పద్మవ్యూహము 10940

# పద్మవ్యూహము

.pdf పద్మవ్యూహము

(వీరాభిమన్య)
## సాహిత్య / విషయ విశ్లేషణ వ్యాసం
### పరిచయం
'పద్మవ్యూహము (వీరాభిమన్య)' అనేది ఆరు అంకములతో రూపుదిద్దుకున్న ఒక అత్యంత
శ్రేష్ఠమైన వీరరస ప్రధాన నాటకం. మహాభారత సమరంలోని అత్యంత ఘట్టమైన పద్మవ్యూహ
భేదనం, బాలవీరుడు అభిమన్యుడి అసమాన విక్రమం, వీరమరణం మరియు తదనంతర పరిణామాల
నేపథ్యంలో ఇది రచించబడింది. ఈ గ్రంథం 'నాటకం' (Drama / Play) సాహిత్య
విభాగానికి చెందుతుంది. 1930లో రెండవ కూర్పుగా వెలువడిన ఈ రచనను ఆంధ్రజాతీయ
నాటకసభ వారు అనేకసార్లు దిగ్విజయంగా ప్రదర్శించారు.
### రచయిత అంతరంగం
ఈ నాటక రచయిత భద్రాచల పురవాసి, దేశముఖు, దేశపాండ్యా సోమరాజు రామానుజరావు గారు.
వీరు 'రాజ్యరథ', 'తాజ్ మహల్', 'దానవీరకర్ణ' వంటి అనేక ప్రసిద్ధ గ్రంథాలను
రచించిన బహుగ్రంథకర్త. భరతమాత స్వేచ్ఛ కోసం, స్వరాజ్య ఉద్యమ స్ఫూర్తిని
రగిలించేందుకు నాటక ప్రక్రియను ఒక శక్తివంతమైన సాధనంగా వారు మలుచుకున్నారు.
పౌరాణిక ఘట్టమైన అభిమన్యుడి వీరగాథ ద్వారా యువతలో దేశభక్తిని, ధర్మనిష్ఠను,
కర్మయోగాన్ని నింపాలనేది రచయిత యొక్క ప్రధాన ఆలోచనా విధానం.
### పుస్తక సారాంశం / ప్రధానాంశం
నాటకం ప్రాసంగికమైన ప్రార్థనతో మరియు నారదుడు, దివ్యాంగనల ప్రవేశంతో
ప్రారంభమవుతుంది. భరతమాత యొక్క దివ్య స్వరూపాన్ని వర్ణిస్తూ, స్వరాజ్యాన్ని
ఆక్రమించి మాతృభూమికి అవమానం కలిగించే దుష్టులను ఎదిరించడానికి అభిమన్యుడి
వంటి వీరులు పుట్టాలని రచయిత ఆకాంక్షిస్తారు.
తొలి అంకంలో ఉత్తర తన చెలులైన భ్రమర, వకుళమాలలతో సంభాషిస్తున్న సాయంకాల సమయం
దృశ్యమానమవుతుంది. ఉత్తర మనసులో ఏదో అజ్ఞాత భయం, దుస్స్వప్నం కలవరపెడుతుంది.
సైంధవుని కుమారుడు తన కల లోకి వచ్చి భయంకరంగా హెచ్చరించినట్లు, తనకు రాబోయే
విపత్తును సూచించినట్లు ఆమె చెలులకు వివరిస్తుంది.
కురుక్షేత్ర సంగ్రామంలో ద్రోణాచార్యుడు పద్మవ్యూహాన్ని పన్నినప్పుడు, దానిని
ఛేదించే మార్గం తెలిసిన బాలవీరుడు అభిమన్యుడు వ్యూహంలోకి ప్రవేశిస్తాడు.
వ్యూహం లోపలకు వెళ్లడం మాత్రమే తెలిసిన అభిమన్యుడు, కౌరవపక్షంలోని మహారథులైన
దుర్యోధనుడు, దుశ్శాసనుడు, శకుని, కర్ణుడు, ద్రోణుడు, సైంధవుడు వంటి వారి
కుట్రల మధ్య చిక్కుకుపోతాడు. ఒంటరిగా అజేయమైన పరాక్రమాన్ని ప్రదర్శించి
వీరమరణం పొందుతాడు.
అభిమన్యుడి మరణవార్త విన్న పాండవ శిబిరంలో శోకసముద్రం పొంగుతుంది. అర్జునుడు
తన కుమారుడి రక్తం చిందిన రూపం చూసి తీవ్రమైన గర్భశోకానికి గురవుతాడు. తన
కుమారుడి దారుణ మరణానికి కారణమైన సైంధవుడిని మరుసటి రోజు సూర్యాస్తమయంలోగా
వధిస్తానని, లేదంటే గాండీవంతో సహా అగ్నిప్రవేశం చేస్తానని ఘోర ప్రతిజ్ఞ
చేస్తాడు. నాటకం చివరలో కృష్ణుని సారథ్యంలో విజయీభవగా ముగుస్తూ,
సర్వేశ్వరుడిని స్తుతించే మంగళ గీతాలతో నాటక పరిసమాప్తి జరుగుతుంది.
### శైలి మరియు విశ్లేషణ
* **భాషా వైవిధ్యం & పదబంధాలు:** రచయిత గ్రాంథిక మరియు పద్య/పాటల శైలిని
అత్యంత మనోహరంగా మేళవించారు. 'శ్రీమంత పాంచాల కోమలదేశంబు...' వంటి పద్యాలలో
భరతమాత వర్ణన ఉదాత్తంగా ఉంది.
* **సంభాషణలు & నటన సౌలభ్యం:** రసవత్తరమైన డైలాగులు (సంభాషణలు) మరియు నాటకీయత
రంగస్థల ప్రదర్శనకు చాలా అనువుగా ఉంటాయి.
* **సంగీతం & రాగాలు:** నాటకంలోని పద్యాలు, పాటలకు యమున, మాల్ కౌస్, బ్యాగ్,
బిలహరి, మోహన, హిండోల్ వంటి సాంప్రదాయ రాగాలను, ఆది తాళాలను పేర్కొనడం ఈ
గ్రంథం యొక్క ప్రత్యేకత.
* **రసపోషణ:** గ్రంథమంతటా వీరరసము మరియు కరుణరసము ప్రధానంగా ప్రవహిస్తాయి.
అభిమన్యుడి విక్రమంలో వీరము, అర్జునుడి పరితాపంలో కరుణము పరాకాష్ఠకు
చేరుకుంటాయి.
### ముగింపు
తెలుగు నాటక రంగానికి, ప్రత్యేకించి పౌరాణిక వీరరస నాటకాలకు ఈ గ్రంథం ఒక
అద్భుతమైన నిదర్శనం. ఇది నాటకరంగ కళాకారులకు, సాహిత్య పరిశోధకులకు, మరియు
మహాభారత కథా ప్రేమికులకు అత్యంత ఉపయోగకరమైన రచన. వీరత్వంతో పాటు మాతృభూమి
భక్తిని రగిలించే ఆలోచనలు ఇందులో ఉన్నందున ప్రతి ఒక్కరూ తప్పక చదవాల్సిన
పుస్తకం.
## పుస్తక సమగ్ర సమాచారం (Technical Metadata)
### ప్రాథమిక వివరాలు (Basic Info):
* P1476 (Title): పద్మవ్యూహము (వీరాభిమన్య)
* P1680 (Subtitle): ఆఱంకముల వీరరసప్రధానమగు నాటకము
* P31 (Instance of): నాటకము (Book / Play)
* Wikidata ID: NA
* P18 (Image/Cover): NA
### వ్యక్తులు (People):
* P50 (Author): దేశముఖు, దేశపాండ్యా సోమరాజు రామానుజరావు
* P110 (Illustrator): NA
* P11105 (Annotator): NA
* P123 (Publisher): చందా నారాయణసెట్టి
* P655 (Translator): NA
* P98 (Editor): NA
* P767 (Contributor): NA
* P872 (Printer): బాలాత్రిపురసుందరి ముద్రాక్షరశాల
* P2679 (Foreword Author): NA
* P2680 (Afterword Author): NA
### గుర్తింపు సంఖ్యలు (IDs):
* P212 (ISBN-13): NA
* P957 (ISBN-10): NA
* P243 (OCLC): NA
* P675 (Google Books ID): NA
* P648 (Open Library): NA
* P2034 (Gutenberg): NA
* P724 (Internet Archive): NA
* P8383 (Goodreads): NA
* P6721 (K10plus): NA
### సందర్భం & ముద్రణ (Context & Edition):
* P407 (Language): తెలుగు (Telugu)
* P291 (Place of Publication): జనరల్ బజారు, సికింద్రాబాదు
* P577 (Pub Date): 1930
* P1104 (Pages): NA
* P2635 (Volumes): NA
* P393 (Edition): రెండవ కూర్పు (2nd Edition)
* P1031 (Legal Citation): NA
* P186 (Material): Paper
* P437 (Format): Printed Book
## అదనపు వివరాలు (Extended Fields)
* Work_Genre_P136: పౌరాణిక నాటకం / వీరరస నాటకం (894.8132 Drama)
* Work_Subject_P921: అభిమన్యుడు, పద్మవ్యూహము, కురుక్షేత్ర సంగ్రామము
* Work_Country_P495: భారతదేశం (India)
* Work_Movement_P135: నాటకోద్యమము / ఆంధ్ర జాతీయ నాటక ప్రదర్శనలు
* Work_Based_On_P144: మహాభారతము (Mahabharata)
* Koha_Cost: NA
* Total Dewey Decimal Classification – DDC ID: 894.8132
## English Summary
**Padmavyuhamu (Veerabhimanya)** is a classic six-act heroic Telugu play
written by Somaraju Ramanuja Rao, a prolific author from Bhadrachalam.
Published in 1930 (Second Edition) by Chanda Narayana Setty in
Secunderabad, the play dramatizes one of the most poignant and valorous
episodes from the epic Mahabharata—the penetration of the intricate
military formation known as Padmavyuha by the young hero Abhimanyu.
The narrative opens with patriotic invocations to Bharata Mata, setting an
inspiring nationalist tone that resonated with the contemporary Indian
freedom struggle movement. Act One introduces Uttara (Abhimanyu's wife)
disturbed by premonitory bad dreams regarding Jayadratha (Saindhava). As
the tragedy unfolds on the battlefield, Abhimanyu courageously enters the
unbreakable Padmavyuha devised by Dronacharya. Trapped inside without an
exit strategy and fighting against overwhelming odds and treacherous
tactics by Kaurava warriors, he fights valiantly before attaining martyrdom.
The tragic news causes immense grief to the Pandava camp. Arjuna, consumed
by sorrow and rage over his son's brutal death, takes a fierce vow to slay
Jayadratha before the next sunset. The play skillfully incorporates
classical Indian musical ragas (such as Malkauns, Bageshri, Mohana, Hindol)
for its poetic verses and songs, enhancing its dramatic performance quality.
Rich in *Veera* (heroic) and *Karuna* (pathetic) sentiments (*rasas*), the
work serves both as a literary masterpiece and a powerful stage play. It
highlights themes of supreme sacrifice, filial love, duty, and righteous
vengeance. This book remains an invaluable gem for scholars of Telugu
dramatic literature, theatre enthusiasts, and readers interested in
mythological adaptations.