార్వతీ సమేతుడైన పరమశివుడు ప్రత్యక్షమై
ద్విజ దంపతులను, వారి పుత్రులను ఆశీర్వదించి, ఐహిక సుఖాల అనంతరం శైవ సాయుజ్య
ముక్తిని ప్రసాదిస్తాడు. నిత్యం సూర్యవర్ణమయుడైన త్రిపురారిని పూజించడం వల్ల
సకల వ్యాధులు, భయాలు తొలగి కీర్తి సిద్ధస్తుందని సూతుడు శౌనకాది మునులకు
వివరించడంతో ఈ కథ ముగుస్తుంది.

శైలి మరియు విశ్లేషణ

అనుముల సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి గారి కవిత్వ శైలి ప్రాచీన ప్రబంధ సంప్రదాయానికి
నిలువుటద్దం. చంపకమాల, ఉత్పలమాల, సీస పద్యాలలో ప్రౌఢమైన, లలితమైన సమాస
ప్రయోగాలు కనిపస్తాయి. కావ్యంలో శివ పారమ్యంతో పాటు, మనుచరిత్ర శైలిలో గృహస్థు
వర్ణనలు, రాక్షసి వృత్తాంతాలు, ప్రకృతి వర్ణనలు రసవంతంగా సాగాయి. శతావధాని
కావడంతో పద్య నిర్మాణంలో శబ్దాలంకారాలు, అర్థాలంకారాలు మరియు ధారాళమైన పద్య
బంధం చదువరులను ఆకట్టుకుంటాయి.
ముగింపు

శైవ సాహిత్యాన్ని, ప్రాచీన తెలుగు పద్య ప్రబంధ సౌందర్యాన్ని అధ్యయనం
చేయాలనుకునే పరిశోధకులకు, పద్య ప్రియులకు మరియు భక్తి రసాస్వాదకులకు 'వజ్రనాభ
చరిత్రము' ఒక విలువైన గ్రంథం. భక్తి, పాతివ్రత్య మహిమ మరియు శివపూజా ఫలాన్ని
చాటిచెప్పే ఈ కావ్యం తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని కలిగి ఉంది.
పుస్తక సమగ్ర సమాచారం (Technical Metadata)

ప్రాథమిక వివరాలు (Basic Info): • P1476 (Title): వజ్రనాభ చరిత్రము • P1680
(Subtitle): పద్యకావ్యము • P31 (Instance of): Book • Wikidata ID: NA • P18
(Image/Cover): NA

వ్యక్తులు (People): • P50 (Author): అనుముల సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి (శతావధాని) •
P110 (Illustrator): NA • P11105 (Annotator): ధనము సూర్యనారాయణశాస్త్రి
(సరిచూడబడినది) • P123 (Publisher): క. కోదండరామయ్య, గ్రంథాలయ ముద్రాక్షరశాల,
బెజవాడ • P655 (Translator): NA • P98 (Editor): ధనము సూర్యనారాయణశాస్త్రి •
P767 (Contributor): దైవముదిన్నె రామకృష్ణారెడ్డి (కృతిపతి) • P872 (Printer):
గ్రంథాలయ ముద్రాక్షరశాల, బెజవాడ • P2679 (Foreword Author): NA • P2680
(Afterword Author): NA

గుర్తింపు సంఖ్యలు (IDs): • P212 (ISBN-13): NA • P957 (ISBN-10): NA • P243
(OCLC): NA • P675 (Google Books ID): NA • P648 (Open Library): NA • P2034
(Gutenberg): NA • P724 (Internet Archive): NA • P8383 (Goodreads): NA •
P6721 (K10plus): NA

సందర్భం & ముద్రణ (Context & Edition): • P407 (Language): తెలుగు (Telugu) •
P291 (Place of Publication): బెజవాడ (Bezwada / Vijayawada) • P577 (Pub
Date): 1929 • P1104 (Pages): NA • P2635 (Volumes): NA • P393 (Edition):
First Edition • P1031 (Legal Citation): NA • P186 (Material): Paper • P437
(Format): Printed Book
అదనపు వివరాలు (Extended Fields)

• Work_Genre_P136: పద్యకావ్యము / ప్రబంధము / పౌరాణిక సాహిత్యం (Telugu Poetry
/ Prabandha) • Work_Subject_P921: Vajranabha Story, Shiva Purana, Devotion
to Lord Shiva, Hatakeswara Worship • Work_Country_P495: India •
Work_Movement_P135: Traditional Telugu Classical Poetry / Prabandha Era
Revival • Work_Based_On_P144: Shiva Purana (శివపురాణము) • Koha_Cost: 0-12-3
(12 Annas 3 Pies) • Total Dewey Decimal Classification – DDC ID: 894.8271 /
2-114
English Summary

*Vajranabha Charitramu (వజ్రనాభ చరిత్రము)* is a classical Telugu poetic
work (*Padya Kavyam*) authored by the renowned *Satavadhani* Anumula
Subrahmanya Sastri. Published in 1929 from Bezwada (Vijayawada) by
Granthalaya Mudraksharashala, the work was edited and corrected by Dhanamu
Suryanarayana Sastri and dedicated to Sri Daivamudinne Ramakrishna Reddy.

The narrative is derived from the *Shiva Purana* and unfolds across three
cantos (*Ashwasas*). The core theme centers on the righteous Brahmin
Vajranabha, his devoted wife Sushila, and their spiritual journey marked by
unwavering devotion to Lord Shiva. Desiring offspring, Sushila undertakes
severe penance in the forest, worshipping the *Hatakeswara* Linga. Her
intense asceticism and chastity lead to remarkable divine interventions:
the demoness Karali is redeemed from her curse and restored to her original
form as a Kinnari, and the deceased boy Soma is restored to life through
divine grace. Ultimately, Lord Shiva and Goddess Parvati manifest before
the couple, granting them earthly prosperity and eventual liberation (*Sayujya
Mukti*).

Written in classical meters like *Champakamala*, *Utpalamala*, and *Seesam*,
the poet demonstrates exceptional mastery over Telugu prosody, traditional
figures of speech, and devotional rasas. The poet's style reflects the
classical *Prabandha* tradition, drawing inspiration from classical masters
while maintaining smooth poetic flow.

This book is an important text for researchers of early 20th-century Telugu
classical poetry, patrons of Shaivite literature, and scholars studying
regional literary patronage in Andhra Pradesh.