నూరేండ్ల భాషానిలయము9549

నూరేండ్ల భాషానిలయము సాహిత్య / విషయ విశ్లేషణ వ్యాసం

• *పరిచయం:* "నూరేండ్ల భాషానిలయము" (శ్రీ రాజరాజ నరేంద్రాంధ్ర భాషానిలయ
చరిత్రము) అనే గ్రంథం తెలంగాణ ప్రాంతంలో, ముఖ్యంగా ఓరుగల్లు/హనుమకొండ పరిధిలో
గ్రంథాలయోద్యమ వికాసాన్ని, భాషా సంస్కృతుల పునరుజ్జీవనాన్ని చారిత్రకంగా
రికార్డు చేసిన ప్రముఖ పరిశోధనాత్మక చరిత్ర గ్రంథం. ఇది ప్రాథమికంగా 'చరిత్ర /
గ్రంథాలయ సమాచార శాస్త్రం' (Historical & Library Movement Studies)
విభాగానికి చెందుతుంది. హనుమకొండలోని శ్రీ రాజరాజ నరేంద్రాంధ్ర భాషానిలయ
శతజయంత్యుత్సవాల ముగింపు సందర్భంగా 2006 ఏప్రిల్ 9న ఈ గ్రంథం ప్రథమ ముద్రణగా
వెలువడింది.

• *రచయిత అంతరంగం:* ఈ గ్రంథ రచయిత శ్రీ పుట్టపాక అంజయ్య గారు ఆచార్య
యెల్లాప్రగడ సుదర్శనరావు గారి మార్గదర్శకత్వంలో "తెలంగాణాలో గ్రంథాలయోద్యమము"
అనే అంశంపై పిహెచ్.డి. పరిశోధన సాగించారు. పరిశోధనలో భాగంగా ప్రాథమిక ఆధారాలు,
పాత రికార్డులు, గోలకొండ పత్రికల నుండి అమూల్యమైన సమాచారాన్ని సేకరించి,
నిబద్ధతతో వర్ణించారు. తెలంగాణ రీజియన్‌లో భాషోద్యమానికి పునాది వేసిన సంస్థల
చరిత్రను అత్యంత ప్రామాణికంగా నమోదు చేయాలనే శ్రద్ధ వారి పరిశోధనా దృక్పథంలో
స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

• *పుస్తక సారాంశం / ప్రధానాంశం:* తెలంగాణ ప్రాంతంలో ఆసఫ్‌జాహీల పాలన
సాగుతున్న రోజుల్లో ఫార్సీ, ఉర్దూ అధికార భాషలుగా చెలామణి అవుతుండగా, మాతృభాష
అయిన తెలుగుకు తీవ్ర అన్యాయం జరుగుతున్న తరుణంలో భాషానిలయాల ఆవిర్భావం
జరిగింది.

- *చారిత్రక నేపథ్యం & సంస్థ స్థాపన:* 1901లో హైదరాబాద్‌లో
శ్రీకృష్ణదేవరాయాంధ్ర భాషానిలయం స్థాపించబడిన ప్రేరణతో 1904లో హనుమకొండలో శ్రీ
రాజరాజ నరేంద్రాంధ్ర భాషానిలయం ప్రారంభమైంది. కొమర్రాజు వెంకటలక్ష్మణరావు
పంతులు, రావిచెట్టు రంగారావు, రాజా నాయిని వెంకట రంగారావు వంటి మహనీయులు ఈ
విజ్ఞాన కేంద్రాల స్థాపనకు, నిర్వహణకు విరాళాలు అందిస్తూ కీలక పాత్ర పోషించారు.
- *సాంస్కృతిక & రాజకీయ చైతన్యం:* నిజాం పాలనలోని ఆంక్షల నడుమ హనుమకొండలోని
ఈ భాషానిలయం కేవలం పుస్తకాల నిలయంగానే కాక, ఓరుగల్లు ప్రాంతపు విజ్ఞాన,
సాంస్కృతిక, ధార్మిక చర్చా వేదికగా రూపుదిద్దుకుంది. ఆంధ్ర ప్రాంతం నుండి
పత్రికలు, పుస్తకాలు తెప్పించి ప్రజలకు అందుబాటులో ఉంచడం ద్వారా స్థానిక
విద్యావంతులలో జాతీయ, రాజకీయ, భాషా చైతన్యం పెరిగేలా దోహదపడింది.
- *శతాబ్ది ప్రస్థానం:* 1904లో ఆవిర్భవించిన ఈ సంస్థకు 1934లో స్వంత భవనం
ఏర్పడటం, 1961లో రిజిస్ట్రేషన్ జరగడం, తదనంతరం 2004 నాటికి వంద సంవత్సరాలు
పూర్తి చేసుకుని శతజయంత్యుత్సవాలు జరుపుకోవడం వరకు జరిగిన సమగ్ర పరిణామ
క్రమాలను, సహకరించిన దాతలు, కార్యవర్గాల వివరాలను ఈ పుస్తకం క్షుణ్ణంగా
చర్చిస్తుంది.

• *శైలి మరియు విశ్లేషణ:* రచయిత పుట్టపాక అంజయ్య గారు సరళమైన, విశ్లేషణాత్మక
వచన శైలిని అవలంబించారు. గ్రంథాలయ రికార్డులు, పురాతన పత్రికల నుండి సేకరించిన
ప్రాథమిక ఆధారాలను (Primary Sources) సమర్థవంతంగా వినియోగిస్తూ చారిత్రక
సత్యాలను క్రమబద్ధీకరించారు. తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం మాజీ వైస్ చాన్సలర్ ఆచార్య
పేర్వారం జగన్నాథం గారి ప్రశంసతో కూడిన "తొలిపలుకులు" ఈ పుస్తక చారిత్రక
విలువల ప్రామాణికతను మరింత పెంచాయి.

• *ముగింపు:* తెలంగాణ చరిత్ర, భాషోద్యమం, మరియు గ్రంథాలయాల ప్రాముఖ్యతను
అధ్యయనం చేసే పరిశోధకులకు, చరిత్రకారులకు, విద్యార్థులకు మరియు భాషాభిమానులకు
ఈ గ్రంథం ఒక అత్యంత కీలకమైన ప్రామాణిక ఆధార గ్రంథం (Reference Material).
ప్రాంతీయ సాంస్కృతిక వైభవాన్ని తెలుసుకోవడానికి ఇది ప్రతి ఒక్కరూ చదవదగిన
పుస్తకం.
పుస్తక సమగ్ర సమాచారం (Technical Metadata)

*ప్రాథమిక వివరాలు (Basic Info):* • P1476 (Title): నూరేండ్ల భాషానిలయము •
P1680 (Subtitle): శ్రీ రాజరాజ నరేంద్రాంధ్ర భాషానిలయ చరిత్రము • P31
(Instance of): చరిత్ర / పరిశోధనా గ్రంథం (Historical Non-Fiction) • Wikidata
ID: NA • P18 (Image/Cover): NA

*వ్యక్తులు (People):* • P50 (Author): పుట్టపాక అంజయ్య • P110 (Illustrator):
NA • P11105 (Annotator): NA • P123 (Publisher): శ్రీ రాజరాజ నరేంద్రాంధ్ర
భాషానిలయము, హనుమకొండ • P655 (Translator): NA • P98 (Editor): NA • P767
(Contributor): ఆచార్య యెల్లాప్రగడ సుదర్శనరావు, ఆచార్య పేర్వారం జగన్నాథం •
P872 (Printer): దీప్తి ప్రింటర్స్, హనుమకొండ • P2679 (Foreword Author):
ఆచార్య పేర్వారం జగన్నాథం • P2680 (Afterword Author): NA

*గుర్తింపు సంఖ్యలు (IDs):* • P212 (ISBN-13): NA • P957 (ISBN-10): NA • P243
(OCLC): NA • P675 (Google Books ID): NA • P648 (Open Library): NA • P2034
(Gutenberg): NA • P724 (Internet Archive): NA • P8383 (Goodreads): NA •
P6721 (K10plus): NA

*సందర్భం & ముద్రణ (Context & Edition):* • P407 (Language): తెలుగు (Telugu)
• P291 (Place of Publication): హనుమకొండ (Hanumakonda / Warangal) • P577
(Pub Date): ఏప్రిల్ 9, 2006 (First Edition) • P1104 (Pages): NA • P2635
(Volumes): NA • P393 (Edition): ప్రథమ ముద్రణ (First Edition) • P1031 (Legal
Citation): NA • P186 (Material): Paper • P437 (Format): Paperback
అదనపు వివరాలు (Extended Fields)

• Work_Genre_P136: చరిత్ర / గ్రంథాలయ శాస్త్రం (History / Library Movement
Studies) • Work_Subject_P921: శ్రీ రాజరాజ నరేంద్రాంధ్ర భాషానిలయము చరిత్ర,
తెలంగాణాలో గ్రంథాలయోద్యమము, హనుమకొండ/ఓరుగల్లు సాంస్కృతిక వికాసం •
Work_Country_P495: భారతదేశం (India) • Work_Movement_P135: తెలంగాణ
గ్రంథాలయోద్యమం / భాషా పునరుజ్జీవనోద్యమం • Work_Based_On_P144: "తెలంగాణాలో
గ్రంథాలయోద్యమము" పిహెచ్.డి. పరిశోధన సమాచారం • Koha_Cost: Rs. 120/- (రూపాయలు
నూట ఇరవై మాత్రమే) • Total Dewey Decimal Classification – DDC ID: 027.454827
/ 020 (Public Libraries / Library Science in Telugu / Telangana)
English Summary

"Nurendla Bhasanilayamu" (The Centenary History of Sri Raja Raja
Narendrandhra Bhashanilayam) is a meticulous historical document authored
by Puttapaka Anjaiah. The book details the century-long journey and impact
of the famous public library and cultural center established in 1904 at
Hanumakonda, Warangal. Born out of the author’s doctoral research on the
library movement in Telangana under the guidance of Prof. Yellapragada
Sudershan Rao, this volume systematically records the socio-literary
Renaissance of the region.

During the Asaf Jahi rule in the erstwhile Hyderabad State, where Persian
and Urdu were official mediums, Telugu language and culture faced systemic
negligence. Inspired by the Sri Krishnadevaraya Andhra Bhasha Nilayam in
Hyderabad (1901), visionaries like Komarraju Venkata Lakshmana Rao,
Ravichettu Ranga Rao, and Raja Nayani Venkata Ranga Rao established this
institution in Hanumakonda in 1904. Over the decades, it evolved beyond a
repository of books into a vibrant epicenter of socio-political awareness,
literary discourses, and cultural revivalism in the Telangana region.

The book chronicles key milestones, including the acquisition of its own
building in 1934, formal registration in 1961, and its grand centenary
celebrations in 2004–2006. Drawing heavily from primary archival data, old
library records, and contemporary periodicals like *Golaconda Patrika*,
Anjaiah provides a authentic account supplemented by a insightful foreword
from former Telugu University Vice-Chancellor Prof. Pervaram Jagannatham.

Written in a lucid prose style, "Nurendla Bhasanilayamu" serves as an
essential source material for researchers of regional history, library
science scholars, and readers interested in the cultural heritage and
language movements of Telangana.