శ్రీ భోగేశ్వర మాహాత్మ్యము 10932

# శ్రీ భోగేశ్వర మాహాత్మ్యము

.pdf భోగేశ్వర మాహాత్యయము

## సాహిత్య / విషయ విశ్లేషణ వ్యాసం
### పరిచయం
ఆంధ్ర వాఙ్మయంలో ప్రబంధ సాహిత్యం మరియు శివభక్తి కావ్యావళికి అత్యంత
విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. శ్రీ భోగేశ్వర మాహాత్మ్యము అనేది మల్లంపల్లి
మల్లికార్జునారాధ్య కవి రచించిన ఒక విశిష్టమైన ప్రబంధ కావ్యము. ఇది ప్రాచీన
భక్తి తత్వాన్ని, శైవ సంప్రదాయాలను మరియు రసవత్తర కవితా శైలిని మేళవించి
రూపుదిద్దుకున్న భక్తి-సాహిత్య గ్రంథం. శ్రీశైల మల్లికార్జున స్వామి,
భోగేశ్వరుడు మరియు భక్తాగ్రేసర గొడగూచి యొక్క భక్తి వైభవాన్ని చాటి చెప్పే
అపూర్వ కావ్యమిది. ఈ గ్రంథం 1934 నాటి బి.ఏ. పట్టపరీక్షలకు, ఉభయభాషా
ప్రవీణ/విద్వాన్ పరీక్షలకు పఠనీయ గ్రంథంగా ఎంపిక కావడం దీని సాహిత్య
ప్రాధాన్యతకు నిదర్శనం.
### రచయిత అంతరంగం
రచయిత మల్లంపల్లి మల్లికార్జునారాధ్య కవి వీరశైవ సంప్రదాయానికి, శివపూజా వ్రత
నిష్ఠకు కట్టుబడిన విద్వత్కవి. మల్లంపల్లి రామలింగయ్య కవి సోదరుడు మరియు శ్రీ
మల్లికార్జున స్వామి కృపాకటాక్షాలతో కవిత్వంలో ప్రవేశం పొందిన మహానీయుడు.
సంస్కృతాంధ్ర భాషలలో అపారమైన పాండిత్యం, వ్యాకరణ పటుత్వం కలిగిన వీరు,
భక్తిభావాన్ని ప్రబంధ రూపంలో మలచి భోగేశ్వరుని పాదపద్మాలకు అంకితం చేశారు.
కేవలం కవిత్వ పాఠవమే కాక గురుజనుల వద్ద, శివభక్తుల వద్ద నమ్రత కలిగిన
పండితుడిగా వీరు పేరొందారు.
### పుస్తక సారాంశం / ప్రధానాంశం
'భోగేశ్వర మాహాత్మ్యము' ఐదు ఆశ్వాసాల ప్రబంధ కావ్యంగా నిర్మితమైంది.
కావ్యంలోని ప్రధాన కథాంశం శ్రీశైల క్షేత్రం, భోగేశ్వర లింగం మరియు భక్త కన్య
గొడగూచి అమాయకపు, నిశ్చలమైన భక్తి చుట్టూ తిరుగుతుంది.
* **ప్రథమాశ్వాసము:** శ్రీశైల క్షేత్ర వర్ణన, పుర వర్ణన, పార్వతీ పరమేశ్వరుల
రూప వైభవం, పర్వతమంగళా వర్ణన మరియు వారి దివ్య వివాహ ఘట్టాలతో కావ్యం
ప్రారంభమవుతుంది.
* **ద్వితీయాశ్వాసము:** ఋతు వర్ణనలు, వసంతాగమనం, శివదేవుడు అను భక్తుడు
సంతానం లేక చింతించుట, ముని రాక, అతడు శివదేవునికి ఊరట కలిగించి దౌహృద
లక్షణాలను వివరిచుటతో సాగుతుంది.
* **తృతీయాశ్వాసము:** శివదేవుని కుమార్తె గొడగూచి జననం, ఆమె బాల్యం, వర్ణన.
తల్లిదండ్రులు శ్రీశైల యాత్రకు వెళ్తూ, ఇంట్లో ఉన్న భోగేశ్వర లింగానికి పూజ
చేసి, నివేదన (పాలు) అర్పించే బాధ్యతను చిన్నారి గొడగూచికి అప్పగిస్తారు.
గొడగూచి అమాయక భక్తితో భోగేశ్వరుడిని ప్రార్థించి, పాలు తాగమని పట్టుబడుతుంది.
ఆమె నిశ్చల భక్తికి మెచ్చి భోగేశ్వర స్వామి స్వయంగా సాక్షాత్కరించి పాలు
ఆరగించడం ఇందలి కీలక ఘట్టం.
* **చతుర్థాశ్వాసము:** శివదేవుని శ్రీశైల యాత్ర, శ్రీశైల మహాత్మ్యం, పాతాళగంగ
వర్ణన, పర్వతుడు శ్రీపర్వతుడిగా మారడం, మల్లికార్జున మరియు భ్రమరాంబికా దేవి
నామ విశేషాలు, దివ్య కథా వృత్తాంతాలు పూసగుచ్చినట్లు వివరించబడతాయి.
* **పంచమాశ్వాసము:** యాత్ర ముగించుకుని తిరిగి వచ్చిన శివదేవుడు గొడగూచి
చెప్పిన మాటలను (భోగేశ్వరుడు పాలు తాగాడని) నమ్మడు. గొడగూచి అబద్ధం చెబుతోందని
భావించి, కోపంతో కత్తి పట్టి ఆమెను దండించబోతాడు. ఆ క్షణంలో భోగేశ్వరుడు
ప్రత్యక్షమై శివదేవుని ఆపి, గొడగూచి భక్తి నిష్ఠను కొనియాడి దైవిక
సాక్షాత్కారాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. శివదేవుడు భోగేశ్వరుని సుదీర్ఘమైన దండకంతో
స్తుతించి, తన కుటుంబంతో సహా ముక్తిని కోరగా స్వామి అందరికీ కైవల్య ప్రాప్తిని
ప్రసాదిస్తాడు.
### శైలి మరియు విశ్లేషణ
ఈ ప్రబంధం నారికేళ, ద్రాక్షా పాకముల కలయికతో నాతికఠినమై, ధారారహితంగా, మృదు
మధుర శైలిలో సాగుతుంది. తిరుపతి వేంకటేశ్వర కవులు, నాదెళ్ల పురుషోత్తమ కవి,
కాశీ కృష్ణాచార్యులు, శ్రీపాద కృష్ణమూర్తి శాస్త్రి వంటి దిగ్గజ పండితుల చేత ఈ
కవితా వైఖరి ప్రశంసించబడింది. శార్దూల, మత్తేభ, సీస పద్యాలతో పాటు చివరిలో
వచ్చే భోగేశ్వర దండకం (శ్రీశైల రాజస్యకన్యా...) సంస్కృత పదబంధ బంధురమై,
ఉత్సాహపూరితమైన భక్తి రసాన్ని చిలికిస్తుంది. పాత్రల సంభాషణలు, గొడగూచి అమాయక
భక్తి, తండ్రి శివదేవుని ఆవేశం మరియు పశ్చాత్తాపాలు అత్యంత సహజంగా, రసవత్తరంగా
చిత్రీకరించబడ్డాయి.
### ముగింపు
శ్రీ భోగేశ్వర మాహాత్మ్యము అనేది కేవలం ఒక ప్రాచీన కావ్యము మాత్రమే కాదు; అది
ఆంధ్ర ప్రబంధ సాహిత్య శోభను, శైవ భక్తి తత్వాన్ని ప్రతిబింబించే మహోన్నత
గ్రంథం. విశ్వవిద్యాలయ స్థాయి విద్యార్థులకు, శైవ సాహిత్య పరిశోధకులకు, తెలుగు
ప్రబంధ ప్రియులకు మరియు భక్తి రసామృతంలో తేలగోరే పాఠకులందరికీ ఇది తప్పక
చదవదగిన శ్రేష్ఠ కావ్యము.
## పుస్తక సమగ్ర సమాచారం (Technical Metadata)
ప్రాథమిక వివరాలు (Basic Info):
• P1476 (Title): భోగేశ్వర మాహాత్మ్యము
• P1680 (Subtitle): మల్లంపల్లి మల్లికార్జునారాధ్యకవి ప్రణీతము
• P31 (Instance of): Book / Telugu Poem (ప్రబంధము)
• Wikidata ID: NA
• P18 (Image/Cover): NA
వ్యక్తులు (People):
• P50 (Author): మల్లంపల్లి మల్లికార్జునారాధ్య కవి
• P110 (Illustrator): NA
• P11105 (Annotator): NA
• P123 (Publisher): NA
• P655 (Translator): NA
• P98 (Editor): NA
• P767 (Contributor): NA
• P872 (Printer): సత్యసాధనీ ముద్రాలయము, బందరు
• P2679 (Foreword Author): NA
• P2680 (Afterword Author): NA
గుర్తింపు సంఖ్యలు (IDs):
• P212 (ISBN-13): NA
• P957 (ISBN-10): NA
• P243 (OCLC): NA
• P675 (Google Books ID): NA
• P648 (Open Library): NA
• P2034 (Gutenberg): NA
• P724 (Internet Archive): NA
• P8383 (Goodreads): NA
• P6721 (K10plus): NA
సందర్భం & ముద్రణ (Context & Edition):
• P407 (Language): తెలుగు (Telugu)
• P291 (Place of Publication): బందరు (Machilipatnam)
• P577 (Pub Date): 1932
• P1104 (Pages): NA
• P2635 (Volumes): NA
• P393 (Edition): రెండవకూర్పు (2nd Edition - 1000 Copies)
• P1031 (Legal Citation): కాపీరైట్ రిజిస్టర్డ్
• P186 (Material): Paper
• P437 (Format): Printed Book (Paperback)
## అదనపు వివరాలు (Extended Fields)
• Work_Genre_P136: ప్రబంధము / కవితా సంకలనం / శైవ భక్తి సాహిత్యం
• Work_Subject_P921: భోగేశ్వర స్వామి, శ్రీశైల మాహాత్మ్యం, గొడగూచి కథ
• Work_Country_P495: భారతదేశం (India)
• Work_Movement_P135: ప్రాచీన ఆంధ్ర ప్రబంధ సాహిత్యం / శైవ యుగం
• Work_Based_On_P144: శ్రీశైల క్షేత్ర మహాత్మ్యం & గొడగూచి భక్తి కథ
• Koha_Cost: 10 అణాలు (10 Annas)
• Total Dewey Decimal Classification – DDC ID: 894.8131 (Telugu Poetry)
## English Summary
*Bhogeswara Mahatmyam* is a classic Telugu Prabandha poem composed by the
scholar-poet Mallampalli Mallikarjunaradhya Kavi. Set in five cantos
(Aswasas), this literary masterpiece celebrates the divine glory of Lord
Bhogeswara (a manifestation of Lord Shiva at Srisailam) and narrates the
legendary, innocent devotion of a young girl named Godagoochi.
The narrative unfolds with rich poetic descriptions of Srisailam, Lord
Shiva, and Goddess Parvati's wedding. The core emotional arc centers on
Sivadevu, a devout worshipper who leaves his young daughter Godagoochi at
home while traveling to Srisailam. Instructed to offer daily milk to Lord
Bhogeswara, Godagoochi's pure, unwavering childlike devotion compels the
deity to physically manifest and consume the milk. Upon returning, Sivadevu
disbelieves his daughter's claims, suspecting deceit, and raises a sword in
anger. Lord Bhogeswara intervenes, protecting Godagoochi, revealing his
divine form, and granting salvation (Moksha) to the entire family along
with their devotees.
Written in a refined yet accessible classical style, the work blends
Sanskrit rhetoric with melodious Telugu prosody. It features traditional
Prabandha embellishments, vivid seasonal descriptions, dramatic character
interactions, and a grand hymn of praise (*Dandakam*) addressed to Shiva.
Highly praised by eminent literary figures of Andhra Pradesh, including
Tirupati Venkata Kavulu and Sripada Krishnamurthy Sastry, the text served
as an prescribed academic textbook for university degree examinations in
the 1930s. *Bhogeswara Mahatmyam* remains a monumental contribution to
Telugu devotional literature and Prabandha traditions.