భారతదేశ చరిత్ర- సంసృతి

# భారత దేశ చరిత్ర - సంస్కృతి (నాలుగవ భాగము): చాళుక్య యుగము
## సాహిత్య / విషయ విశ్లేషణ వ్యాసం
**పరిచయం**
భారతీయ చరిత్ర మరియు దక్కన్ రాజకీయ, సాంస్కృతిక వికాసాన్ని సమగ్రంగా
ఆవిష్కరించే అద్భుతమైన చారిత్రక పరిశోధనా గ్రంథం బి. ఎన్. శాస్త్రి రచించిన
"భారత దేశ చరిత్ర - సంస్కృతి" భాగములు. ఈ విశిష్ట గ్రంథమాలలోని నాలుగవ భాగము
ప్రధానంగా "చాళుక్య యుగము" పై దృష్టి సారిస్తుంది. దక్షిణాపథంలో శాతవాహన,
ఇక్ష్వాకు, విష్ణుకుండినాది ప్రాచీన రాజవంశాల తరువాత నూతన రాజకీయ శకానికి
నాంది పలికిన చాళుక్యుల మరియు వారి సమకాలీన రాజవంశాల సుదీర్ఘ చరిత్రను,
పరిపాలనా వైభవాన్ని ఈ గ్రంథం చారిత్రక ఆధారాలతో విశదీకరిస్తుంది. ఇది ఒక
ప్రామాణికమైన చారిత్రక నాన్-ఫిక్షన్ (Non-fiction) పరిశోధనా గ్రంథం.
**రచయిత అంతరంగం**
రచయిత బి. ఎన్. శాస్త్రి, ఎం.ఏ. గారు తెలంగాణ మరియు దక్షిణ భారత చారిత్రక
పరిశోధనా రంగంలో విశేష కృషి చేసిన ప్రముఖ చరిత్రకారులు. 'మూసీ' చారిత్రిక
మరియు సాంస్కృతిక మాసపత్రిక ద్వారా చారిత్రక సత్యాలను, శాసనాధారాలను
వెలుగులోకి తెచ్చిన పరిశోధకులు. లభ్యమైన వందలాది శాసనాలు, సాహిత్య ఆధారాలు,
నాణేలు మరియు వాస్తు-శిల్ప కళాఖండాలను నిశితంగా పరిశీలించి, పాఠకులకు
ప్రామాణికమైన విశ్లేషణను అందించాలనే సంకల్పం ఆయన ప్రతీ అధ్యాయంలోనూ
కనబరుస్తారు. రాజవంశాల వంశావళులతో పాటు ఆనాటి సామాజిక, ఆర్థిక, మతపరమైన
స్థితులను సమగ్రంగా చిత్రించడంలో ఆయనకు ఉన్న అపారమైన పట్టు ఈ గ్రంథంలో
స్పష్టమవుతుంది.
**పుస్తక సారాంశం / ప్రధానాంశం**
ఈ గ్రంథం ప్రాచీన, మధ్యయుగ దక్షిణ భారతదేశాన్ని ఏకచ్ఛత్రాధిపత్యంగా మరియు
వివిధ శాఖలుగా పరిపాలించిన చాళుక్యుల సుదీర్ఘ రాజకీయ ప్రస్థానాన్ని, వారి
సమకాలీన రాజవంశాల చరిత్రను వివరంగా పాఠకుల ముందుకు తెస్తుంది. బాదామీ
చాళుక్యుల నుండి ప్రారంభమై కల్యాణీ చాళుక్యులు, చోళులు, కందూరి చోడుల వరకు
విస్తరించిన అనేక రాజవంశాల సమగ్ర చరిత్ర ఇందులో అంతర్భాగంగా ఉంది.
గ్రంథం ఆరంభంలో బాదామీ చాళుక్యుల ఆవిర్భావం, వారి విస్తరణను చర్చిస్తుంది.
జయసింహ వల్లభుడు, మొదటి పులకేశి, మొదటి కీర్తివర్మ, మంగళేశుల పాలన తరువాత ఈ
వంశంలో అప్రతిమాన వీరుడిగా రెండవ పులకేశి ఆవిర్భవించాడు. ఉత్తరాపథ చక్రవర్తి
హర్షవర్ధనుడిని ఓడించి యావద్దక్షిణాపథంలో చక్రవర్తిగా వెలిగిన రెండవ పులకేశి
తన సోదరుడైన కుబ్జ విష్ణువర్ధనుడిని ప్రాగాంధ్ర ప్రాంతానికి రాజప్రతినిధిగా
నియమించడంతో వేంగీ (తూర్పు) చాళుక్య రాజ్యం ఆవిర్భవించింది. బాదామీ చాళుక్యులు
వాతాపి (బాదామీ) నగరాని నిరుపమానమైన శిల్ప సౌందర్యంతో, దుర్భేద్యమైన
దుర్గాలతో, విశాల రాజవీధులతో తీర్చిదిద్దారు. వీరు జైన, బౌద్ధ మతాల క్షీణత
కాలంలో వైదిక, హైందవ మత సంప్రదాయాలను పునరుద్ధరించి అనేక యజ్ఞయాగాది క్రతువులు
నిర్వహించారు; కన్నడ, సంస్కృత భాషలలో అనేక శాసనాలు మరియు సాహిత్యాన్ని
పోషించారు.
బాదామీ చాళుక్యులతో పాటు దక్కన్ రాజకీయాలను తీవ్రంగా ప్రభావితం చేసిన
రాష్ట్రకూటులు, వేములవాడ చాళుక్యులు, తూర్పు చాళుక్యులు, ముదిగొండ చాళుక్యులు,
కల్యాణీ చాళుక్యులు, చోళరాజులు, చాళుక్య-చోళులు, వెలనాటి చోడుల చరిత్రను
గ్రంథంలోని వివిధ అధ్యాయాలు విస్తృతంగా కవర్ చేస్తాయి.
ముఖ్యంగా, క్రీ.శ. 1040 నుండి 1290 వరకు తెలంగాణ ప్రాంతంలో స్థానిక పాలన
అందించిన కందూరి చోడుల చరిత్రపై ఈ గ్రంథంలో ప్రత్యేకమైన, లోతైన విశ్లేషణ
కనిపిస్తుంది. కందూరి చోడుల కాలం నాటి న్యాయవ్యవస్థ, నేరాలకు విధించే శిక్షలు,
కాపాలిక/కాలముఖ శైవ సంప్రదాయాల ప్రభావం మరియు వారి పరమత సహనాన్ని రచయిత
వివరించారు. కందూరి చోడుల పాలనలో వర్తక వ్యాపారాలు విరివిగా సాగాయి. కృష్ణానదీ
తీరంలోని వాడపల్లి, అహల్యానదీ తీరంలోని పెరూరు ముఖ్యమైన వర్తక కేంద్రాలుగా,
ఓడరేవులుగా వర్ధిల్లాయి. పరిటాల, వెల్లటూరు ప్రాంతాలలో లభించే ప్రసిద్ధ
వజ్రాలు, సన్ననూలు బట్టలు, ధాన్యాలు విదేశాలకు ఎగుమతి అయ్యేవి. ఆనాటి ఆర్థిక
వ్యవస్థలో గద్యలు, మాడలు, రూకలు, చిన్నాలు, వీసాలు వంటి నాణేలు చలామణిలో
ఉండేవి.
వ్యవసాయాభివృద్ధి కోసం కందూరి చోడులు మూసీనదిపై నమిలె వద్ద ఆనకట్ట నిర్మించి,
పానుగంటి ఉదయ సముద్రం చెరువుతో పాటు అనేక చెరువులు, కుంటలను కాలువల ద్వారా
అనుసంధానించిన తీరు వారి నీటిపారుదల రంగానికి ఉన్న ప్రాధాన్యతను చాటుతుంది.
పానుగంటి పచ్చల సోమేశ్వరాలయం, చెన్నకేశవాలయం, కొలనుపాక, పెరూరు దేవాలయాల శిల్ప
సంపద, మహిషాసురమర్దిని, భైరవ, సప్తమాతృకల మరియు వీరగల్లుల శిల్పకళా వైభవాన్ని
గ్రంథం అద్భుతంగా వర్ణిస్తుంది.
**శైలి మరియు విశ్లేషణ**
బి. ఎన్. శాస్త్రి గారి విశ్లేషణ శైలి పూర్తి పరిశోధనాత్మకమైనది మరియు
నిష్పాక్షికమైనది. ప్రతి వాదనకూ శాసనాధారాలను, నాణేలను, ప్రాచీన కట్టడాలను
ప్రమాణంగా స్వీకరించారు. క్లిష్టమైన చారిత్రక వంశావళులను స్పష్టమైన పటాల
రూపంలో, గ్రాంథిక/సరళ గ్రాంథిక తెలుగు భాషలో పాఠకులకు సులభంగా అర్థమయ్యేలా
అందించారు. చరిత్రను కేవలం రాజుల దండయాత్రలకే పరిమితం చేయకుండా సామాజిక
పరిస్థితులు, ఆర్థిక వ్యవస్థ, తూనికలు-కొలతలు, పన్నులు, వర్తక సంఘాలు మరియు
శిల్పకళా రీతులపై సమగ్ర విశ్లేషణ అందించడం ఈ గ్రంథం యొక్క ప్రత్యేకత.
**ముగింపు**
తెలుగు నేల మరియు దక్షిణ భారతదేశ చారిత్రక పరిణామాలను, చాళుక్యుల కాలం నాటి
రాజకీయ, సాంస్కృతిక వైభవాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి ఈ గ్రంథం ఒక నిధి వంటిది. ఇది
ముఖ్యంగా చరిత్ర పరిశోధకులకు, అధ్యాపకులకు, పోటీ పరీక్షలకు సిద్ధమయ్యే
విద్యార్థులకు మరియు ప్రాచీన భారతీయ చరిత్ర, శిల్పకళలపై ఆసక్తి ఉన్న ప్రతి
సాధారణ పాఠకుడికి అత్యంత ఉపయోగకరమైన ప్రమాణ గ్రంథం.
## పుస్తక సమగ్ర సమాచారం (Technical Metadata)
ప్రాథమిక వివరాలు (Basic Info):
* P1476 (Title): భారత దేశ చరిత్ర - సంస్కృతి (నాలుగవ భాగము) చాళుక్య యుగము
* P1680 (Subtitle): NA
* P31 (Instance of): పుస్తకం (Book)
* Wikidata ID: NA
* P18 (Image/Cover): NA
వ్యక్తులు (People):
* P50 (Author): బి. ఎన్. శాస్త్రి, ఎం.ఏ.
* P110 (Illustrator): NA
* P11105 (Annotator): NA
* P123 (Publisher): మూసీ పబ్లికేషన్స్
* P655 (Translator): NA
* P98 (Editor): NA
* P767 (Contributor): NA
* P872 (Printer): NA
* P2679 (Foreword Author): NA
* P2680 (Afterword Author): NA
గుర్తింపు సంఖ్యలు (IDs):
* P212 (ISBN-13): NA
* P957 (ISBN-10): NA
* P243 (OCLC): NA
* P675 (Google Books ID): NA
* P648 (Open Library): NA
* P2034 (Gutenberg): NA
* P724 (Internet Archive): NA
* P8383 (Goodreads): NA
* P6721 (K10plus): NA
సందర్భం & ముద్రణ (Context & Edition):
* P407 (Language): తెలుగు (Telugu)
* P291 (Place of Publication): హైదరాబాదు (Hyderabad)
* P577 (Pub Date): NA
* P1104 (Pages): NA
* P2635 (Volumes): 4వ భాగము (Volume 4)
* P393 (Edition): NA
* P1031 (Legal Citation): NA
* P186 (Material): NA
* P437 (Format): ప్రింట్ / పుస్తకం (Print / Book)
## అదనపు వివరాలు (Extended Fields)
* Work_Genre_P136: చరిత్ర / చారిత్రక పరిశోధన (History / Historical
Non-fiction)
* Work_Subject_P921: భారత దేశ చరిత్ర, చాళుక్య యుగము, బాదామీ చాళుక్యులు,
రాష్ట్రకూటులు, వేములవాడ చాళుక్యులు, తూర్పు చాళుక్యులు, ముదిగొండ చాళుక్యులు,
కల్యాణీ చాళుక్యులు, చోళులు, వెలనాటి చోడులు, కందూరి చోడులు
* Work_Country_P495: భారతదేశం (India)
* Work_Movement_P135: NA
* Work_Based_On_P144: NA
* Koha_Cost: NA
* Total Dewey Decimal Classification – DDC ID: 900
## English Summary
"Bharata Desa Charitra - Samskruti (Volume 4): Chalukya Yugamu" authored by
eminent historian B. N. Sastry, M.A., is an authoritative scholarly work in
Telugu detailing the political, socio-economic, and cultural history of the
Chalukya era and contemporary dynasties in South India and the Deccan.
Published by Musi Publications, Hyderabad, this volume offers a
comprehensive exploration based on extensive epigraphic, numismatic, and
architectural evidence.
The volume traces the rise of the Badami Chalukyas, highlighting monarchs
such as Pulakesi I and Pulakesi II. Pulakesi II's historic victory over
Harsha of Kanauj and his establishment of eastern regional governance under
his brother Kubja Vishnuvardhana laid the groundwork for the Eastern
Chalukya dynasty. The Chalukyas transformed Vatapi (Badami) into a major
political and architectural hub, revitalizing Vedic practices, patronizing
Kannada and Sanskrit literature, and establishing rock-cut and structural
temple architecture.
Beyond the Badami Chalukyas, the book provides detailed accounts of other
regional dynasties including the Rashtrakutas, Vemulawada Chalukyas,
Eastern Chalukyas, Mudigonda Chalukyas, Kalyani Chalukyas, Cholas,
Chalukya-Cholas, Velanati Chodas, and Kanduri Chodas. The author devotes
significant analytical depth to the Kanduri Chodas (1040–1290 CE) in
Telangana, detailing their administrative structures, judicial systems,
trade networks via riverine ports like Vadapalli and Peruru, diamond
commerce, currency denominations (Madas, Rukas, Chinnas), and sophisticated
irrigation systems connecting the Musi river to Udaya Samudram.
Written in a rigorous, evidence-backed non-fiction prose, B. N. Sastry
integrates political narratives with cultural history, making this book an
invaluable resource for academic researchers, historians, and students of
Indian history.