నృత్యనాట్య చిత్రాంగద 10942

# నృత్యనాట్య చిత్రాంగద

చిత్రాంగద

## 2. సాహిత్య / విషయ విశ్లేషణ వ్యాసం
### పరిచయం
నోబెల్ బహుమతి గ్రహీత, విశ్వకవి రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ విశ్వవిఖ్యాత నృత్యరూపకం
**"చిత్రాంగద"**. మహాభారతంలోని అద్భుతమైన ఉపాఖ్యానమైన అర్జున-చిత్రాంగదల ప్రణయ
గాథను రవీంద్రులు అత్యంత భావోద్వేగపూరితంగా, తాత్విక అంతరార్థంతో నృత్యనాటకంగా
మలిచారు. ఈ ప్రసిద్ధ రచనను ప్రముఖ ప్రణయ కవి, విశ్వభారతి సతీర్థులు అయిన శ్రీ
**మల్లవరపు విశ్వేశ్వరరావు** అత్యంత మనోహరంగా తెలుగులోకి అనువదించారు. ఈ
గ్రంథం కేవలం అనువాదం మాత్రమే కాక, గేయ నాటక (Dance Drama) విభాగంలో తెలుగు
సాహిత్యానికి లభించిన ఒక అమూల్యమైన రత్నం. బాహ్య సౌందర్యానికి, అంతర
సౌందర్యానికి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాన్ని, నిజమైన ప్రేమ యొక్క పరమార్థాన్ని
ఆవిష్కరించే అద్భుతమైన కావ్య నాటకం ఇది.
### రచయిత అంతరంగం & అనువాదకుని పట్టు
కవిత్వంలోను, నాటకీకరణలోను రవీంద్రుల ఆలోచనా విధానం మానవ మనస్తత్వాల లోతులకు,
ఆధ్యాత్మిక విశ్లేషణలకు దర్పణం పడుతుంది. బాహ్య ఆకర్షణలు తాత్కాలికమని, ఆత్మ
సౌందర్యమే శాశ్వతమైనదని చాటిచెప్పడమే రవీంద్రుల ప్రధాన ఉద్దేశం. అనువాదకులు
మల్లవరపు విశ్వేశ్వరరావు గారు స్వయంగా శాంతినికేతన్ (విశ్వభారతి) లో
విద్యనభ్యసించిన వారు కావడంతో గురుదేవుల భావజాలాన్ని, ఆశయాన్ని పూర్తిగా
పుణికిపుచ్చుకున్నారు. మూలంలోని నాటకీయత, ప్రణయ పారవశ్యం, గేయ సాధనలు
దెబ్బతినకుండా ఆంధ్రీకరించడంలో ఆయన వందశాతం విజయం సాధించారు. బెజవాడ
గోపాలరెడ్డి గారి ప్రశంసలు పొందిన ఈ అనువాదం తెలుగు నాటక రంగానికి విశిష్ట
కానుక.
### పుస్తక సారాంశం / ప్రధానాంశం (Book Summary)
మణిపూర్ మహారాజు ఏకైక పుత్రిక చిత్రాంగద. రాజవంశ వారసత్వాన్ని నిలబెట్టడానికి
ఆమెను ఒక పురుషుడివలె విలువిద్యలు, యుద్ధ విద్యలలో పెంచుతారు. ఆమెకు లలితకళలు,
స్త్రీసహజ ఆభరణాల పట్ల అవగాహన ఉండదు. ఒకనాడు మణిపూర్ అరణ్యంలో ధనుర్ధారియై
వేటాడుతున్న చిత్రాంగద, బ్రహ్మచర్య వ్రతంలో ఉండి అడవులలో సంచరిస్తున్న
అర్జునుడిని చూసి మొదటి చూపులోనే ప్రేమలో పడుతుంది. అయితే, తన పురుషోచిత రూపం,
కఠిన శైలిని చూసి అర్జునుడు ఆమెను సాధారణ శూరుడిగా భావించి తిరస్కరిస్తాడు.
తన స్త్రీత్వాన్ని, బాహ్య రూపాన్ని అర్జునుడు ఆకర్షించలేకపోయాడని తీవ్ర వేదనకు
గురైన చిత్రాంగద, కామదేవుడైన మదనుడిని ప్రార్థించి, ఒక సంవత్సర కాలం పాటు
లోకాతీతమైన అప్సరస వంటి సౌందర్యాన్ని ప్రసాదించమని కోరుతుంది. మదనుని
వరప్రసాదంతో అత్యంత సౌందర్యవతిగా మారిన చిత్రాంగదను చూసి అర్జునుడు
మైమరచిపోయి, తన బ్రహ్మచర్య వ్రతాన్ని వీడి ఆమెతో ప్రణయంలో తేలియాడతాడు.
అయితే, ఈ తాత్కాలిక బాహ్య సౌందర్యం వల్ల లభించిన ప్రేమ చిత్రాంగదకు పూర్తి
తృప్తిని ఇవ్వదు. అర్జునుడు ప్రేమిస్తున్నది తన ఆత్మను కాదని, మదనుడు ఇచ్చిన
కాల్పనిక రూపాన్ని మాత్రమేనని ఆమె లోలోపల కుమిలిపోతుంది. కాలక్రమేణా మణిపూర్
రాజ్యంపై దస్యులు దాడి చేసినప్పుడు, ప్రజలు తమను రక్షించే వీరనారి చిత్రాంగద
గురించి గొప్పగా చెప్పుకోవడం అర్జునుడు వింటాడు. రూపాతిశయం ఉన్న కామిని కంటే
శాశ్వతమైన శౌర్యం, ధర్మం ఉన్న చిత్రాంగదను చూడాలని అర్జునుడు ఉవ్విళ్లూరుతాడు.
నాటక ముగింపులో బాహ్య రూప ఆకర్షణ అంతమై, చిత్రాంగద తన నిజరూపంతో అర్జునుని
ముందు నిలుస్తుంది. "నేను దేవిని కాను, సామాన్య స్త్రీని కూడా కాను... నీ
సుఖదుఃఖాలలో సగభాగం పంచుకునే సహధర్మచారిణిని" అని ప్రకటిస్తుంది. అర్జునుడు
ఆమె అంతర సౌందర్యాన్ని, శౌర్యాన్ని గ్రహించి ప్రాణసఖిగా స్వీకరించడంతో నాటకం
పరిపూర్ణమవుతుంది.
### శైలి మరియు సాహిత్య విశ్లేషణ
ఈ గ్రంథంలో భాషా వైవిధ్యం, గేయాల అమరిక అత్యంత మనోజ్ఞంగా ఉన్నాయి. మల్లవరపు
విశ్వేశ్వరరావు గారు వాడిన మంజుల మృదు పదబంధాలు ప్రణయ రసాన్ని, నాటకీయ
సన్నివేశాలను కళ్లకు కట్టినట్లు చూపిస్తాయి. నాటక ప్రారంభంలోని
"గురుదేవాంజలి", "అంకిత నృత్య గీతం" మరియు "భూమిక"లు రవీంద్రుల పట్ల
అనువాదకునికి ఉన్న అపారమైన భక్తిశ్రద్ధలను, సాహిత్య ప్రేమాతిశయాన్ని చాటుతాయి.
నాటకంలోని గీతాలు నృత్యరూపకానికి (Dance Drama) అత్యంత అనుకూలంగా శ్రావ్యమైన
లయతో సాగుతాయి. అంతేకాక, చివరి పేజీలలో చేర్చిన "చరమ సంధ్య", "శతవర్షానంతరమున"
అనే కవితలు కాలాతీతమైన తాత్విక ఆలోచనలను రేకెత్తిస్తాయి.
### ముగింపు
ఈ పుస్తకం తెలుగు నాటక రంగానికి, నృత్య కళాకారులకు, సాహిత్య పరిశోధకులకు మరియు
సాధారణ పాఠకులకు ఒక అపూర్వ కానుక. ఆడంబరమైన బాహ్య సౌందర్యం కంటే వ్యక్తిత్వం,
ఆత్మసౌందర్యమే నిజమైన ప్రేమకు ప్రాతిపదిక అని చాటే ఈ నృత్యనాటకం ప్రతి ఒక్కరూ
తప్పక చదవాల్సిన కాలాతీత రచన.
## 3. పుస్తక సమగ్ర సమాచారం (Technical Metadata)
ప్రాథమిక వివరాలు (Basic Info):
• P1476 (Title): చిత్రాంగద
• P1680 (Subtitle): నృత్యనాట్య చిత్రాంగద
• P31 (Instance of): పుస్తకము / నృత్య నాటకము
• Wikidata ID: NA
• P18 (Image/Cover): NA
వ్యక్తులు (People):
• P50 (Author): రవీంద్రనాథ్ ఠాగూరు (విశ్వకవి)
• P110 (Illustrator): NA
• P11105 (Annotator): NA
• P123 (Publisher): NA
• P655 (Translator): మల్లవరపు విశ్వేశ్వర రావు
• P98 (Editor): NA
• P767 (Contributor): NA
• P872 (Printer): NA
• P2679 (Foreword Author): బెజవాడ గోపాలరెడ్డి
• P2680 (Afterword Author): NA
గుర్తింపు సంఖ్యలు (IDs):
• P212 (ISBN-13): NA
• P957 (ISBN-10): NA
• P243 (OCLC): NA
• P675 (Google Books ID): NA
• P648 (Open Library): NA
• P2034 (Gutenberg): NA
• P724 (Internet Archive): NA
• P8383 (Goodreads): NA
• P6721 (K10plus): NA
సందర్భం & ముద్రణ (Context & Edition):
• P407 (Language): తెలుగు
• P291 (Place of Publication): హైదరాబాద్
• P577 (Pub Date): 2000 (గ్రంథాలయ రికార్డు సీలు ప్రతి ప్రతిపాదన)
• P1104 (Pages): NA
• P2635 (Volumes): NA
• P393 (Edition): NA
• P1031 (Legal Citation): NA
• P186 (Material): కాగితం
• P437 (Format): ముద్రిత పుస్తకం
## 4. అదనపు వివరాలు (Extended Fields):
• Work_Genre_P136: గేయ నాటకము / నృత్య రూపకము
• Work_Subject_P921: మహాభారతంలో చిత్రాంగద-అర్జునుల ప్రణయ గాథ, బాహ్య-అంతర
సౌందర్య తత్త్వ విశ్లేషణ
• Work_Country_P495: భారతదేశం
• Work_Movement_P135: రవీంద్ర సాహిత్యం / బెంగాలీ పునరుజ్జీవనోద్యమం
• Work_Based_On_P144: రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ బెంగాలీ నృత్యనాటకం 'చిత్రాంగద'
(మహాభారత ఆధారితం)
• Koha_Cost: 5-30
• Total Dewey Decimal Classification – DDC ID: 894.8271 (తెలుగు నాటకములు /
గేయ కవిత)
## 5. English Summary
**"Nritya Natya Chitrangada"** is a celebrated Telugu lyrical translation
of Rabindranath Tagore's iconic dance-drama *Chitrangada*, rendered with
poetic finesse by Mallavarapu Visweswara Rao. Drawing its core narrative
from the Mahabharata, the play explores the romantic encounter between
Arjuna, the Pandava prince in exile, and Chitrangada, the warrior princess
of Manipur who was raised as a male heir.
When Arjuna rejects her initial unadorned, warrior-like persona,
Chitrangada seeks the intervention of Madana (the God of Love) and receives
a boon of enchanting physical beauty for one year. Transformed, she
instantly captivates Arjuna. However, she soon faces an existential
dilemma, realizing that Arjuna is enamored merely by an illusory facade
rather than her true self. As the narrative progresses, Chitrangada sheds
her borrowed glamour to reveal her authentic identity—a courageous partner
capable of standing alongside him in duty, strength, and devotion.
Philosophically profound and artistically rich, the work contrasts
ephemeral physical attraction with enduring spiritual and character-driven
love. Visweswara Rao, a disciple of Santiniketan, seamlessly preserves
Tagore's lyrical cadence and emotional resonance in Telugu. Accompanied by
heartfelt dedications to B. Gopala Reddi and reflective poems like
*"Charama Sandhya"* and *"Sata Varshanantaramuna"*, this edition stands as
a literary masterpiece for scholars, performers, and lovers of classical
Indian drama.
*గ్రంథాలయ సూచిక ప్రకటన:*
**శ్రీకృష్ణదేవరాయ తెలుగు భాషా నిలయం**
ఇం. నెం. 4-4-8, సుల్తాన్‌బజార్‌, హైదరాబాద్‌ – 500 001, తెలంగాణ
9014120442 | sktbn.org@gmail.com