సారంగధర చరిత్రము 11005

# సారంగధర చరిత్రము

.pdf సారంగధర

(నాటకము)
## 2. సాహిత్య / విషయ విశ్లేషణ వ్యాసం (Literary & Subject Essay)
• **పరిచయం:**
తెలుగు నాటక సాహిత్యంలో 'సారంగధర' కథ అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన, ప్రాచుర్యం
పొందిన ఇతివృత్తాలలో ఒకటి. ఈ పుస్తకం "సారంగధర చరిత్రము" అనే నాటక గ్రంథం. ఇది
నాటకం (Drama/Play) అనే విభాగానికి (Genre) చెందుతుంది. రాజాధిరాజుల పరిపాలన,
కుటుంబ సంబంధాలు, విధి వంచన, ధర్మనిష్ఠ మరియు ఆధ్యాత్మికత సమంగా కలబోసిన
అద్భుతమైన పౌరాణిక/చారిత్రక నాటక ప్రదర్శన ప్రబంధమిది.
• **రచయిత అంతరంగం:**
ఈ నాటక రచయిత సీతారామరావు (పండితులు/కవి). సర్వజనాదరణ పొందిన సారంగధరుని నాటక
కథను సామాన్య పాఠకులకు, ప్రదర్శకులకు మరియు పండితులకు సైతం ఆహ్లాదం కలిగించే
రీతిలో మలచాలని రచయిత ఆకాంక్షించారు. నాటక ప్రస్తావనలో శ్లోకాలు, పద్యాల
ద్వారా సభ్యుల హృదయాలను అలరింపజేయాలనే రచయిత తపన, నాటక ప్రక్రియపై వారికి ఉన్న
గాఢమైన పట్టు మరియు నీతి-ధర్మాల ప్రాధాన్యతను చాటాలనే అంతరంగం స్పష్టంగా
కనిపిస్తుంది.
• **పుస్తక సారాంశం / ప్రధానాంశం (Book Summary/Core Theme):**
రాజమహేంద్రవరాన్ని పాలించే రాజరాజనరేంద్రుని కుమారుడు సారంగధరుడు. నాటకం
ప్రారంభంలో సారంగధరుడు తన మిత్రులైన సుబుద్ధి, జయసేనులతో కలసి పావురాల పందెం
(పారావత క్రీడ) ఆడుతుంటాడు. సుబుద్ధి ఈ వినోదాన్ని వారించినప్పటికీ,
సారంగధరుడు ఇది చివరిసారి అని చెప్పి పావురాన్ని ఎగురవేస్తాడు.
దురదృష్టవశాత్తు ఆ పావురం రాజరాజనరేంద్రుని ద్వితీయా భార్య అయిన చిత్రాంగి
మేడపై వాలుతుంది. పావురాన్ని తెచ్చుకోవడానికి వెళ్లిన రాజకుమారుడు సారంగధరుని
అందానికి ముగ్ధురాలైన చిత్రాంగి అతనిపై కామం పెంచుకుని, తన కోరికను తీర్చమని
కోరుతుంది. అయితే సారంగధరుడు ఆమెను మాతృసమానురాలిగా భావించి, ధర్మాన్ని వీడక
ఆమె ప్రతిపాదనను తిరస్కరిస్తాడు.
దీంతో తీవ్ర ఆగ్రహానికి, అవమానానికి గురైన చిత్రాంగి, రాజా రాజనరేంద్రుడు
రాగానే సారంగధరుడు తన పట్ల అపచారానికి ఒడిగట్టాడని అబద్ధపు నింద మోపుతుంది.
నిజానిజాలు విచారించకుండా, క్రోధావేశంతో రాజరాజనరేంద్రుడు సారంగధరుని కాళ్ళు,
చేతులు ఖండించాలని కఠిన శిక్ష విధిస్తాడు. శిక్ష అమలు జరిగి, అడవిలో
విలపిస్తున్న సారంగధరునికి సిద్ధుడైన మీననాథుని (నాథ సంప్రదాయ సిద్ధుడు)
అనుగ్రహం లభిస్తుంది. మీననాథుడు అతనికి అవయవాలను పునరుద్ధరించి కాపాడుతాడు.
మరోవైపు, కుమారుని వియోగం తట్టుకోలేక రాజరాజనరేంద్రుడు, రత్నాంగి (సారంగధరుని
తల్లి), చంద్రరేఖ (సారంగధరుని భార్య) తీవ్రంగా విలపిస్తూ ప్రాణత్యాగానికి
సిద్ధపడతారు. నాటకం ముగింపులో మీననాథునితో కలిసి సజీవుడై తిరిగివచ్చిన
సారంగధరుడిని చూసి అందరూ ఆనందిస్తారు. చిత్రాంగి తన తప్పును తెలుసుకుని
పశ్చాత్తాపపడుతుంది. మీననాథుని సూచన మేరకు రాజరాజనరేంద్రుడు తన దోష నివారణకై
వ్యాస భారతాలను తెలుగులోకి అనువదింపజేయడానికి నన్నయ భట్టును ఆస్థాన కవిగా
నియమించి, మహాభారత ప్రక్రియకు శ్రీకారం చుట్టడంతో నాటకం మంగళాంతంగా
ముగుస్తుంది.
• **శైలి మరియు విశ్లేషణ:**
ఈ గ్రంథం సాంప్రదాయక నాటక శైలిలో, అంకములు (Acts) మరియు రసవత్తర పద్య-గద్య
సంభాషణలతో కూడి ఉంది. నాంది, ప్రస్తావనలతో ప్రారంభమై, పాత్రల ప్రవేశంతో
నాటకీయత పెరుగుతుంది. భాషా ప్రయోగంలో గ్రాంథిక శైలి, మనోహరమైన పద్యాలు
(తేటగీతి, మత్తకోకిల మొదలైనవి) వాడబడ్డాయి. పావురం ఆకాశంలో ఎగిరే దృశ్యాన్ని
అభివర్ణించే పద్యాలు కవి ఊహాశక్తికి అద్దం పడతాయి. పాత్రల చిత్రణలో –
ధర్మనిష్ఠ కలిగిన సారంగధరుడు, వివేకవంతమైన ఆలోచనలు గల సుబుద్ధి, కామాంధకారంలో
చిక్కుకుని పశ్చాత్తాపపడే చిత్రాంగి, పశ్చాత్తాపంతో కుమిలిపోయే
రాజరాజనరేంద్రుడి పాత్రలు అత్యంత సహజంగా మలచబడ్డాయి.
• **ముగింపు:**
ఈ నాటక గ్రంథం తెలుగు నాటక సాహిత్యంపై పరిశోధన చేసే పరిశోధకులకు, కళాకారులకు,
నాటకరంగ విద్యార్థులకు మరియు ప్రాచీన ధార్మిక కథలను ఇష్టపడే సాధారణ పాఠకులకు
ఎంతగానో ఉపయోగపడుతుంది. ధర్మం ఎల్లప్పుడూ జయిస్తుందని, ఆవేశంలో తీసుకునే
నిర్ణయాలు అనర్థాలకు దారితీస్తాయని చాటిచెప్పే అత్యుత్తమ నీతి గ్రంథం కావడం
వల్ల ప్రతి ఒక్కరూ తప్పక చదవదగిన పుస్తకమిది.
## 3. పుస్తక సమగ్ర సమాచారం (Technical Metadata)
ప్రాథమిక వివరాలు (Basic Info):
• P1476 (Title): సారంగధర చరిత్రము
• P1680 (Subtitle): NA
• P31 (Instance of): Book / Play (నాటకము)
• Wikidata ID: NA
• P18 (Image/Cover): NA
వ్యక్తులు (People):
• P50 (Author): సీతారామా రావు
• P110 (Illustrator): NA
• P11105 (Annotator): NA
• P123 (Publisher): NA
• P655 (Translator): NA
• P98 (Editor): NA
• P767 (Contributor): NA
• P872 (Printer): NA
• P2679 (Foreword Author): NA
• P2680 (Afterword Author): NA
గుర్తింపు సంఖ్యలు (IDs):
• P212 (ISBN-13): NA
• P957 (ISBN-10): NA
• P243 (OCLC): NA
• P675 (Google Books ID): NA
• P648 (Open Library): NA
• P2034 (Gutenberg): NA
• P724 (Internet Archive): NA
• P8383 (Goodreads): NA
• P6721 (K10plus): NA
సందర్భం & ముద్రణ (Context & Edition):
• P407 (Language): Telugu (తెలుగు)
• P291 (Place of Publication): NA
• P577 (Pub Date): 24-0-1914 (సాధ్యమైన తేది: 24-09-1914 లేదా ముద్రణ
రిజిస్టర్ తేది)
• P1104 (Pages): NA
• P2635 (Volumes): NA
• P393 (Edition): NA
• P1031 (Legal Citation): NA
• P186 (Material): Paper
• P437 (Format): Printed Book (ప్రింటెడ్ నాటక గ్రంథం)
## 4. అదనపు వివరాలు (Extended Fields)
• Work_Genre_P136: Drama / Play (894.8132 - Telugu Drama)
• Work_Subject_P921: Sarangadhara Legend, Morality, Classical Telugu Drama
• Work_Country_P495: India
• Work_Movement_P135: Classical Telugu Theatre / Renaissance Literature
• Work_Based_On_P144: Sarangadhara Legend
• Koha_Cost: NA
• Total Dewey Decimal Classification – DDC ID: 894.8132 SEE-S (894.8132)
## 5. English Summary
**Sarangadhara Charitramu: A Classic Tale of Virtue and Destiny**
*Sarangadhara Charitramu*, written by Sitarama Rao, is a prominent Telugu
play based on the celebrated traditional legend of Prince Sarangadhara.
Belonging to the genre of classical theatrical drama, the work explores
themes of moral integrity, filial duty, tragic misunderstandings, and
divine grace.
The story unfolds in Rajahmundry, ruled by King Raja Raja Narendra. Prince
Sarangadhara, while enjoying a game of pigeons with his friends,
inadvertently lets a pigeon fly into the palace of Chitrangi, the King's
young second wife. When Sarangadhara goes to retrieve it, Chitrangi becomes
enamored with his beauty and demands his love. Upholding his moral
principles, Sarangadhara refuses her advances, treating her as his mother.
Spurned and enraged, Chitrangi falsely accuses him of molesting her.
Blindsided by anger, the King orders his son's hands and legs to be severed.
The tragedy shifts when the yogic master Meenanatha intervenes in the
forest, restoring Sarangadhara’s limbs through spiritual power. Meanwhile,
overwhelmed by grief, the King and his family prepare to end their lives.
Sarangadhara returns safely, exposing the truth. Chitrangi repents her
malice, and to expiate his sins, King Raja Raja Narendra commissions the
great poet Nannaya Bhattu to translate the Sanskrit Mahabharata into
Telugu, ending the play on an auspicious note.
Written in elevated literary Telugu with classical verse formats (Padyams)
and dramatic dialogue, the play offers a rich experience for lovers of
traditional Indian theatre. It serves as a timeless moral narrative on the
triumph of righteousness over deceptive passions.