నర్తన పూజ 9530

నర్తన పూజ సాహిత్య / విషయ విశ్లేషణ వ్యాసం పరిచయం

భారతీయ సాంస్కృతిక వైభవంలో, విశేషించి తెలుగు వారి నాట్య సంప్రదాయంలో 'దేవాలయ
నృత్యాలు' అత్యంత విశిష్టమైన స్థానాన్ని ఆక్రమించాయి. ఈ క్రమంలో ప్రముఖ
నాట్యాచార్యుడు శ్రీ నటరాజ రామకృష్ణ గారు రచించిన ప్రసిద్ధ గ్రంథం "నర్తన
పూజ". ఈ గ్రంథం భారతీయ ప్రాచీన నాట్య శాస్త్రము, ఆధ్యాత్మిక కళలు మరియు
అనువర్తిత నృత్య కళా విభాగానికి (Arts & Performing Arts / Indian Classical
Dance) చెందుతుంది. దేవాలయ సంస్కృతికి, భక్తి మార్గానికి మరియు నృత్య కళకు
ఉన్న అవినాభావ సంబంధాన్ని పిల్లలకు, సామాన్య పాఠకులకు సులభ శైలిలో పరిచయం
చేయడమే ఈ పుస్తక ప్రధాన ఉద్దేశం.
రచయిత అంతరంగం

ఈ గ్రంథ రచయిత పద్మశ్రీ నటరాజ రామకృష్ణ గారు. అంతరించపోతున్న ఆంధ్ర నాట్యం,
పేరిణి శివతాండవం వంటి ప్రాచీన నృత్య రీతులను పునరుద్ధరించిన మహానీయుడు ఆయన.
కేవలం ప్రదర్శకుడిగానే కాకుండా నాట్య శాస్త్రాన్ని సమాజానికి, విశేషించి
బాలబాలికలకు పాఠ్యాంశంగా, ఆసక్తికరంగా అందించాలనే తపన ఆయన రచనలలో
స్పష్టమవుతుంది. ఈ గ్రంథంలో సాంప్రదాయ నాట్య విజ్ఞానాన్ని అత్యంత సరళమైన చిన్న
చిన్న మాటలతో, సుబోధకమైన రీతిలో వివరించిన తీరు ఆయన నృత్య కళా పటోపాన్ని,
నిబద్ధతను తెలియజేస్తుంది.
పుస్తక సారాంశం / ప్రధానాంశం

ఈ గ్రంథం దేవాలయాలలో జరిగే శీఘ్ర సేవలు, వివిధ దేవతలకు ప్రీతికరమైన నృత్య
రకాలు మరియు దిక్పాలకులకు నైవేద్యంగా సమర్పించే నృత్య అర్చనల గురించి
విశదీకరిస్తుంది.

గ్రంథారంభంలో మన సంస్కృతికి దేవాలయమే మూలపీఠమని రచయిత పేర్కొంటారు. గుడిలోనే
మన సంస్కృతి పుట్టింది, పెరిగింది మరియు ప్రచారమైంది. కోవెలలో దేవునికి
సేవకులుగా ఉండే దేవదాసీలు లేదా విష్ణు సంతతి వారు ఉదయం లేచినది మొదలు రాత్రి
పవ్వళింపు సేవ వరకు ముగ్గులు వేయడం, పూలదండలు కట్టడం, కుంభ హారతులు ఇవ్వడం, ఏల
పదాలు గానం చేయడం మరియు నాట్యం చేయడం వంటి సేవలను సకల శాస్త్ర పరిజ్ఞానంతో ఎలా
నిర్వహించేవారో వివరిస్తారు. ఈ సందర్భంలో బదరికావనంలో నరనారాయణుల తపస్సు,
ఇంద్రుని ఆస్థాన నర్తకి రంభ గర్వభంగం, మరియు విష్ణువు ఊరువుల నుండి 'ఊర్వశి'
ఆవిర్భావం వంటి పౌరాణిక ఘట్టాలను నృత్య నేపథ్యంతో ముడిపెట్టి కథగా వివరిస్తారు.

తదుపరి విభాగంలో ప్రధాన దేవతలైన శివుడు, మహావిష్ణువు మరియు పార్వతి వంటి
వారికి నృత్యంతో ఉన్న సంబంధాన్ని తెలిపారు. కైలాసవాసుడైన శివుడు నటరాజుగా
ప్రసిద్ధి చెంది, సంధ్యాసమయంలో చేసే తాండవ నృత్య ప్రాధాన్యతను, శివరాత్రి
రోజున చేసే వివిధ రకాల నాట్యాల వైభవాన్ని వివరిస్తారు. అలాగే విష్ణుమూర్తి
పూజలో ఆడే ప్రత్యేక వృత్తాలు మరియు క్రమాల గురించి తెలిపారు.

చివరి భాగంలో అష్ట దిక్పాలకుల పరిచయం, వారి వాహనాలు, ఆయుధాలు, భార్యల పేర్లు
మరియు వారికి ప్రీతికరమైన నృత్య వినాశనాలను బొమ్మలతో సహా వివరించారు.
ఉదాహరణకు, దక్షిణ దిక్పాలుడైన యమునికి 'కర్తరి' అనే నృత్యం ప్రీతికరమని, అతని
వాహనం మహిషమని, ఆయుధం దండమని తెలపగా; నైరుతి దిక్కు అధిపతికి 'విధృత' అనే
నాట్యం ఇష్టమని వివరించారు.
శైలి మరియు విశ్లేషణ

ఇదొక అద్భుతమైన చిత్రీకరణలతో కూడిన విద్యావిషయక నృత్య గ్రంథం. క్లిష్టమైన
నాట్యశాస్త్ర పారిభాషిక విషయాలను అత్యంత తేలికైన వాడుక భాషలో పిల్లలకు
అర్థమయ్యే రీతిలో అందించడం ఈ పుస్తకం యొక్క అతిపెద్ద ప్రత్యేకత. ప్రతి పుటలోనూ
భావానికి తగిన రేఖాచిత్రాలు (Illustrations) ఉండటం వలన పాఠకుల ఆసక్తి
మునుముందుకు సాగుతుంది. భక్తి, కళ మరియు పురాణ విషయాల కలబోతగా ఈ గ్రంథ శైలి
సాగుతుంది.
ముగింపు

భారతీయ నాట్యకళా వారసత్వం పట్ల, దేవాలయ సాంప్రదాయాల పట్ల అవగాహన
పెంచుకోవాలనుకునే విద్యార్థులకు, ఉపాధ్యాయులకు, నృత్య కళాకారులకు మరియు
ప్రాథమిక పాఠకులకు ఈ పుస్తకం ఎంతో ఆవశ్యకమైనది. మన సాంస్కృతిక మూలాలను
చిన్నతనం నుంచే ఆకళింపు చేసుకోవడానికి ఇది ఒక ఉత్తమ మార్గదర్శిని.
పుస్తక సమగ్ర సమాచారం (Technical Metadata)

ప్రాథమిక వివరాలు (Basic Info):

- P1476 (Title): నర్తన పూజ
- P1680 (Subtitle): NA
- P31 (Instance of): book
- Wikidata ID: NA
- P18 (Image/Cover): NA

వ్యక్తులు (People):

- P50 (Author): నటరాజ రామకృష్ణ
- P110 (Illustrator): NA
- P11105 (Annotator): NA
- P123 (Publisher): నృత్య నికేతనము, చిక్కడపల్లి, హైదరాబాదు
- P655 (Translator): NA
- P98 (Editor): NA
- P767 (Contributor): NA
- P872 (Printer): NA
- P2679 (Foreword Author): NA
- P2680 (Afterword Author): NA

గుర్తింపు సంఖ్యలు (IDs):

- P212 (ISBN-13): NA
- P957 (ISBN-10): NA
- P243 (OCLC): NA
- P675 (Google Books ID): NA
- P648 (Open Library): NA
- P2034 (Gutenberg): NA
- P724 (Internet Archive): NA
- P8383 (Goodreads): NA
- P6721 (K10plus): NA

సందర్భం & ముద్రణ (Context & Edition):

- P407 (Language): తెలుగు
- P291 (Place of Publication): హైదరాబాదు
- P577 (Pub Date): 1964 (ఆధారంగా ముద్రణ తేదీ/సమర్పణ తేదీ 28/2/64)
- P1104 (Pages): NA
- P2635 (Volumes): NA
- P393 (Edition): NA
- P1031 (Legal Citation): NA
- P186 (Material): Paper
- P437 (Format): Paperback / Educational Book

అదనపు వివరాలు (Extended Fields)

- Work_Genre_P136: నాట్యం / ప్రదర్శన కళలు (793.3 / 792.8 - Dance)
- Work_Subject_P921: ఆలయ నృత్యాలు, దేవదాసి నృత్య సంప్రదాయం, అష్టదిక్పాలక
నృత్యాలు, నృత్య పూజ
- Work_Country_P495: భారతదేశం
- Work_Movement_P135: NA
- Work_Based_On_P144: NA
- Koha_Cost: NA
- Total Dewey Decimal Classification – DDC ID: 793.3

English Summary

*Nartana Pooja* is an insightful introductory book on classical Indian
temple dance traditions, authored by the renowned dance maestro Nataraja
Ramakrishna and published by Nrutya Niketanam, Hyderabad. Written in an
accessible and lucid narrative style, the book bridges classical performing
arts, mythology, and temple rituals, making it uniquely suited for younger
readers and cultural enthusiasts.

The book begins by highlighting Indian temples as the bedrock of
traditional art and culture. It details the daily routines of temple
dancers (Devadasis), who dedicated their lives to worshipping deities
through music, garland making, ritualistic lamps, and sacred dances from
dawn to dusk. To illustrate the divine lineage of dance, the author
narrates mythological tales such as Narayana creating Urvashi from his
thigh in Badarikashrama to subdue the pride of Indra's court dancers.

Further, the text delves into the dance associations of major Hindu
deities. Shiva is presented as Nataraja, whose cosmic evening dance
(Sandhya Tandavam) forms the pinnacle of classical dance treatises. It also
details specific dance rituals pleasing to Lord Vishnu. A unique aspect of
the book is its systematic breakdown of the eight directional guardians (*Ashta
Dikpalakas*)—such as Yama and Nirriti—detailing their attributes, weapons,
consorts, and the specific dance movements (like *Kartari* or *Vidhrita*)
performed as ritualistic offerings to them. Illustrated with clear line
diagrams, *Nartana Pooja* serves as an educational primer preserving the
sacred heritage of Andhra temple dance traditions.